Кіріспе
Шөп шаруашылығы – әдетте, нарықта сату үшін шөп өсірілетін шаруашылық. Кішкентай шаруашылықты шөп өсіруге арнаудың мәні бар, себебі кішігірім шаруашылықтар еңбек ресурстарын пайдалану және гектарға шаққандағы өнім құны тұрғысынан тиімдірек. Сонымен қатар, шөптерге деген сұраныс коммерциялық дақылдар сияқты жоғары емес, бұл шағын масштабты шөп шаруашылығын құруға негіз береді. Шөптер тағамдық, емдік немесе хош иісті мақсаттарда қолданылуы мүмкін және жаңа түйілген немесе кептірілген күйінде сатылады. Шөптер эфир майларын алу үшін немесе шөптік өнімдер жасау үшін шикізат ретінде де өсірілуі мүмкін. Өздерін шөп шаруашылығымен айналысатын мекеме деп атайтындардың көптегені үй бақшалары үшін тегіс отырғызылған шөптерді сатады. Кейбір шөп шаруашылықтарында сыйлық дүкендері, оқу курстары болады және кейде тағам да сатылады. АҚШ-тағы кейбір шөп шаруашылықтары сауда қауымдастықтарының мүшелері болып табылады.
Тарих
Шөп шаруашылығының дамуы ауыл шаруашылығындағы адамның әрекеттерінен, мәдени ерекшеліктерден, өсіруге қолайлы жағдайлардан және белгілі бір шөптердің қолжетімділігінен туындайды. Ежелгі Египет дәуірінде шөптер діни обрядтарда, ғибадатханаларда және мумификациялау кезінде қолданылды, олардың ішінде: ладан, мирра, лотостар, мак, сұлу гүлдер және ромашка болды. Ислам мәдениетінде шөп бақтары ғимараттармен байланысты, көбінесе қабырғалардың артында орналасқан және кеңістікті тиімді пайдалану үшін геометриялық үлгілермен құрылған. Христиан монастырьлары осы стильден көп нәрсе үйреніп, шөптерін де осылай өсірді. Монастырьлардың ықпалы артып, христиан діні тараған сайын, бақтың қажеттіліктері де кеңейді, бұл монастырьді өздігінен қамтамасыз етуге мүмкіндік берді. Мәдени тұрғыдан алғанда, бұл ғимараттар ауруларды емдеумен байланысты болды және дәрілік шөптерді өсіруге ерекше мән берілді. Қалалар өскен сайын, ірі үйлер мен шағын жер участақтары шөп өсіруді кеңейту үшін пайдаланылды, олар тағам дайындау және емдік қасиеттері үшін қолданылды. Университеттер дәрілік шөптерді зерттеуді бастады, бұл оларды өсіру үшін жер бөлуді қажет етті. Грек бақтарында шөп бақшасы ара бақшасымен біріктіріліп, біртұтас болды. Осы екі түрлі шөп шаруашылығын бірге жүргізу тәжірибесі еуропалық және американдық отар бақтарына көшті. Колониялық Америка Құрама Штаттарында (1620-1840 жылдар аралығында) шөптер әртүрлі мақсаттарда өсірілді, олар тұрмыстық пайдадан бастап сән үшін де қолданылды. Пуритандық аймақтарда шөптер тамақ дайындауда, дәрі-дәрмек жасауда және хош иіс үшін пайдалануына байланысты өсірілді. Ал белгілі қалаларда шөп бақшалары сол кездегі әдет-ғұрыптарға сәйкес дамыды, кейде кездеседі, кейде жоқ. Қытайдың ауылдық жерлерінде де шөп өсіру маңызды болды және бұл аймақтың мәдени және ғылыми мүдделеріне негізделген.
Топырақ
Көптеген шөптер жақсы дренаждалған, құнарлы топырақты ұнатады. Бұл тамырларға шіру қаупі болмай, қажетті суды алуға мүмкіндік береді және күшті тамыр жүйесін дамытуға көмектеседі. Егер белгілі бір аймақтағы топырақ шөптердің жақсы өсуі үшін қолайлы болмаса, топырақтың құрамын жақсарту үшін әртүрлі қосымшалар енгізуге болады. Ашық ауданда шөп шаруашылығы үшін топырақты алдын ала дайындау қажет, яғни өсімдік қалдықтарын жойып, pH деңгейін және дұрыс өсу үшін қажетті тыңайтқыштар мөлшерін анықтау үшін талдау жүргізу керек. Кәсіби өндірісте топырақты қосымша стерильдеу топырақ арқылы берілетін өсімдік ауруларын, зиянкестерді жою және арамшөптерді бақылау үшін қолданылады. Сонымен қатар, егіс ауыстыру жиі кездесетін өсімдік ауруларының пайда болуын азайту үшін маңызды.
Жылыжайлар/балабақшалар
Жылыжайда өсімдік өндірісі шөптерді жыл бойы өсіруге мүмкіндік береді, бұл шөп өсірушіге жылыжай ішіндегі температура мен су жағдайын қадағалау арқылы қажетті нәтижеге қол жеткізуге көмектеседі. Жылыжайды пайдаланудың басқа да мүмкіндіктері өсірушіге көшеттерді ертерек өсіріп, ауа райы жағдайларына қарай оларды сыртқа отырғызуға дайындауға болады. Шөп шаруашылығының ұзақ мерзімді қажеттіліктеріне байланысты қандай жылыжай түрін қолдану керектігі анықталады, сондай-ақ қажетті жылыжай құрылысының мөлшері мен түрін анықтағанда коммуналдық төлемдерді ескеру қажет. Көшеттен бастап өсімдіктің толық өсу циклына дейін су, жарық, температураны реттеу, топырақтың минералдық құрамы, фотосинтез процесі үшін қажетті газдарды бақылау және зиянкестер мен ауруларға қарсы күрес сияқты факторлар маңызды болып табылады.
Жәндіктерді және ауруларды бақылау
Өсімдік шаруашылығындағы зиянкестерді бақылауға арналған әдістер – жыртқыш жәндіктер мен инсектицидтер. Өсімдік шаруашылығында қолданылатын белгілі жыртқыш жәндіктерге: қанатты қоңыздар, шырың жәндіктерінің паразиттері, латқылдақтар, қызылқұрттар және жыртқыш кенелер жатады. Инсектицидтерді қолдану өсімдік шаруашылығында кездесетін зиянкестердің түріне байланысты. Көбінесе кездесетін зиянкестер – шырыңдар, ақ шырыңдар және саңырауқұлақ шырыңдары, олардың әрқайсысы пестицидтің әртүрлі түрін қажет етеді және басқару деңгейі де әртүрлі. Зиянкестерге қарсы экологиялық басқару жоспарларына жақсы жәндік торларын пайдалану, ауа ағыны мен желдету кіреді – бұл өсімдіктерге түсетін стрессті азайтатын әдістер. Өсімдіктерде жиі кездесетін аурулар: ботритис, шөптес ауру, вирустар, тотығу және тамыр аурулары. Коммерциялық кәсіпорындар көбінесе қолма-қол ақшалай пайданың үлкен көлеміне баса назар аударады және осыған ұқсас өсіру жүйелерін қолдануы мүмкін, бірақ озық технология мен ғылымды қолдануда айқын айырмашылықтар болуы мүмкін. Шөп шаруашылығы үшін әртүрлі гидропоникалық жүйелер бар, себебі шөптердің тамыр жүйесі кішкентай болады және гидропоникалық өндірістің әртүрлі түрлеріне сәйкес келе алады. Үйде өсірілетін, шағын кәсіпорындар көбінесе кішкентай жер учаскесінен басталады және тұқымды өсіру үшін үйдің бір бөлігі де қолданылуы мүмкін.