Кіріспе

Амелингхаузен – Германия Федеративтік Республикасының Төменгі Саксония жеріндегі Люнебург ауданындағы коммуна. Бұл сонымен қатар Амелингхаузеннің ұжымдық муниципалитетінің (Samtgemeinde) орталығы болып табылады.

География

Муниципалитет Лүнебург қыралары табиғи паркінің ортасында жатыр. Амелингхаузеннің шығысында Лопау өзенінің бастауы Лopausee көлін құрайды, бұл көл туристерге пайдалы.

Тарих

Амелингхаузен ауылы алғаш рет 22 мамыр 1293 жылы жазбаларда есімдері тіркелген. Дегенмен, осы жердегі қоныстану Жаңа тас дәуірінде бастау алған. Бұл аймақтағы алғашқы адамдар шамамен б.з.д. 15000 жылы көшпелі аңшылар мен жинаушылар болған. Олар батыстан келген бұғылардың табынын қуған, ал қазіргі Лүнебург аймағы олар үшін орташа климатының арқасында жаңа мекен ортасын ұсынған (бұрын мұз дәуірі болған). Мыңдаған жылдар өткен соң, шамамен б.з.д. 3700 жылы, алғашқы адамдар осы жерге қоныстанды. Аймақтың алғашқы қоныс салушылары Лухе өзенінің жағасында орналасты. Олар оңтүстіктегі халықтармен байланыс жасағандықтан, егіншілік туралы білім алған. Сақталған зираттар қазіргі Лүнебург аймағының Жаңа қола дәуірінен (б.з.д. 1100–800), ерте темір дәуірінен (б.з.д. 600–800) және Римге дейінгі темір дәуірінен (б.з.д. 600 – христиан дінінің пайда болуына дейін) Көшпенділер дәуіріне (2–6 ғасырлар) дейінгі тұрақты қоныстануының куәсі болып табылады. Ең танымал зираттардың бірі, олардың барлығы сияқты Жаңа тас дәуірінен басталады, қалпына келтірілген даланың шағын ауданында орналасқан және бүгінде Oldendorfer Totenstatt деп аталады. Мұнда бірнеше түрлі зират түрлері (қорғандар, құмыра зираттары және дольмендер) бірге орналасқан және оларды әлі күнге дейін көруге болады. Ауылдың аты Верден епископы Амелунгтің есімімен байланысты. Амелунг Римнің Гипполитін қадір тұтқан және шіркеуге оның құрметіне ат қойған. Жергілікті атаулардың шығу тегін зерттеуге сәйкес, «hausen» жұрнағы Барденгаудағы салыстырмалы түрде жаңа қоныстардың бірі (800 жылдан кейін) екенін көрсетеді, өйткені «burg», «hagen», «ingen», «rode» немесе тіпті «husen» (hausen) сияқты жергілікті атаулар алғаш рет франк кезеңінде пайда болған. Епископтың иеліктері, соның ішінде Юнкернхоф шаруашылығы деп аталатын, оның 962 жылы қайтыс болғаннан кейін Верден епископтығына қайтарылмады, бірақ оның інісі Герман Билунг (973 жылы қайтыс болды) оларды біріктірді, бұл кейіннен оған айыптау үкімі шығаруға әкелді. Амелингхаузен 16 ауылды қамтитын және Винсен-ан-дер-Люгедегі үлкен вогтейлікке (Грос-вогтей) бағынышты болған басқарушылық немесе вогтейлік болды. Бұрын оның өз құзыреті бар сот алаңы (Gerichtsstätte) болды, оның құрамында ормандық сот (Holzmarkengericht) болды. 1603 жылдан 1616 жылға дейін ханзаданың туысы, Харбургтегі жесір герцогиня Хедвиг, қатаң тергеулер мен су арқылы азаптаудан кейін Мойсбургтегі биік төбеде бірнеше сиқыршыларды өртеді. Бұл қазіргі Төменгі Саксониядағы соңғы сиқыршылар соттарының бірі болды. 1611 жылы Винсендегі бағанаға ілінген әйелдердің екеуі Амелингхаузеннен келген Аннаке және Барбара Штер еді. Бұл қалай болғаны және содан кейін оларға не болғаны туралы Egestorf-тен келген кантор Генрих Шульц Лүнбург округтік күнтізбенінде баяндады. 1818 жылдың 7 маусымында Амелингхаузенде өрт болды, бұл туралы «Отандық архивтің» (Vaterländischen Archiv) екінші томында айтылған. Бұл құжатта 1818 жылдың 21 қазанында Клаусталдағы ұнтақ қоймасы жарылып, 27 адам қаза тапқаны туралы да айтылған. Соғыс салдарынан болмаған, бірақ Амелингхаузенде болған қайғылы өрт, ауылдың ескі бөлігінің екі сағат ішінде күлге айналуына себеп болды. Ол кезде Амелингхаузендегі пастор міндетін атқарушы Якоб Генрих Грю осы трагедиялық оқиға туралы егжей-тегжейлі баяндама қалдырды. 1501 жылы салынған, дөңгелек тас мұнарасы бар көне ауыл шіркеуі осы өртте қирады.

Саксондық билік

Саксон дәуіріндегі әкімшілік бөліністер Гаус (Gaue) деп аталатын, ал олардың ішкі бөлімдері Гоген деп танылатын. Амелингхаузен қазіргі Лүнбург ауданының және Харбургтың бір бөлігінің, сондай-ақ Солтау мен Уэльзеннің аумағын қамтитын Барденгау аймағына қарасты. Амелингхаузеннің Гох аймағы жоғарғы Лухеден төменгі Лопауға дейінгі аймақты қамтыды. Гогендегі сот билігін Гау немесе Гох графтары (Гауграфен немесе Гографен) жүзеге асырды. Олар Саксон сот қауымдастығы (Gerichtsgemeinde) тарапынан тағайындалды. Гаудың басында еркін ақсүйектер тобынан (эделинге) халық сайлаған адам тұрды. 8 ғасырдың соңында франк императоры Карл Ұлы ескі Гау жүйесін сақтап қалуға рұқсат берді, бірақ сайланған басшылардың орнына императорлық шенеуніктерді қойды. Осының нәтижесінде графтар барлық жауапкершілік пен билікті, соның ішінде сот билігін алды. Уақыт өте келе графтардың лауазымдары мен иеліктері мұрагерлікке көшті.

Люннебург өлкесінің аймақтық дамуы

961 жылы император Оттон I Герман Билунгті Саксония герцогы етіп тағайындады. Жаңа герцог өзінің ордасын Люнбург Калькбергке салды. Сол кезден бастап Люнебург оның билігінің орталығы болды. Билунгтің бауыры, Верден епискобы Амелунг қайтыс болғаннан кейін, Верден епископтығы Амелунгтің иеліктеріне талап етті. Герцог Герман Билунг оған келіспеді және бауырының иеліктерін өзіне қабылдауға тырысты, бірақ оның нәтижесінде шіркеуден шеттетілген болуы мүмкін. 1106 жылы герцогтік Лотар Суплинбургке берілді. Лотардың мәртебесі мен байлығының арқасында, билікке негізделген герцогтік 1137 жылы Велфтер әулетіне өтті және Генрих Арыстан тұсында гүлденді, бірақ соңынан құлдырады. 1235 жылы Брансвик-Люнебург герцогтігі Велфтер әулетінен Отоға берілді. 1267 жылы оның ұлдары Альберт пен Иоанн Брансвик-Люнебургті Брансвик және Люнебург жеке княздықтарына бөлді. Люнебург 1359 жылға дейін герцог Иоаннның ұрпақтарының қолында болды. 1428 жылдың 25 мамырында Велфтер билігі Целледе қайта бөлінді. Герцог Бернард пен оның ұлы Оттоға Люнебург княздығы берілді. Брансвик-Вольфенбюттель княздығы Бернардтың бауырына берілді.

Люнебургтің округтік конституциясы

Саксондық Гау құрылымы біртіндеп округтік конституция (Amtsverfassung) деп аталатын құрылыммен алмастырылды. Осы жергілікті конституцияның бастауы Лүнбург княздығында 14 ғасырға дейін жетеді. 13 ғасырдың ағынында Вельф герцогтары әкімшілік бірліктер құрды. Жаңа округтердің орталығы – қамал болды, онда ең маңызды адам Бургвогт немесе қамал басқарушысы қызметін атқарды. Алмастырылған әкімшілік жүйе күтпегендей тиімді жұмыс істеді, себебі сол кездегі вогттар (Vögte) герцогтың шенеуніктері болып, герцогтардан иелік алды. 16 ғасырда ескі әкімшілік орталықтандырылып, жүйеленді. Лүнбург округінің кеңеюі 16 ғасырда да жалғасты. 18 ғасырдың соңында Лүнбург княздығы 29 округке немесе Ämter-ге бөлінді.

Амелингхаузеннің ықпал ету аймағы

Қазіргі атау "Vogtei Amelinghausen" (Амелингхаузеннің басшылығы), ең алғаш 1450 жылғы қаржы тіркелімінде (Schatzregister) кездеседі. Тіркелімде Амелингхаузен аумағында тіркелген тұрғындардан жылына бір рет алынатын салық көрсетілген. Амелингхаузеннің басшылығы қаржы тіркелімінде "Uppe der Tecche" деген жазбамен тіркелген, ал Хаммерштейн Локстен бұл Лүнбург Калькбергіндегі қамалдың қирауына дейінгі кездің сипаттамасы деп күдіктенеді, оның пікірінше, осы аймақтағы ауылдардан түсетін кірістерді жинау кеңсесі сол жерде орналасқан. 15 ғасырда Амелингхаузеннің басшылығына келесі 39 ауыл қарайтын: Мюнстер, Ильстер, Коленбиссен, Шмарбек, Трауен, Круцен, Биспинген, Бехринген, Хавербек, Эрхорн, Вильзеде, Эвендорф, Хёрпель, Волквардинген, Борстель, Хютцель, Штайнбек, Гарлсторф, Топпенштедт, Путенсен, Зюдергельлерсен, Дрогенниндорф, Бетзендорф, Диерсбюттель, Рехлинген, Холторф, Эльбек, Дехнсен, Этцен, Воленбюттель, Олдендорф, Марксен, Харлсем, Швиндебек, Зотторф, Зодерсторф, Рольфзен, Ветцен және Амелингхаузен.

Амелингхаузен аудандық адвокатурасы

Аудандық адвокаттарды (Amtsvögte) жұмысқа алу Цельдегі кеңсе (Kanzlei) міндеті болды. Алғашқы алты адвокат: Ханс фон Ибург, Харман Лухт, Йоахим Брабант, Фриц Эльце, Виктор Долле және Питер Оберг. Олардың алты есімі кейіннен Енкхаузен аудандық адвокатының 1646 жылғы 12 тамыздағы хатынан белгілі болды.

1810-1866 жылдардағы жаңа әкімшілік

Аудандық әкімшілік жүйе 1885 жылға дейін сақталғанымен, Наполеон дәуірінде үзіліске ұшырады. Француздық префектура жүйесі 1810 жылы неміс территориясына көшірілді. Бұл жүйе әкімшілік және құқықтық деңгейлердің төрт түрін қамтыды. Ең ірісі – департамент, оны префект басқарды, оның жанында бас хатшы жұмыс істеді. Сонымен қатар, әкімшілік мәселелердегі дауларды қарау үшін үш немесе төрт мүшеден тұратын префектура кеңесі болды. Департамент жеке округтерге (Distrikte) бөлінді. Ең кіші әкімшілік бірліктер – коммуналар (Kommunen) немесе муниципалитеттер (Munizipalitäten) еді. Жиырма бес-отызға дейінгі ауылдар немесе коммуналар бір мэрияға (mairie) біріктірілді. Мэрияның басшысы – бургомистр (Bürgermeister) аталды. Содан кейін, шамамен 5000 тұрғыны бар кантон (Kantone) болды. Амелингхаузен адвокатурасының басым бөлігі 1811 жылдың 4 шілдесінен бастап Бехринген мэриясының құрамына кірді. 1852 жылдың 1 қазанында Ганновер округінің жаңа конституциясы күшіне енді. Осыдан бастап, әкімшілік және сот жүйесі бөлініп, тәуелсіз жұмыс істеді.

Пруссия ықпалындағы әкімшіліктің дамуы

Пруссияның аймақты аннексиялауына қарамастан, оның әкімшілігі мен сот жүйесі бұрынғысынша сақталды. Дегенмен, Пруссия мемлекеті аудандық кеңсе (Амт) мен мемлекеттік сенашкал (Ланддростей) арасында қосымша әкімшілік деңгейінің қажет екенін санады. Люнебургте Пруссия мұндай жеті округ (Крайс) құрды. Осы округтер ірі жер иелері, қала өкілдері және ауылдық приход өкілдері арасында бөлісті. 1928 жылы Люнебург округі 71 ауылдық приходқа бөлінді. 1867 жылы құрылған округтың басында Ландрат тұрды, ол сайланған президент емес, пруссиялық шенеунік болды. 1885 жылдан 1919 жылға дейін Люнебург округтік кеңесінің мүшелерінің жартысы ауылдық приходтардан, ал жартысы ірі жер иелерінен сайланды.