Кіріспе

Беларусь валютасы – рубль (, рубль; аббревиатурасы: руб немесе р. кириллицада, Rbl латын әліпбиінде (көпше түрі: Rbls); ISO коды: BYN). Рубль 100 копейкаға (, копейка) бөлінеді.

Бірінші рубль, 1992-2000

Кеңес кезеңіндегі кәсіпорындардың жабдықтандыру тізбегінің бұзылуы салдарынан тауарлар нарықта сатыла бастады, көбінесе қолма-қол ақшамен төлеу қажет болды. КСРО Мемлекеттік банкінің Беларусь бөлімшесінде совет банкноттарын басуға мүмкіндік де, лицензия да болмады, сондықтан үкімет қолма-қол ақша айналымын жеңілдету үшін өз ұлттық валютасын енгізуге шешім қабылдады. 100 грошқа бөлінетін «Талер» неміс сөзі Беларусь валютасының атауы ретінде ұсынылды, бірақ Беларусь Жоғарғы Кеңесінің коммунистік көпшілігі бұл ұсынысты қабылдамай, Кеңес Одағы мен Ресей империясы дәуірінен бері Беларусьте қолданылып келген «рубль» сөзін таңдады. «Рубль» сөзі сондай-ақ ортағасырлық Ұлы Литва княздығында айналымда болған валютаның атауы ретінде де қолданылған, Беларусь оның маңызды бөлігі болған (Литваның ұзақ мерзімді валютасына қараңыз). Кеңес Одағының құлауынан бастап 1992 жылдың мамырына дейін Беларусьте совет рублімен қатар белорус рублі де айналымда болды. Жаңа ресейлік банкноттар да Беларусьте пайда болды, бірақ 1992 жылдың мамырында Беларусь Республикасының Ұлттық банкі шығарған банкноттармен алмастырылды. Бірінші посткеңестік белорус рубліне ISO коды BYB берілді және ол 1 белорус рублі = 10 совет рублі шарттылығымен совет валютасын ығыстырды. Рубльдің елдегі ресми валюта болып толыққанды орнығуына шамамен екі жыл уақыт кетті. 2008 жылдан бастап Беларусьдің Ұлттық банкі рубльді Ресей рубліне емес, АҚШ долларына байланыстыратынын мәлімдеді. Банктің бұрынғы төрағасы Станислав Богданкевич бұл шешімді Беларусьтің сол жылдың басында Ресейдің мұнай мен газ бағасын өсіруіне наразылық білдірген саяси қадам деп бағалады. Банкноттарда қауіпсіздік жіптері бар және олардың эмиссия мерзімі 2009 жыл деп көрсетілген (валюта реформасын жүзеге асыруға жасалған сәтсіз әрекеттің күні).

Бірінші серия, 2016 жыл

2016 жылдың 27 желтоқсанында Беларусь рублі тарихында алғаш рет монеталар айналымға енгізілді. Бұрын Беларусь әлемде монета шығарған аз ғана елдердің бірі болды; бұл себебі көбінесе тәуелсіздік алғаннан бері жалғасып келе жатқан жоғары инфляция болды. Словакия монеталар соғуды ұсынды және үлгілерді берді. 5 копекке дейінгі монеталар мыс жалатылған болаттан, 10, 20 және 50 копек монеталары мыс жалатылған болаттан соғылады; 1 рубльдік монеталар никель жалатылған болаттан, ал 2 рубльдік монеталар мыс жалатылған болат сақинасы және никель жалатылған болаттан жасалған орталық бөлігі бар екі металдан жасалған. Барлық монеталардың бет жағында Беларусьтің мемлекеттік елтаңбасы, «БЕЛАРУСЬ» (Беларусь) деген жазу және соғылған жылы бейнеленген. Артында монетаның номиналы және әртүрлі символдық өрнектер көрсетілген. 2016 жылғы Беларусь рублі монеталары Сурет Номиналы Техникалық сипаттамалары Сипаттамасы Аверс Датасы Реверс Диаметрі (мм) Қалыңдығы (мм) Салмағы (г) Құрамы Шеті Аверс Реверс Бірінші соғылған 1 коп151.251.55 Мыс жалатылған болат Тегіс Беларусьтің ұлттық елтаңбасы, ел атауы, соғылған жылы Номиналы, байлықты және гүлденуді бейнелейтін өрнек 2009 жыл 1 шілде 2016 жыл 2 коп17.52.10 5 коп19.82.7 10 коп17.71.802.8 Мыс жалатылған болат Тісті Номиналы, құнарлылықты және тіршілік күшін бейнелейтін өрнек 20 коп20.351.853.7 50 коп22.251.553.95 1 рубль21.252.35.6 Никель жалатылған болат Номиналы, бақыт пен бостандыққа ұмтылуды бейнелейтін өрнек 2 рубль23.52.05.81 Мыс жалатылған болат сақинасы, ортасы никель жалатылған болат Жазулы Беларусьтің ұлттық елтаңбасы, ел атауы, соғылған жылы, Бахач өрнегімен бөлінген.

Еске алу саны

Беларусь – нумизматикалық нарық үшін ескерткіш монеталардың, әсіресе алтын және күміс таңбалы монеталардың, сондай-ақ айналымға шығарылмаған заңды төлем құралының ірі өндірушісі. Олардың дизайндары қарапайымнан бастап бірегей және жаңашыл монеталарға дейін; тақырыптары "жергілікті мәдениет пен оқиғалардан" ертегілерге және Беларуське қатысы жоқ халық мәдениеті тақырыптарына дейін жетеді. Бұл монеталардың көп бөлігі 1 рубль құнды, ал кейбіреулері 3, 5 рубль және одан да жоғары құнды. Жаңалық саналатын бұл монеталарды күнделікті айналымда кездестіру сирек.

Бірінші рубль

1992 жылы 50 копек, 1, 3, 5, 10, 25, 50, 100, 200, 500, 1000 және 5000 рубль номиналындағы банкноттар енгізілді. 1994 жылы одан кейін 20 000 рубль, 1995 жылы 50 000 рубль, 1996 жылы 100 000 рубль, 1998 жылы 500 000 рубль, ал 1999 жылы 1 000 000 және 5 000 000 рубль банкноттары шығарылды. 1992–1999 жылдарғы сериясы. Сурет. Мөлшері. Негізгі түсі. Сипаттамасы. Аверсінің және артының шығарылған және алынған күні. 50 коп. 105 × 53 мм. Қызғылт сары. "Қуғын" ("The Chase") суретіндегі sciurus Pahonia бейнесі. 25 мамыр 1992. 1 қаңтар 2001. 31 желтоқсан 2000. 1 рубль. Көкшіл сұр. "Зайчик" лақап атын алған жүгіріп бара жатқан еуропалық қоянның суреті. 3 рубль. Жасыл. Бобрдың суреті. 5 рубль. Көк және қызыл. Қасқырлардың суреті. 10 рубль. Қара жасыл. Кішкентай қоянмен еуразиялық рысь суреті. 25 рубль. Қызғылт сары. Моос суреті. 50 рубль. Күлгін. Қоңыр аюдың суреті. 100 рубль. Жасыл-қоңыр. Зубр суреті. 200 рубль. Сары-жасыл. Теміржол станциясы алаңының суреті. 8 желтоқсан 1992. 500 рубль. Күлгін-қызыл. Минск қаласындағы Жеңіс алаңы. 1000 рубль. Жасыл. Минск қаласындағы Беларусь Ұлттық ғылым академиясы. 3 қараша 1993. 31 желтоқсан 2003. 1000 рубль. 110 × 60 мм. 1000 санының үлкен суреті. 16 қыркүйек 1998. 5000 рубль. 105 × 60 мм. Қызыл. Минск қаласындағы Трица дауылы. Pahonia. 7 сәуір 1994. 5000 рубль. 110 × 60 мм. 5000 санының үлкен суреті. 16 қыркүйек 1998. 20 000 рубль. 150 × 69 мм. Олив жасыл. Беларусь Республикасының Ұлттық банкі. Pahonia. 28 желтоқсан 1994. 50 000 рубль. Ақшыл қоңыр. Брест бекінісінің Есімдік қақпасы. 15 қыркүйек 1995. 100 000 рубль. Сұр-қоңыр. Минск қаласындағы Опера және балет театры. Е.А. Глебовтың "Таңдаулы" ("Favourite") балетінен көрініс. 17 қазан 1996. 500 000 рубль. Қызғылт-сары. Минск қаласындағы Республикалық кәсіби одақтар сарайы. Беларусь Республикасының сарайындағы сәулеттік безендірулер. 1 желтоқсан 1998. 1 000 000 рубль. Аспанды көк. Минск қаласындағы Беларусь Ұлттық өнер музейі. И. Хруцкийдің "Гүлдер мен жемістермен әйелдің портреті" картинасынан фрагмент. 30 сәуір 1999. 5 000 000 рубль. Ақ күлгін. Минск Спорты сарайы. "Раубичи" спорт кешенінің суреті. 6 қыркүйек 1999.

Валюталық бағамдар

2009 жылдың 2 қаңтарында Беларусь Республикасының Ұлттық Банкі рубльдің айырбас бағамын 50%-ға төмендетті. 2011 жылғы 24 мамырда Беларусь Республикасының Ұлттық Банкі рубльдің айырбас бағамын 56%-ға төмендетті. Ресейдің ВТБ Капитал компаниясының бас экономисі Алексей Моисеев сол кезде "91 жылғы құлдыраудың қатарынан болатынын" айтты, бұл сөзді ол Кеңес Одағының ыдырауына байланысты болған дағдарысқа қатысты айтты. 2011 жылдың 20 қазанында Ресей мен ХВҚ талап еткеннен кейін рубльдің айырбас бағамы 42% құлдырады (5712 рубльден 8680 рубльге АҚШ долларына дейін). 2015 жылдың қаңтар айында Беларусь Республикасының Ұлттық банкі Ресейдің валюталық дағдарысының шекарадан тыс таралуына жол бермеу үшін күш-жігер жұмсағанына қарамастан, өз валютасын АҚШ долларына қарсы 23% құнсыздандырды. 1 ақпанда бір АҚШ доллары 15 400 рубльге тең болды; сейсенбіге қарай ол долларға шаққанда 15 450 рубльге дейін төмендеді, бұл деректер Беларусь Ұлттық Банкінің сайтында келтірілген. 2022 жылдың наурыз айының ортасына қарай Беларусь рублі 2022 жылғы Ресейдің Украинаға басып кіруінен туындаған салдар кезінде 1 АҚШ долларына 3,33 рубльге дейін төмендеді. 2022 жылдың 1 сәуірінде бір АҚШ доллары 3,26 рубльге сатылды және жыл басынан бері құнының 21,5%-ын жоғалтты. 2022 жылдың 15 шілдесінен 2023 жылдың 1 қазанына дейін валюта бағамы 2,5 деңгейінде бекітілді; содан бері оның құны 3,27 деңгейінде сақталуда.