Кіріспе
Халықаралық құқық академиясы – Нидерландыдағы Гаага қаласындағы Бейбітшілік сарайында орналасқан, халықаралық мемлекеттік және жеке құқық салаларындағы жоғары білім беру орталығы. Курстар ағылшын және француз тілдерінде оқытылады, ал Сыртқы бағдарламалар курстарын қоспағанда, барлық оқу Бейбітшілік сарайында өтеді. Академия жазғы курстар бағдарламасымен ерекше танымал. Академияның түлектері, профессорлық-оқытушылық құрамы және әкімшілігінің арасында мемлекет басшылары, сыртқы істер министрлері, елшілер, Халықаралық соттың 12 судьясы, Біріккен Ұлттар Ұйымының бұрынғы бас хатшысы Бутрос Бутрос-Гали және екі Нобель сыйлығының иегерлері болған.
The Hague Academy of International Law is a center for high level education in both public and private international law housed in the Peace Palace in The Hague, Netherlands. Courses are taught in English and French and, except for External Programme Courses, are held in the Peace Palace. The academy is notable for its Summer Courses Programme. The academy's alumni, faculty, and administration have included heads of state; foreign ministers; ambassadors; 12 judges of the International Court of Justice; one former secretary general of the United Nations, Boutros Boutros Ghali; and two Nobel Prize recipients.
Тарих
1923 жылы құрылғаннан бері Гаага халықаралық құқық академиясы Бейбітшілік сарайында орналасқан. Бейбітшілік сарайы ғимаратының жанында академияның құрылыстары, оның ішінде халықаралық конференциялар үшін салынған Академия залы, Бейбітшілік сарайы кітапханасы және қосымша әкімшілік үй-жайлар бар. Жаңа ғимараттарды сәулетшілер Майкл Уилфорд пен Мануэль Шупп жоспарлап, іске асырды. Гаага халықаралық құқық академиясымен бірге Бейбітшілік сарайы Халықаралық сот пен Тұрақты төрелік сотының бюросы сияқты ең жоғары сот органдарын да қамтиды. Заң арқылы бейбітшілікті орнату жолындағы қозғалыс аясында, 1907 жылы Гаага конференциясында Халықаралық құқық академиясын құру туралы идея көтерілді (алғаш рет 1873 жылы Халықаралық құқық институты бұл туралы айтқан болатын). Нидерланд үкіметі бұл идеяны қолдады, ал Халықаралық құқық қауымдастығы мәселені қарастырды. Голланд заңгері Тобиас М. К. Ассер академияның болашақ бейнесін, шілдеден қазанға дейін өтетін курстарды қамтитын жоспарды ұсынды. Ассер 1911 жылы Нобель бейбітшілік сыйлығын алды және сыйлықтың бір бөлігін академияға аударды, ал Карнеги бейбітшілік қоры академияның бастауына маңызды үлес қосты. Академияның ашылуы 1914 жылдың қазанына жоспарланған, бірақ алдыңғы жазда Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғандықтан кешіктірілді, ал дайындық жұмыстары 1921 жылға дейін қайта басталмады. 1923 жылдың 14 шілдесінде Гаагадағы Бейбітшілік сарайында жазғы курстар басталғанда, 31 елден келген 353 студент, оның ішінде 35 әйел қатысты. Академия қазірде халықаралық мемлекеттік және жеке құқық саласындағы зерттеулер мен оқыту орталығы болып табылады, мақсаты – халықаралық қатынастардың құқықтық аспектілерін ғылыми тұрғыдан зерттеуді және дамытуды жалғастыру. БҰҰ Бас Ассамблеясы академияның "Халықаралық құқықты оқыту, зерттеу, тарату және оны кеңінен насихаттау бойынша Біріккен Ұлттар Ұйымының көмек бағдарламасына" үлесін үнемі атап өтеді. Академия 1936 және 1950 жылдары Уотелер бейбітшілік сыйлығын, 1992 жылы Феликс Хупфуэ-Буаньи бейбітшілік сыйлығын, 1999 жылы Бразилияның Рио-Бранко орденін және 2000 жылы Испанияның Еуропалық зерттеулер корольдік институтының медалін алды. Академия 1915 жылдан 1956 жылға дейін 34 рет Нобель бейбітшілік сыйлығына үміткер болды. Академия Гаага академиялық коалициясының құрамына кіреді.
Әкімшілік кеңес
Әкімшілік кеңес академияның қаржылық және материалдық қамтамасыздандыруын жүзеге асырады. Бұл голланд мекемесі, оның мүшелері Голландия азаматтары, ал президенті әрдайым көрнекті тұлға (қазіргі кезде бұрынғы сыртқы істер министрі Бен Бот). Әкімшілік кеңес Тыныштық сарайының иесі және басқарушысы болып табылатын Голландия Карнеги қорымен тығыз байланыста.
Жазғы курстар
Академияның жазғы курстары шілдеде (Халықаралық мемлекеттік құқық) және тамыз айында (Халықаралық жеке құқық) өткізіледі; әр сессия үш аптаға созылады. Академия университет емес: оның тұрақты оқытушы құрамы жоқ, бірақ оның ғылыми органы – Кураторий, әлемнің барлық елдерінен ағылшын немесе француз тілдерінде (бір мезгілде аудармамен) курстар оқуға қабілетті деп санайтын ғалымдарды, тәжірибелі мамандарды, дипломаттарды және басқа да сарапшыларды еркін шақырады. Бұл курстар жалпы немесе арнайы тақырыптар бойынша лекциялар сериясы түрінде ұсынылады. Әдетте, курстар Халықаралық құқық академиясының жинақталған курстарында жарияланады, олар қазір 360-тан астам томға жетеді және халықаралық жеке және мемлекеттік құқық бойынша ең маңызды энциклопедиялық басылымдардың бірі болып табылады. Жазғы бағдарлама халықаралық құқықтың, мемлекеттік немесе жеке құқықтың саласын тереңірек түсінуді көздейтін жоғары деңгейдегі студенттер мен тәжірибелі мамандарға арналған. Жазғы курстарға халықаралық құқық пәндерін қоса алғанда, кем дегенде төрт жыл бойы университетте оқыған және Кураторийге осы салада жеткілікті білімі бар екенін дәлелдей алатын үміткерлер қабылданады; сондай-ақ академия сессиясының ашылуына қарай 3 жылдық заң білімі бар үміткерлер де қатыса алады. Барлық үміткерлер екі жұмыс тілінің бірін (француз немесе ағылшын) мінсіз меңгеруі керек. Талантқа негізделген стипендия бағдарламасы студенттердің шамамен 20%-ына мемлекеттік және жеке қаржыландырудан көмек алуға мүмкіндік береді. Жыл сайын 80-ден 100-ге дейін ұлттың өкілдері қатысады.
Сыртқы бағдарлама
1960 жылдардың соңында Академия жыл сайын Африка, Азия және Латын Америкасында, қабылдаушы үкіметтердің немесе халықаралық ұйымдардың шақыруымен өтетін беделді "Сыртқы бағдарламаны" құрды. Бұл бағдарлама аймақтың шамамен 20 қатысушысы үшін жасалған, олардың жол шығындары академиямен, ал тұру шығындары қабылдаушы мемлекеттің немесе ұйымның үкіметімен қаржыландырылады. Бұған қоса, қатысушылардың бір бөлігі қабылдаушы мемлекеттен болады. 2013 жылғы басылымды ГНЛУ Хаг халықаралық құқық академиясымен бірлесіп аяқтады.
Академияның дипломы
Гаага халықаралық құқық академиясы халықаралық құқық туралы толық білімі бар және халықаралық мемлекеттік құқық немесе халықаралық жеке құқық бойынша емтиханды сәтті тапсырған студенттерге жоғары деңгейдегі диплом тағайындайды. Әр жылдары берілетін дипломдардың саны шектеулі, себебі емтихан қатаң іріктеуден өтеді.
Докторлық стипендиялар
Академия жыл сайын төрт докторлық стипендия тағайындайды. Стипендия алғандар докторлық зерттеулерін жүргізу үшін Гаагада екі ай (шілде және тамыз) болады. Олар Бейбітшілік сарайы кітапханасынан пайдалана алады және жазғы курстарға қатыса алады. Кандидаттар дамушы елдің азаматы болуы және сол елде тұруы керек, ал докторлық диссертациясы аяқталуға жақын болуы тиіс.
Жарияланымдар
1923 жылдан бері академияда оқылған барлық курстар, қағида бойынша, олар оқылған тілде «Гаага халықаралық құқық академиясының Курстар жинағы» (француз тілінде: Recueil des cours de l'Académie de droit international de La Haye) ішінде жарияланады. 1923 жылдан бері жарияланған Курстар жинағының барлық томдары, тіпті алғашқы томнан бастап (жасыл мұқабасымен), сондай-ақ электрондық форматта және кейбір курстар үшін қағаз кітаптар түрінде қолжетімді. «Гаага халықаралық құқық академиясының Монографиялар» сериясы жазғы бағдарлама барысында оқылған кейбір курстардың қайта қаралып, жаңартылған нұсқаларын ұсынады. Орталықтың ғылыми еңбектері 1985 жылғы сессиядан бастап, Орталықтың зерттеу директорлары өздері басқарған зерттеулердің жай-күйі туралы баяндайтын арнайы басылымда жарияланады. Орталықтың жұмысы айрықша қызығушылық тудырған және жаңалыққа толы болған жағдайларда, зерттеу директорларының баяндамалары мен зерттеушілердің мақалалары «Академияның құқық кітаптары» сериясында жарияланатын жинақтың құрамына кіреді. Академия коллоквиумдар ұйымдастырады, олардың материалдары «Академияның құқық кітаптары» сериясында жарияланады.