Кіріспе

Американдық биохимик Роберт Г. Родер (3 маусым 1942 жылы Индиана штатының Бунвилл қаласында туған, АҚШ) – американдық биохимик. Ол эукариоттық транскрипция саласындағы пионер ғалым ретінде танымал. 1969 жылы ол үш түрлі ядролық РНК полимеразасын ашты. 2000 жылы Гейрднер қорының халықаралық сыйлығын, 2003 жылы Альберт Ласкер негізгі медициналық зерттеулер сыйлығын және 2021 жылы Киото сыйлығын алды. Қазіргі таңда Рокфеллер университетінде Арнольд және Мейбл Бекман профессоры және биохимиялық және молекулалық биология зертханасының жетекшісі болып жұмыс істейді.

Өмірбаян

Родер 1942 жылы АҚШ-тың Индиана штатындағы Бунвилл қаласында дүниеге келген. 1964 жылы ол Уабаш колледжін химия мамандығы бойынша summa cum laude белгісімен бітірді, ал 1965 жылы Иллинойс университетінде химиядан магистр дәрежесін алды. 1969 жылы Вашингтон университетінде (Сиэтл қаласы) биохимиядан докторлық диссертациясын қорғады, онда Уильям Дж. Руттермен жұмыс істеді. 1969-1971 жылдары Балтимордағы Вашингтонның Карнеги институтында Дональд Д. Браунмен докторантурадан кейінгі тағылымдамадан өтті. 1971-1982 жылдар аралығында Сент-Луис қаласындағы Вашингтон университетінің медицина мектебінде оқытушы болып жұмыс істеді, содан кейін Рокфеллер университетіне қосылды. 1985 жылы Арнольд және Мейбл Бекман профессоры атанды. 1988 жылы Ұлттық ғылым академиясының, 1995 жылы Америка өнер және ғылым академиясының мүшесі болып сайланды, ал 2003 жылы Еуропалық молекулалық биология ұйымының корреспондент мүшесі болып қабылданды.

Негізгі ғылыми жаңалықтар

1969 ж. Вашингтон университетінің аспиранты ретінде Рёдер РНК полимераза деп аталатын үш ферменттің еукариоттық организмдерде – ашытқыдан сүтқоректілерге дейін – ДНҚ-дан РНК-ға тікелей көшіретінін анықтады. 1971–1977 жж.: Сент-Луис қаласындағы Вашингтон университетінің профессоры ретінде ол осы ферменттердің – Pol I, II және III – күрделі кішібірлік құрылымдары бар екенін көрсетті. Олар әртүрлі және ортақ полипептидтерден тұрады, сондай-ақ үлкен рибосомалық РНК, mRNA прекурсорлары және трансферлік және 5S РНК гендерінің әртүрлі кластарын таниды және көшіреді. 1977–1979 жж.: Рёдер транскрипцияны жақсырақ зерттеу үшін жасушасыз жүйелерді әзірледі. Бұл жүйелер тазартылған РНК полимеразалардан және жасуша ядроларынан алынған компоненттерден тұрады. Бұл жүйелер зерттеушілерге жасушадағы нақты процестерді дәл үлгілейтін тәсілмен сынақ түтігінде транскрипцияны қайта құруға мүмкіндік берді. 1979–1980 жж.: Жасушасыз жүйелердің дамуы әрбір жеке РНК полимераза үшін маңызды (мысалы, Pol II үшін TFIIA, TFIIB, TFIIE, TFIIF және TFIIH, ал Pol III үшін TFIIIB және TFIIIC) арнайы нысана гендерін "оқуға" қажетті қосымша факторлар деп аталатын ақуыздардың күрделі жиынтығын анықтауға әкелді. 1980 ж.: Рёдер TFIIIA деп аталатын алғашқы сүтқоректі гендік активаторын анықтады. TFIIIA және оған ұқсас белоктар белгілі бір ДНК тізбектеріне байланысады және тиісті нысана гендерін оқуды күшейтеді. Репрессорлар керісінше, геннің белсенділігін тежеп, оның жұмысын тоқтатады. 1990 жылдар: Он жылдық зерттеулер коактиваторларды – активаторлар мен репрессорлар және РНК полимеразалар мен жалпы транскрипция машинасының басқа компоненттері арасындағы байланысты қамтамасыз ететін ірі ақуыз кешендерін табумен аяқталды. 1992 ж.: Рёдердің зертханасы коактиваторлардың көптеген гендерді әртүрлі жасушаларда бақылап, немесе белгілі бір жасуша түріне тән болатынын көрсетті. Рёдер және оның әріптестері 1992 жылы Рёдер ашқан алғашқы жасушалық коактиватор OCA B иммундық жүйедегі В жасушаларына ғана тән екенін көрсеткеннен кейін жасушалық ерекшелік концепциясын енгізді. 1996 ж.: Рёдердің зертханасы жануарлар жасушаларындағы гендік активаторлар мен жалпы транскрипция машинасы арасындағы байланыс үшін негізгі арнаны тапты: шамамен 25 түрлі ақуыз тізбегінен тұратын алып коактиватор (TRAP/SMCC), ол ашытқыдағы аналогынан кейін адам медиаторы деп аталады. 2002 ж.: Рёдер және оның әріптестері медиатордың бір ғана компоненті май клеткаларының қалыптасуы үшін өте маңызды екенін көрсетті – бұл бір күні қант диабеті, жүрек аурулары, қатерлі ісіктер және май жасау процесі бұзылатын басқа да ауруларды емдеуге көмектесуі мүмкін.

Родер лабораториясының көрнекті түлектері

Родер зертханасы жүздеген студенттер мен докторанттарды даярлаған, олардың көптегені қазіргі танымал биомедициналық зерттеу институттарында тәуелсіз қызмет атқарып жүр, олардың ішінде Ричард А. Бернштейн (Солтүстік-Батыс университеті), Роберт Б. Дарнелл (Рокфеллер университеті және HHMI), Беверли М. Эмерсон (Биологиялық зерттеулер институты, Салк), Майкл Р. Грин (Массачусетс университетінің медицина мектебі және HHMI), Вей Гу (Колумбия университеті), Натаниел Хайнц (Рокфеллер университеті және HHMI), Эндрю Б. Лассар (Гарвард медицина мектебі), Карл С. Паркер (Калифорния технология институты), Рон Праузи (Колумбия университеті), Дэнни Рейнберг (Нью-Йорк университетінің медицина мектебі және HHMI), Хейзел Л. Сив (Массачусетс технология институты және Уайтхед институты) және Джерри Уоркман (Медициналық зерттеулер институты, Сьюерс).