Кіріспе

Лондон, Англиядағы Вест-Энд театры

Уэльс принці театры – Лондонның Лестер скверіне жақын, Ковентри көшесінде орналасқан Вест-Энд театры. Ол 1884 жылы салынды, 1937 жылы қайта жаңартылды және 2004 жылы қазіргі иесі сэр Камерон Маккинтошпен кең ауқымды жөндеуден өтті. Бұл театрды 1865 жылдан 1903 жылға дейін Уэльс принці Корольдік театры немесе Уэльс принці театры деп аталған, содан соң бұзылған Лондондағы бұрынғы Скала театрымен шатастырмау керек.

Фипп театры

Бұл жердегі алғашқы театр 1884 жылғы қаңтарда ашылды, онда С. Дж. Фиппс актер-режиссер Эдгар Брюс үшін «Принц» театрын салды. Бұл үш қабаттан тұратын дәстүрлі театр болды, онда 1000-нан астам адам отыра алатын. 1886 жылы театр болашақ VII Эдуардтың құрметіне «Уэльс принці» театры деп аталды. Пикадилли цирк пен Лестер сквері арасында орналасқандықтан, театр көрермендерді тартуға өте қолайлы болды. Театр сахнасындағы алғашқы қойылым 1884 жылы У. С. Гилберттің «Ақиқат сарайы» пьесасының қайта жаңғыруы болды, онда Герберт Бирбом Три қатысты, ал оған бір актілі комедия «Құрметке міндетті» қосылды. Ұзақ өтпей Ибсеннің «Қуыршақ үйі» романының «Көшпенді құбыжық» атты еркін бейімделуі көрсетілді. 1885 жылы актриса болған Лили Лэнгтри «Принцесса Жорж» және «Скандал мектебі» пьесаларында ойнады. Театрдың алғашқы сәтті қойылымы – Мари Темпесттің қатысуымен рекордтық комикалық опера «Дороти» болды, ол осы пьесадан түскен табысқа Лирикалық театрды салуға жұмсады, ол 1888 жылы осы жерге көшірілді. 1891 жылы сөзсіз мим пьесасы «Бұрынғы бала» (L'Enfant Prodigue) көрсетілді, ал 1897 жылы «Пьероның өмірі» (A Pierrot's Life) пьесасымен бірге бұл пьесалар Ұлыбританиядағы мим труппаларына бедел әкелді. 1886 жылғы 23 желтоқсанда Генри Савил Кларк пен Уолтер Слотхердің «Алиса ғажайып елінде» мюзиклі (Алиса кітаптарының алғашқы ірі қойылымы) театр сахнасында Фиби Карлоның басты рөлінде дебют жасады. Льюис Кэрролл жеті күннен кейін қойылымды тамашалады. Джордж Эдвардстың «In Town» музыкалық пьесасы, көбінесе алғашқы ағылшын музыкалық комедиясы деп саналады, 1892 жылы театрда қойылды, ал одан кейін Эдвардстың одан да сәтті «A Gaiety Girl» пьесасы 1893 жылы көрсетілді. 1895 жылы Базиль Худтың «Джентльмен Джо, Хансом Кэбби» пьесасында кішігірім комедиан Артур Робертс басты рөлде ойнады. Содан кейін театр Матерлинктың «Пелләс және Мелисанда» (1898, Фурэнің қосымша музыкасымен) және Уиллстің Диккенстің «Екі қаланың әңгімесін» «Жалғыз жол» (1899, Харвидің қатысуымен) ретінде бейімдеуі сияқты пьесаларды ұсына бастады. Чарльз Хотри 1901 жылы сәтті «Марстан хабар» фильмінде ойнады. 1900–1901 жылдары Мари Темпест Саймон Дейлдің Нелл Гвинн туралы романы бойынша «Англиялық Нелл», Чарльз Ридтің романының драматизациясы «Пег Воффингтон», сондай-ақ Тэккерейдің «Ванти-Фейр» романының драматизациясындағы Бекки Шарп рөлінде ойнады. Театр 1903 жылдан бастап Фрэнк Керзон мен Изабель Джейдің «Голландияның Мисс Хук» (1907, оның матинэ нұсқасы «Голландияның кішкентай Мисс Хукын» балалар балаларға арналған балалар орындады), «Кадонияның патшасы» (1908) және «Балқан ханшайымы» (1910) сияқты көптеген музыкалық комедияларды қойды, содан кейін Бірінші дүниежүзілік соғыстың сәтті пьесалары «Бродвей Джонс» (1914), «Карминетта» (1917) және «Иә, шеше!» (1917) көрсетілді. Содан кейін театр Авери Хопвудтың «Фейр энд Уормер» (1918) және Айвор Новеллоның «Чаршы» (1924, Новеллоның алғашқы пьесасы, ол да сонда ойнаған) сияқты пьесаларды және «А-дан Z-ға дейін» (1921), «Кооптимистер» (1923) және «Шарлоттың ревюі» (1924) сияқты ревюлерді өткізді. Олардың кейіпкерлері – Гертруд Лоуренс, Джек Бьюкенен, Беатрис Лили, Стэнли Холлоуэй және Джесси Мэтьюс. Мэттьюс мырза Ричард Хернмен бірге «Жабайы роза» фильмінде ойнады, онда Джером Керннің «Күміс қапталды ізде» әні орындалды. Олардан кейін «Көк пойыз» (1927), «Алиби» (1928, режиссері Джеральд дю Мориер, Чарльз Лаутон Геркуле Пуаро рөлінде), «Шәм жарығында» (1928) және «Сапардың соңы» (1929) көрсетілді. 1930 жылы Эдит Эванс театрдың директоры болды, ол «Делила» пьесасын ұсынды және оның басты рөлінде ойнады, бірақ ол сәтті болмады. 1932 жылдан бастап театр «Фоли» стиліндегі сериялы ревюлерді ұсынды, соның ішінде «Voila! Les Dames» (1935) және оның соңғы қойылымы «Encore les Dames» (1937). Бұл қойылымдар өте табысты болды, олар 1937 жылы театрды жылдам қайта жаңартуға қаржыландырды.

Кром театры

50 жылдан кейін театрдың 800 орындықтары сол кездегі қойылымдарға жеткіліксіз деп танылды және ол бұзылды. 1937 жылдың 17 маусымында Грейси Филдс жұмысшыларға ән айтып, Роберт Кроми жобалаған жаңа арт-деко стиліндегі театрдың іргетасын қалады. Театр сол жылдың 27 қазанында ашылды. Жаңа театрдың отыратын орынға шамасы 1100 адамға дейін жететін, сахнасы үлкен және әртістер мен көрермендер үшін жағдай жақсартылды, соның ішінде үлкен, әсем бар (бардың ұзындығы 14 метр), би алаңымен бірге. Жаңа театрда алғаш рет Джордж Робидің қатысуымен «Париж және Лондон әуелері» қойылымы көрсетілді, содан кейін 1938 жылы «Канкан әуелері» қойылымы қойылды. Бұл ескі театрдың сәтті ревюлер сериясының жалғасы болды, ол әр түнде сағат 2-ге дейін үздіксіз өтті. 1940 жылы «Дайын бол, қарулы!» музыкалық комедиясы ұсынылды, ал 1941 жылы театр Ұлыбританияда Чарли Чаплиннің «Ұлы диктатор» фильмінің тұңғыш көрсетілімін ұйымдастырды. Фильм Еуропаның көптеген елдерінде тыйым салынды, ал театр иесі Альфред Эсдейлге оны көрсеткені үшін айыппұл салынды. 1943 жылы «Жаңа нота ойна» Сид Филдтің Лондонға дебютімен ерекшеленді, ол 1944 жылы «Ойнап жеңісқа» және 1946 жылы «Пикадилли атты жорығы» (778 қойылым көрсеткен ревю) қойылымдарымен қайта оралды. 1949 жылы Мэри Койл Чейстің қиялға толы қоян туралы «Харви» комедиясы, ал 1948 жылы Мэй Уэсттің қатысуымен «Алмаз Лил» сәтті болды. 1950 жылдары театрда Норман Висдом, Питер Селлерс, Боб Хоуп, Грейси Филдс, Бенни Хилл, Хьюи Грин, Фрэнки Ховерд және Моркемб пен Уайз сияқты танымал өнерпаздардың қатысуымен түрлі қойылымдар мен ревюлер ұйымдастырылды. 1958 жылы Бернард Дельфонт пен Майкл Дорфман театрды жалға алу құқығын Мосс Империясынан алды. 1959 жылы Пол Осборнның «Сюзи Вонг әлемі» пьесасы 832 қойылыммен театрдың ең ұзақ сақталған пьесасы болды. 1963 жылдың 4 қарашасында The Beatles «Принц Уэльс» театрында Корольдік түрлі шоу барысында Король анасы мен оның кіші қызының қатысуымен «Менен саған», «Ол сені жақсы көреді», «Сен болғанда» және «Твист және айқай» әндерін орындады. 1962 жылы Нейл Саймонның Майкл Кроуфордтың қатысуымен «Құрмет көрсет» пьесасы қойылды, содан кейін Марта Грэмнің би тобының маусымы, оның ішінде оның «Кирке» балетінің әлемдік премьерасы болды. Содан кейін Бродвей мюзиклдерінің бірқатары қойылды, оның ішінде 1966 жылы Барбра Стрейзандпен «Қызыл гүл», «Жақсылық іздеу» (1967) және «Уәделер, уәделер» (1969). 1972 жылы «Үш тиындық опера» қайта жаңғыртылды. 1976 жылы Бернард Слэйдтің «Осы уақытта, келесі жылы» хиті, сондай-ақ «Мен әйелімді жақсы көремін» (1977) және «Жатын бөлмедегі фарс» (1978) сәтті болды. 1982 жылы «Аркалар астында» ұзақ уақыт бойы сәтті болды. Эндрю Ллойд Веббердің «Махаббаттың қырлары» (1989) 1325 қойылыммен театрдың барлық кассалық рекордтарын жаңартты. Жақындағы қойылымдар төменде келтірілген. 2004 жылы театрдың орындық сыйымдылығын 1160 орынға дейін арттыру және театрдың құрылғыларын жаңғырту үшін жөндеу жұмыстары жүргізілді. Жаңа барлар қосылды, зал толығымен қайта жаңартылды, сахна артындағы аумақтар жаңартылды, театрдың әйгілі мұнарасы мен сыртқы бөлігі толығымен тазартылып, жаңа LED шамдарымен және заманауи әрлеумен жаңартылды. Театр ABBA-ның «Мама Миа» мюзиклімен қайта ашылды. 2004 жылғы 16 сәуірде. 2007 жылдың 18 тамызында «Мама Миа» «Махаббаттың қырлары» тобының 1326 қойылымымен бұрынғы рекордты артта қалдырып, «Принц Уэльс» театрында ең ұзақ уақытқа созылған шоу болды. 2007 жылғы 23 тамыздағы бейсенбіде Лондонның Олд Комптон көшесіндегі Принс Эдвард театрында 1999 жылғы әлемдік премьерасынан бері 3500-ші қойылымын атап өтті. Бұл қойылым 2012 жылдың 1 қыркүйегінде театрдан шығып, 2012 жылдың 6 қыркүйегінде Новелло театрына ауысты. «Let it Be» қойылымы қысқа уақытқа қойылғаннан кейін Савой театрына ауыстырылды. Қазір мұнда «Мормон кітабы» қойылымы қойылып жатыр. COVID-19 пандемиясына байланысты «Мормон кітабы» 2020 жылдың наурыз айында жабылуға мәжбүр болды. 2021 жылдың 2 тамызында театр «The Windsors: Endgame» киносы арқылы қайта ашылды. «Мормон кітабының» 2021 жылғы 15 қарашада қайта ашылуына байланысты «The Windsors» өзінің соңғы қойылымын 2021 жылғы 9 қазанда өткізді. Театр 1999 жылғы сәуір айында ағылшын мұрасы бойынша ІІ дәрежелі мүлік ретінде тіркелді.