Кіріспе

Hesperocyparis arizonica, Arizona cypress, - Купресса тұқымдасына жататын Солтүстік Америкадағы ағаш түрі, АҚШ-тың оңтүстік-батысы мен Мексикада өседі. Бұл жануарлар бір-біріне жақын тұрмайды.

Сипаттама

Hesperocyparis arizonica – конус тәрізді немесе жұмыртқа тәрізді конус пішіндес тәжді, мәңгі жасыл қылқан жапырақты ағаш. Оның биіктігі 15 метрге жетеді, ал діңінің диаметрі 5 метрге дейін жетеді. Жапырақтары тығыз шоқтарда өседі, түсі күңгірт сұр жасылдан жарқын көкшіл жасылға дейін өзгереді. Жапырақтары қабықша тәрізді, 2–5 мм ұзындықта, және жалпақ емес, дөңгелек бұтақтарда орналасқан. Тұқымдық конустары шар тәрізді немесе сопақ, ұзындығы 15–33 мм, 6 немесе 8 (кейде 4 немесе 10) қабыршақтан тұрады, бастапқыда жасыл, тозаңданудан кейін 20–24 айдан соң сұр немесе сұр қоңыр түске енеді. Конустар көп жылдар бойы жабық күйде қалады, тек тамыр бұтағының өлуінен кейін (мысалы, орман өрті кезінде) ашылады, бұл тұқымдарға өрттен кейін ашық қалған жерге таралуға мүмкіндік береді. Аталық конустары 3–5 мм ұзындықта болады және ақпан-наурыз айларында тозаңды шығарады.

Таксономия

Hesperocyparis arizonica алғашқы ғылыми атауын алды және оны Эдвард Ли Грин 1882 жылы Cupressus arizonica деп сипаттады, оны Cupressus тұқымына орналастырды. Бұл сипаттамадан кейін көп ұзамай Максвелл Т. Мастерс 1896 жылы журнал мақаласын жариялады, онда ол Cupressus benthamii түрінің түрін arizonica деп атау керек деп айтты. Бұл сыныптаманы Джим А. Бартель 2009 жылы жариялады. Басқа да келіспеушіліктер H. arizonica әртүрлі тұқымдарының жарамдылығына қатысты болды. Барлығы он бір данасы жарамды түрде жарияланды. Алайда олардың жетіні POWO және WFO 2024 жылдан бастап синонимдер ретінде тізімдеген. Қалған төртеу бөлек түр ретінде тізімделген: Hesperocyparis glabra бұрын Cupressus arizonica var. glabra Тік Аризона кипарысы Hesperocyparis montana бұрын Cupressus arizonica var. montana San Pedro Mártir Hesperocyparis nevadensis бұрын Cupressus arizonica var деп аталатын кипарис. nevadensis Пайут кипарысы Hesperocyparis stephensonii бұрын Cupressus arizonica var. stephensonii Cuyamaca кипарысы

Тарату

Hesperocyparis arizonica негізінен Мексиканың солтүстігінде Чиуауа, Коахуила, Дуранго, Тамаулипас және Закатекас штаттарында таралған. Сонымен қатар, АҚШ-тың оңтүстік-батыс аймақтарында, Аризона, Нью-Мексико және Техас штаттарының оңтүстік бөліктерінде де кездеседі. АҚШ-та бұл түр 1000-нан 1500 метрге дейінгі биіктікте өседі, ал Мексикада кейбір орманды жерлерде 2200 метрге жетеді. 2017 жылы расталған Корольдік бау-бақша қоғамының «Бау-бақшалық еңбек сіңіргені үшін» сыйлығымен марапатталды.

Неоэндемизм мен қорғау мәселелерінің мысалы

Американың оңтүстік-батысындағы батыс кипарис түрлерінің гибридтесудің оңай болуы, тұқымдар мен түрлердің шекараларын қайда жүргізу керек екендігі туралы таксономиялық пікір қақтығыстарының параллель тарихын қалыптастырды. Осылайша, бұл қылқан жапырақты өсімдіктерде неоэндемизмді зерттеуге мүмкіндік береді. Таксономиялық жақындық, өз кезегінде, егер Американың оңтүстік-батысындағы эндемикалық кипарис түрлерінің жойылуын болдырмау үшін климатқа бейімделу жолы ретінде көмектесумен қоныс аудару қарастырылса, қиындықтар мен мүмкіндіктерді ұсынады.