Кіріспе

Римдік автор Ювеналдың әйелдерге қарсы сатирасы VI Сатира – Римдік автор Ювеналдың бірінші ғасырдың соңында немесе екінші ғасырдың басында жазған он алты сатирасының ең танымал сатирасы. Ағылшын тіліндегі аудармада бұл сатира мазмұнының ең айқын түсінілуіне байланысты көбінесе «Әйелдерге қарсы» деп аталады. Ол ежелгі дәуірдің соңынан бастап қазіргі заманға дейін маңызды әлеуметтік құндылыққа ие болды, әйелдерге деген жеккөрушілікке қатысты көптеген сенімдерді дәлелдеу үшін қолданылды. Қазіргі маңызы римдіктердің жыныс және сексуалдық туралы түсініктеріне қатысты маңызды мәліметтердің көзі болуында. Өлеңнің басты тақырыбы – адресат Постумды некеден қайтару; автор өз пікірін нығайту үшін, әсіресе әйелдердің, моральдық құлдырауының суреттемелерін пайдаланады. Латын тіліндегі гексаметрмен жазылған бұл сатира шамамен 695 тармақтан тұрады, бұл автордың танымал он алты сатирасының ішіндегі ең ұзынынан екі есеге жуық; VI сатира Ювеналдың бес кітабынан тұратын сатира жинағының екінші кітабын құрайды. VI сатира «Sed quis custodiet ipsos custodes?» (бірақ күзетшілерді кім күзетпейді?) деген әйгілі сөйлемді де қамтиды, ол әртүрлі аудармаларда «Кім күзетшілерді сақтайды?», «Кім күзетшілерді қадағалайды?» немесе осыған ұқсас мағынада беріледі. Мәтін бойынша, бұл моральдық мінез-құлықты жүзеге асырушылардың (қамқорлардың) сыбайлас жемқорлыққа ұшыраған жағдайда оны қамтамасыз ету мүмкін еместігін көрсетеді: Мен сіздің ескі достарыңыздың қандай кеңестер бергенін білемін, яғни «есікті жабыстырып, құлыптап қой». Бірақ күзетшілерді кім күзетпейді, олар қазір ұяң қыздың құпияларын ақыға сатып алады? Жалпы қылмыс үнсіздік сақтайды. Ақылды әйел алдын ала ойланып, олармен (адамдармен) байланысын бастайды. «Noui consilia et ueteres quaecumque monetis amici, pone seram, cohibe'. Sed quis custodiet ipsos custodes', qui nunc lascivae furta puellae hac mercede silent? crimen commune tacetur. Prospicit hoc prudens et ab illis incipit uxor.» (6. O29-34) Өлеңнің мәтіні толық анық емес. Атап айтқанда, 1899 жылы Э.О. Винстедт Оксфордтағы Бодлеан кітапханасында XI ғасырдың немесе XII ғасырдың басындағы қолжазбада қосымша 36 тармақ тапты (34 тармақ сатираның 366-шы тармағынан кейін, ал қалған екеуі 373-ші тармағынан кейін орналасқан). Бұл тармақтардың (оларда жоғарыда аталған «quis custodiet» сөйлемі бар) нақтылығы күмәнді, бірақ бір ғалымның пікірінше, олар «Ювеналға толық сай». Көптеген қазіргі мәтіндерде 34 тармақ әдетте 345-ші тармақтан кейін басылады. O30-O34 және 346–348 тармақтарында ішінара қайталау бар.

Проем

6.1 24 жолдар – Алтын ғасыр мифінің пародиязы, кір үңгірдегі адамдар ретінде бейнеленген. Адамзаттың дәуірлері: алтын дәуірде ешкім ұрыдан қорқа немесе алаңдамады, күміс дәуірде алғашқы зинақорлар пайда болды, ал қалған қылмыстар темір дәуірінде орын алды. Тазалық (Пудицития) және Әділет (Астраэя) қасиеттері жер бетінен жиренішпен кетіп қалды. 6.25 37 жолдар – Постум, осы күндері үйленуге дайындалып жатырсың ба, өзіңе қол жұмсауға немесе ұлмен жатуға болатын кезде?

Қалау

6.38 59-жолдар Атақты зинақор Урсидий әйел алып, балалы болғысы келеді. Ол көне дәстүрдегі мінезді әйелді іздейді, бірақ оны таба алады деп ойлау – ақымақтық. 6.60 81-жолдар Әйелге үйленсең, актер сенің орныңа әке болады. 6.82 113-жолдар Сенатордың әйелі Эппия бір гладиатормен Мысырға қашып кетті. 6.114 141-жолдар Клавдийдің әйелі Мессалина сарайдан жасырын шығып, қыздар үйінде жұмыс істеді. Олардың жасаған күнәларының ең кішісі – құмарлық, бірақ ашкөз күйеулер оны қалың мал үшін көз жұмып қарайды. 6.142 160-жолдар Ерлер әйелді емес, әдемі бетке ғашық болады. Ол қартайғанда, оны үйден қуады.

Мақтаныш

6.161 183 жол – Аңызшы Корнелияның орнына жезөкше әйелді әйел ретінде көруге дайын, себебі ізгі әйелдер көбінесе мақтаншыл болады. Ұғымды әйел – сирек кездесетін құс, қара құйрық сияқты. 6.184 199 жол – Грекше киіну мен сөйлеу тартымды емес, әсіресе егде жастағы әйелдер үшін.

Ұрысып-керісіп жүретін

6.200 230 жол Әйелдер тіпті сүйген еркектерін де азаптап, үйді билеуге тырысады, содан кейін тағы бір еркекке көшеді – бес жылдың ішінде сегіз күйеуі бар. 6.231 245 жол Егер күйеудің анасы тірі болса, ол ешқашан бақытты бола алмайды, себебі ол қызына жаман мінез-құлықтарды үйретеді. 6.246 267 жол Әйелдер дау-дамай шығарып, соттасуға бейім. Кейбір әйелдер, мүмкін, аренаға шығу үшін гладиаторлық жаттығулар жасап жатыр. 6.268 285 жол Әйелдер өздерінің қателіктерін күйеулерінің кінәсімен жасырады. Егер күйеуі оларды ұстап алса, олар одан да көтеріңкі болады.

Өзін-өзі ұстамау

Бұрын кедейлік пен үздірмей жұмыс істеу әйелдерді ұятты қылып сақтаған. Римдік моральды бұзған – жаулап алудан келген шектен тыс байлық пен зәулімдік. 345 Екі әйел Пудицития (Ұяттылық) қасиетті орнын тұншықтырады. Бона Деаның (Жақсы Құдай) бұзылған рәсімдерінің сипаттамасы. 6-жолдар. O1 O34 Оксфорд фрагменті – Синаэдтер (пассивті еркектер) – моральдық бұзғыштық; әйелдер олардың кеңесін тыңдайды. Олардан ішкен кез келген тостағанды қиратыңыз. Әйеліңізді күзеткен евнухтардың шынымен евнух екеніне көз жеткізіңіз. Ал күзетшілерді кім қадағалайды? 6.346 378 жолдар Әйелдерінің мәртебесіне қарамастан, бәрі бірдей. Әйелдер қаржыны ысыраптап, алдын ала ойлау қабілетінен және өздерін ұстаудан мүгедек. 397 Кейбір әйелдер музыканттарға сонша тәнті болады, олар жарыста жеңіске жеткені үшін құдайларға, тіпті күйеуі немесе баласы ауырғандағыдай құрбандық шалады.

Қоғамдық емес

Кейбір әйелдер еркектердің ісіне араласып, ақылсыздықпен сөйлеп, қаңқу мен қауесет таратады. Кейбір өзімшіл, бай әйелдер көршілеріне қатыгездікпен қарап, қонақтарын ұзақ күтіп, содан кейін шарапқа мас болып, жыланның шарапқа түскендей құсып кетеді. Білімді болғанмен, өзін шешен, тіл білгір деп санайтын, әдеби мәселелерді талқылап, күйеуінің тіл қатесін іздеп табуға тырысатын әйелдер жеңгірсек. Бай әйелдер мүлдем өзін ұстай алмайды. Олар тек қана жандарға жақсы көрінуге тырысады, ал үйінде күйеулері үшін әдемілік заттарына манылып, безендіреді. Әйелдің күйеуі артқа бұрылып жатса, ол барлық жандарды мазалайды. Әйелдер үйлерін қанды тәрізді қатыгездікпен билейді. Оны жұртқа дайындау үшін қызметшілердің тобы жұмыс істейді. Ол күйеуімен жат адамдай өмір сүреді.

Өнертану

6.511 541 – Кейбір әйелдер Беллонаның евнух дін қызметшісіне және құдайлар анасына толық сенім артады. Басқалары Изис культінің фанатиктік жақтастары және оның шарлатан дін қызметкерлеріне адал. Тағы бір топ әйелдер еврей немесе армян болжаушыларын тыңдайды, немесе халдей жұлдызшыларының болашақты болжау қабілетіне сенеді. Одан да жаман – астрологияны осы деңгейде меңгерген әйелдерге кеңес сұраушылар көп болады. Кедей әйелдер Цирк Максимус жанында өздерінің тағдырын білуге асығады.

Есірткілер мен улар

609 Кем дегенде кедей әйелдер бала туады. Ал бай әйелдер бала туғаннан туындаған қиындықтан құтылу үшін түсік тастайды. Бірақ күйеулері қуанбауы керек, себебі олар бәрібір жартылай эфиопиялықтың әкесі болар еді. Әйелдер өздерінің баласы емес, тастап кетілген балаларды күйеулерінен деп көрсетіп жүреді; олар Рим элитасына айналады – Fortuna оған күліп қарайды. 6.610 – 6.626 Әйелдер өз қалауларын орындау үшін күйеулерін есірткімен улайды немесе уландырады. Калигуланың әйелі оны бір түрлі сусынмен ақылынан шығарып, Агриппина Кіші Клавдийді уландырды. 6.627 – 6.633 Жаман өгей ана бай өгей балаларын уландыруға құштар.

Эпилог

6.634 43 жол – Аңызшы тыңдаушысына трагедияның шектен тыс әңгімесіне бой алдырып кеттім бе деп сұрайды. Бірақ Понтия екі баласын өлтіргенін мойындайды және егер жеті бала болғанда, жетісін де өлтіретінмін дейді. Ақындар Медея мен Прокне туралы айтқандарға сенуіміз керек, бірақ олар қазіргі әйелдерден кем жамандық жасады, себебі олардың ісінің себебі ақша емес, ашу болды. Клайтемнестра әр көшеде кездеседі.