Кіріспе

Тіл білімінде, қолданыстағы сөз негізінде жаңа сөз құрау процесі. Морфологиялық тудырылым – тіл білімінде, қолданыстағы сөзден префикс немесе суффикс қосу арқылы, мысалы, «un» немесе «ness» арқылы жаңа сөз құрау процесі. Мысалы, «unhappy» және «happiness» сөздері «happy» түбір сөзінен туындайды. Бұл, сөздің негізгі мағынасын өзгертпей, әр түрлі грамматикалық категорияларды жасау үшін сөзді өзгерту – жалғаудан (инфлекциядан) ерекшеленеді: «determines», «determining» және «determined» сөздері «determine» түбір сөзінен жасалған.

Түпнұсқа және сөз құрамының басқа түрлері

Деривацияны сөз жасаудың басқа түрлерімен, мысалы, тіркесуден ажыратуға болады. Деривациялық жұрнақтар – байланысқан морфемалар, олар мағыналы бірліктер, бірақ әдетте басқа сөзге жалғанғанда ғана қолданылады. Осы тұрғыдан алғанда, деривация тіркесуден ерекшеленеді, онда еркін морфемалар біріктіріледі (заңдық іс, латын профессоры). Сондай-ақ, ол иілуден де өзгеше, себебі иілу жаңа лексемалар емес, жаңа сөз формаларын жасайды (кесте → кестелер; ашу → ашылды).

Өнімділік

Деривациялық үлгілердің өнімділік деңгейі әртүрлі болады. Өнімді үлгі немесе жұрнақ – жаңа түбірлерден сөздер жасау үшін жиі қолданылатын үлгі. Мысалы, ағылшын тілінде жоққа шығару префиксі un, альтернативті in жұрнағына қарағанда өнімдірек; екеуі де қалыптасқан сөздерде кездеседі (мысалы, ерекше және қолжетімсіз), бірақ бұрын жоққа шығарылмаған жаңа сөз кездескенде, ана тілінде сөйлейтін адам un жұрнағымен жаңа сөз жасауға көбірек бейім. Сол сияқты, егер Тачерлік және Тачеристік есімдерін салыстырсақ, талдау көрсетіп береді, екі жұрнақ – ite және ist өнімді және есімдерге қосылуы мүмкін, сондай-ақ екі туынды сөз де қалыптасқан және бірдей мағынаға ие. Бірақ ist жұрнағы көбірек өнімді, сондықтан ол сөздер жасауда тек есімдерден ғана емес, жиі кездеседі.