Кіріспе

Қару-жарақ сатып алу агенттігі және бұрынғы өндіруші, Оңтүстік Африка қорғаныс компаниясы.

Тарих

1970 жылға дейін Оңтүстік Африканың апартеидтік үкіметі азаматтық құқық қорғау органдарына және ішкі қауіпсіздікті сақтауға артық көңіл бөлген. Бірақ Анголадағы Кубаның араласуы мен Оңтүстік Африка шекаралық соғысының күшеюі үкіметті күрделі сыртқы қауіп бар екеніне көндірді. 1978 жылы Оңтүстік Африканың бұрынғы қауіпсіздік басшысы П.В. Бота премьер-министр лауазымын қабылдады, ал қорғанысқа жұмсалатын қаражат күрт өсті. Армскор, сол кезде салыстырмалы түрде жаңа құрылым, Оңтүстік Африка қорғаныс күштерінің (SADF) қару-жарағын жаңғыртумен шұғылданды. Бұл қиын міндет болды, себебі 1964 жылы БҰҰ Оңтүстік Африкаға қару-жарақ ембаргосын жариялаған еді, ол 1977 жылы міндетті күшке енді. SADF-тың бұрыннан бар жабдықтарын сақтауға тырысты, ал кез келген ұлттық қорғаныс мекемесі шетелдік техникалық қолдаусыз, сондай-ақ жаңадан бөлшектер мен жабдықтар жеткізілмейінше осы жүйелерді іске қосуда қиындықтарға тап болар еді. Армскор шектеулі қорғаныс технологияларын мүмкіндігінше жылдам алу үшін құпия қару саудасын және қара нарықтан сатып алуды жүзеге асырды. Эмбарго тәжірибесі Оңтүстік Африканы жеткізушілерді әртараптандыруға және кейбір керек-жарақтарды өндіруді ішкі өндіріске көшіруге итермеледі. Батыстық үлгідегі жабдықтар мен, әсіресе Израильден алынған қосалқы бөлшектер БҰҰ ембаргосының әскери салдарына толыққанды қарсы тұруға көмектесті. Армскор қызметкерлері технологияны алу үшін агрессивті құпия әдістерді қолданды, басқа мемлекеттік сектор кәсіпорындары, фирмалар, шетелдік агенттер және тіпті азаматтық ұйымдар арқылы сауда жасады.

Эмбарго және әртараптандыру

Оңтүстік Африка 1960 жылы Шарпвилл трагедиясынан кейін Африка Ұлттық Конгресін қарулы күреске көшуге итермелегеннен кейін НАТО қаруын көп көлемде сатып ала бастады. 1964 жылы Оңтүстік Африка FN FAL автоматты мылтығын өндіруге бельгиялық лицензия алды; бір жылдан кейін осы қарудың өңделген нұсқасы мен оқ-дәрілері Преториядағы құрастыру зауыттарында жасала бастады. Италия да Aermacchi MB 326 оқу ұшағын өндіруге лицензия берді, ал Mirage III және F1 истребительдері Оңтүстік Африка Әуе Күштерінің (SAAF) негізгі құралына айналды. Француздар Оңтүстік Африкаға салыстырмалы түрде заманауи және жетілдірілген қару-жарақ жеткізгенімен, олардың қолданылуы мен оқытуына белгілі шектеулер қойды. Анголаның тәуелсіздік соғысы кезінде Португалияның SA.316 тікұшақтары мен Panhard бронеавтомобильдерін Оңтүстік Африкадан қарызға алуы үшін, өзінің шектеулі ресурстарын толықтыру мақсатында, француз әскері министрі Пьер Месмер арқылы өтініш беруі тиіс болды. Португалиялықтар Месмерге хабарласып, қарыз құпия сақталса, оның жазбаша келісімін алды. Тек содан кейін Оңтүстік Африка келісімге келді. Дегенмен, лицензия бойынша өндірілген жергілікті қаруды бақылау жеткізушілер үшін күрделене түсті. 1965 жылы Оңтүстік Африка Әуе Күштері үшін, сондай-ақ экспортқа арналған күрделі әскери ұшақтар мен авиациялық жабдықтарды өндіру үшін Atlas Aircraft Corporation of South Africa (сонымен қатар Atlas Aviation деп те аталады) құрылды. Ол, бастысы, 1963 жылы енгізілген халықаралық қару-жарақ эмбаргосын айналып өту үшін құрылды.

Оңтүстік Африканың апартеидтік қару-жарақ өнеркәсібінің өсуі

Отандық қару-жарақ өнеркәсібінің дамуы апартеид экономикасын әскерилендірудің ең маңызды аспектілерінің бірі болды. Оңтүстік Африканың қару-жарақ өнеркәсібі Ұлыбританияның көмегімен Екінші дүниежүзілік соғыстан бұрын құрылған, онда оқу ұшақтары жергілікті жерде құрастырылып, Корольдік монетахананың Претория филиалы шағын қару-жарақ оқ-дәрілерін өндірді (Cawthra, 1986: 89). Соғыс кезінде қару-жарақ индустриясы Одақ қорғаныс күштері мен одақтас күштер үшін, соның ішінде бронеавтомобильдер, бомбалар мен оқ-дәрілерді қоса алғанда, негізгі қару-жарақтарды көп мөлшерде өндірді. Соғыстан кейін қару-жарақ зауыттарының көпшілігі соғыс алдындағы бейбіт қызметіне қайта оралды. 1950-ші және 1960-шы жылдардың басында Оңтүстік Африка қару-жарақ импортына (негізінен Ұлыбританиядан) көп тәуелді болды. Алайда, 1961 жылы Оңтүстік Африканың Ұлттар Достастығынан шығуы және 1963 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымының ерікті қару-жарақ эмбаргосын енгізуі отандық қару-жарақ өнеркәсібін құруға түрткі болды. 1964 жылы Қару-жарақ өндірісі жөніндегі кеңес Оңтүстік Африка қорғаныс күштеріне барлық қару-жарақтарды өндіруді, сатып алуды және жеткізуді бақылау үшін құрылды (Simpson, 1989: 222). Бұл кеңес сонымен қатар Қорғаныс министрлігінің шеберханаларын және Оңтүстік Африка монетасының оқ-дәрі бөлімін қабылдады, сондай-ақ жеке секторда қару-жарақ өндірісін үйлестіруге уәкілеттік алды. 1960-шы жылдардың ортасына қарай, шамамен мың жеке сектор фирмасы отандық қару-жарақ өндірісінің әртүрлі салаларына қатысты. Armscor-дың миссиясы мен функцияларының көп бөлігі өзгертіліп, қайта бағытталды. Denel құрылғаннан кейін, Armscor-дың өндірістік еншілес компаниялары Armscor-дан бөлінді, осылайша Armscor Оңтүстік Африка қорғаныс күштерінің (SADF) жабдықтау бөліміне айналды, қазір ол Оңтүстік Африка Ұлттық қорғаныс күштері (SANDF) деп аталады. Өндірістік бөлімшелер Denel (Pty) Ltd аясында бөлімшелер ретінде біріктірілді. Armscor-дың қызмет етуін қамтамасыз ету мақсатында 2003 жылғы №51 заң негізінде «Оңтүстік Африка қару-жарақ корпорациясы туралы заң» («Armscor Corporation of South Africa Limited Act») қабылданды.