Кіріспе
Альфред Хичкок түсірген 1976 жылғы фильм, 1994 жылғы телеэпизод. "Family Plot" – Альфред Хичкок режиссерлік еткен, оның соңғы режиссерлік жұмысы болған 1976 жылғы американдық қара комедиялық триллер фильмі. Ол Виктор Кэннингтің 1972 жылғы "Жай құстың үлгісі" романы негізінде жазылған, сценарийін Эрнест Леман жасаған. Фильмде Карен Блэк, Брюс Дерн, Барбара Харрис және Уильям Девайн түскен. Ол 1976 жылғы Канн кинофестивалінде көрсетілді, бірақ басты бәйгеге қатыспады. Оқиға екі жұпты қамтиды: бірі – жалған экстрасенс және оның такси жүргізушісі, екіншісі – кәсіби ұрылар мен адам тонаушылар. Жоғалған мұрагерді іздеу салдарынан олардың өмірі қақтығысқа ұшырайды. Фильмнің атауы – екі мағыналы: "отбасылық жер учаскесі" – бір отбасының әртүрлі туыстарын жерлеу үшін сатып алған зираттағы жердің бөлігін білдіруі мүмкін; ал бұл жағдайда ол отбасы мүшелерін қатыстыратын драмалық сюжет желісін де білдіреді.
the 1994 television episode
Family Plot is a 1976 American black comedy thriller film directed by Alfred Hitchcock in his final directing role. It was based on Victor Canning's 1972 novel The Rainbird Pattern, which Ernest Lehman adapted for the screen. The film stars Karen Black, Bruce Dern, Barbara Harris and William Devane; it was screened at the 1976 Cannes Film Festival, but was not entered into the main competition. The story involves two couples: one a "fake" psychic and her cab driving boyfriend, the other a pair of professional thieves and kidnappers. Their lives come into conflict because of a search for a missing heir. The film's title is a pun: "family plot" can refer to an area in a cemetery that has been bought by one family for the burial of its various relatives; in this case it also means a dramatic plot line involving various family members.
Сюжет
1970 жылдардың ортасында жалған экстрасенс Бланш Тайлер (Барбара Харрис) және оның досы Джордж Ламли (Брюс Дерн) бай, өкінішпен толған қарт Джулия Рейнбэрдтің (Кэтлин Несбит) жоғалған немересін табуға тырысады. Джулияның қарындасы баласын асырап беруге мәжбүр болған, бірақ Джулия енді оны мұрагер етіп тағайындағысы келеді және оны табу үшін Бланшке 10 000 доллар төлеуге дайын. Джулия бала туралы көбінесе ештеңе білмейді. Джордж тергеу барысында балаға Эдвард Шубридж деген есім берілгенін және оның жас кезінде қайтыс болғаны айтылғанын анықтайды. Алайда, Джордж Эдвардтың қабіріне бірнеше жылдан кейін қабір тасын төлеген Джозеф Малониді (Эд Лаутер) табады, соның салдарынан қабірдің бос болуы мүмкін деген ойға келеді. Джордж пен Бланш жиі дауласады, бірақ ол тергеуші ретінде оған тең, ал олардың қарым-қатынасы мықты. Көрермендерге бұл уақытта Шоубридж асырап алған ата-анасын өлтіріп, өзінің өлімін сахналаған және қазір Сан-Францискода Артур Адамсон (Уильям Деван) деген атпен танымал сәнді зергер екені белгілі болады. Ол және оның сүйіктісі Фрэн (Карен Блэк) миллионерлерді және жоғары лауазымды тұлғаларды ұрлап, оларды үйлерінің жертөлесіндегі қауіпсіз бөлмеге қамап, оларды құнды әшекей тастармен алмастырады. Артур соңғы төлемді, үлкен алмасты, үйдің басты сатысының үстінде ілінген кристалл шамшырақтың ішінде көзге түсетіндей етіп жасырады. Адамсон Джордж оны тергеп жатқанын білгенде, ол Малониді (екені бұрын Адамсонның асырап алған ата-анасын өлтірген) Бланш пен Джорджты өлтіруге жалдайды. Малони бастапқыда көмектесуден бас тартады, бірақ кейін Бланш пен Джорджқа хабарласып, тау жолындағы кафеде кездесуге шақырады. Ол Бланштің машинасының тежегішін кесіп тастайды, бірақ олар қауіпті жылдамдықпен төмен түсуден аман қалады. Малони оларды қағып өтіп кетпек болады, бірақ қарсыдан келе жатқан машинаны көргенде рульді бұрып, машинасын тік жарға қарай құлатады. Малонидің жерлеу рәсімінде оның әйелі (Кэтрин Хельмонд) Джорджтың сұрақтарына жауап беруге мәжбүр болып, Шоубриджтің қазір Артур Адамсон екенін мойындайды. Джордж кешкі ауысымда таксимен жұмыс істеуге баруы керек, сондықтан Бланш Сан-Францискодағы әртүрлі Адамсонды іздеп, ақырында зергерлік дүкенге жетеді. Артурдың көмекшісі, миссис Клей (Эдит Атвотер), Бланшқа хат қалдыруды ұсынады. Бланш миссис Клейді алдап, үйінің мекенжайын біледі. Артур мен Фрэн соңғы құрбандары, епископ Вудты (Уильям Принс) көлікке тиеп жатқанда, Бланш есік қоңырауын басады. Олар гараждан шығуға тырысады, бірақ Бланштің машинасы олардың жолын кеседі. Ол Артурға әпкесі оны мұрагер етіп тағайындағысы келетінін айтады, ал бір сәтте бәрі жаңалыққа қуанышты болып көрінеді. Бірақ Бланш ес-түссіз жатқан епископты көреді және олар оны ұрлап кетеді. Артур оны есірткіге салып, төлемді алмастырғаннан кейін айналысу үшін жертөледе қалдырады. Бланшті іздеп жүріп, Джордж Артур мен Фрэннің үйінің алдында оның машинасының тұрғанын көреді. Ешкім жауап бермегендіктен, ол үйге кіріп, оны іздейді. Ол оның қолында қанның іздері бар сөмкесін және күрес болғанын көрсететін белгілерді табады. Артур мен Фрэн үйге келгенде Джордж жоғарғы қабатта жасырынады. Ол Артурдың Фрэнге Бланшті өлтіріп, оның өлімін өзіне қол жұмсау ретінде көрсету жоспары туралы айтқанын естіп алады. Джордж Бланшпен сөйлесуге тырысады, ол жертөледе есінен танып қалғандай әрекет етеді (Артур оны тексеруге кеткенде есік ашық қалған) және олар бір жоспар құрады. Артур мен Фрэн Бланшті машинаға апарып бара жатқанда, ол оларды құлатып, шығып кетеді, ал Джордж ұрлаушыларды құлыптап қояды. Содан кейін Бланш шынайы "трансқа" түседі. Ол жертөледен шығып, баспалдақтың жартысына дейін көтеріледі, тоқтап, шамшыраққа жасырылған үлкен алмасты көрсетеді. Бланш "оянып", Джорджтан не істеп жүргенін сұрайды. Ол оған оның шынымен де экстрасенс екенін қуана хабарлайды. Ол полицияға хабарласып, ұрлаушыларды ұстап, әшекейлерді тапқан үшін сыйақыны алуға шақырады. Күлкілі Бланш камераға көзін жымиды.
Өндіріс
Фильмді Эрнест Леман Виктор Кэннингтің 1972 жылғы "Жар құсының үлгісі" романы негізінде экранға бейімдеді. Леман фильмнің кең ауқымды, қараңғы және драмалық болуын қалады, бірақ Хичкок оны жеңілдік пен комедияға итермеледі. Леманның сценарийі оған 1977 жылы Американың сыр жазушыларынан Эдгар сыйлығын әкелді. Фильмнің негізінде жатқан романды Леман бұрын қабылдамаған, оған оны өндіруге немесе режиссерлік жасауға, немесе екеуін де бірге істеуге болатын жоба ретінде ұсынған еді. Хичкок пен сценарийшінің бірлескен жұмысы "Солтүстік-батысқа қарай" (1959) фильмінен кейін бірнеше жоба тоқтап қалды. Леман режиссердің ашуын "Сотқа кепілдік жоқ" фильмінің сценарийін жазудан бас тартқаннан кейін қоздырды. Бұл фильмде Лондон қаласында өтетін, Одри Хепберн, Лоренс Харви және Джон Уильямс ойнайтын триллер болуы тиіс еді. Хичкок ақырында жақсы сценарийге қол жеткізсе де, алдын ала өндіріс (орналасу орындарын іздеу және костюмдер) жоғары деңгейде болған күйінде қалды, бірақ фильм түсірілмеді; Хепберн жүкті болды, ал Хичкок "Психо" (1960) жобасына көшті. 1973 жылдың қыркүйегінде Эрнест Леманды қайтадан бейімдеуге көндірді – Хичкок Кэннингтің романының тек қана негізгі бөліктерін сақтап, оқиғаны Англиядан Калифорнияға көшіруді жоспарлағанын түсіндірді. Алғашқы шешімдердің бірі – Кэннингтің атауын алып тастау болды, содан кейін жоба "Алаялық" деп аталды. 1975 жылдың шілде айының ортасында Variety басылымы фильмнің атауы "Отбасылық сюжет" деп өзгертілгенін растады. Хичкок көбінесе фильмдерінің орналасқан жерін экрандағы атаулар немесе танымал орындар арқылы нақтылайтын, бірақ Сан-Франциско мен Лос-Анджелестегі орындарды пайдаланып, оқиғаның орнын әдейі нақтыламады. Фильмдегі қуғын-сүргін сахнасы, жазушы Дональд Спото сол кездегі фильмдерде кең таралған автокөлік қуғын-сүргіндеріне пароди деп атады, ол Universal студиясының кең аумағында түсірілді. Фильмде пайдаланылған мейрамхана да сол аумақта салынды және 1975 жылы студиялық турларда көрсетілді. Хичкок "Отбасылық сюжет" фильміндегі әдеттегі эпизодында фильмнің 40 минутында көрінеді. Ол туғандар мен қайтыстарды тіркеу бөлімінің шыны есігі арқылы силуэт түрінде пайда болады. "Отбасылық сюжет" фильмінен кейін Хичкок "Қысқа түн" деп аталатын шпиондық триллер сценарийімен айналысты. Оның денсаулығының нашарлауы сценарийді түсіруге кедергі келтірді, ол Хичкок өмірінің соңғы жылдары кітап түрінде жарық көрді. Universal Хичкокпен бірге сценарийді басқа режиссермен түсірмеуге шешім қабылдады, бірақ оның "Психо" фильмінің жалғасын түсіруге рұқсат берді.
Кастинг
Хичкок фильм үшін Бёрт Рейнольдс пен Рой Шейдерді (Адамсон рөліне), Аль Пачиноны (Джордж рөліне), Фэй Дунауэйді (Фран рөліне) және Беверли Силс пен Голди Хоунды (Бланш рөліне) қарастырды. Сибилл Шепард өзінің естеліктерінде Фран рөлін ойнауға үмітттенгенін, бірақ ол рөл ақырында Карен Блэкке берілгенін жазды. Актерлердің жоғары жалақы талаптары оның басқа актерлерге жүгінуіне ықпал етті. Лиза Миннелли Хичкокқа ұсынылған жұлдыздардың қатарында болғанымен, ол медиум рөлінде Барбара Харриспен жұмыс істегеніне ерекше қуанды. Ол бұрын да оны басқа фильмдерге шақыруға тырысқан. Хичкок бұрын Брюс Дернмен «Альфред Хичкок ұсынады» телесериалының бірнеше эпизодтарында және «Марни» (1964) фильмінде жұмыс істеген, онда ол өткен шақтағы бір эпизодта мерт болған теңізшінің шағын рөлін орындаған.
Музыка
Музыкалық саз үшін Universal компаниясының музыкалық директоры Гарри Гарфилд, "Жаулар" фильмі үшін алған Оскар сыйлығы мен сыншылардың жоғары бағасынан кейін Джон Уильямсты Хичкокқа ұсынды. Бұл фильм Уильямстың Хичкок түсірген фильмдерінің арасында музыкасын жазған жалғыз туындысы болды. Уильямс Хичкоктың Мадам Бланш кейіпкеріне бастапқыда мистикалық бейне беру үшін хор тобын қосуды қалағанын, сондай-ақ Хичкок музыка жазу сессияларында көбінесе қатысып, оған жиі ұсыныстар бергенін айтты. Малонидің Адамсон кеңсесінен күртен жоғалып кететін көрінісі үшін Хичкок Уильямсқа камера ашық терезеге ауысқанда музыканы тоқтатуды ұсынды, осылайша көрермендерге Малони сол терезе арқылы кеткенін көрсетуді көздеді. Содан кейін Хичкок: "Мырза Уильямс, кісі өлтіру де қызықты болуы мүмкін" деді, фильмнің қараңғы көрінісінде музыканы жеңілдетіп орындауды ұсына отырып. Уильямс бұл оған берілген үлкен құрмет екенін және режиссермен жұмыс істегеннің өте жақсы тәжірибе болғанын мәлімдеді. Фильм шыққан кезде толық саундтрек жарық көрген жоқ. Фильмнен бірнеше музыкалық тақырыптар Джон Уильямс пен Альфред Хичкоктың жинақ альбомдарында орын алды. Соңынан жылдар бойы түпнұсқа саундтрек қол жетімді болмады, нәтижесінде фильмнің толық музыкалық жазбаларының көптеген заңсыз көшірмелері интернетте тарады. Соңғы ақырда 2010 жылы Varèse Sarabande компаниясы фильмнің тұңғыш көрсетілімінен 34 жыл өткен соң толық Original Motion Picture Soundtrack-тің шектеулі санынан ресми түрде шығарды.
Премьера
Америка Құрама Штаттарының екі жүз жылдығында шыққан "Отбасылық сюжет" фильмі 1976 жылғы Filmex (Лос-Анджелес халықаралық кино көрмесін) ашу үшін таңдалды, американдық киноматографияны құрметтеу мақсатында.
Сыни жауап
"Отбасылық сюжет" сыншылардан жоғары баға алды. The New York Times газетінің Винсент Канби фильмді "әдемі, жеңіл ойын" деп атады, сондай-ақ ол "әрине, Хичкок соңғы уақытта түсірген ең көңілді фильмі, бірақ ол әдемі емес" деп қосты. Роджер Эберт фильмге төрт жұлдыздың үшеуін берді, оның айтуынша: "Бұл екі қайшы себеппен ғажап: өйткені бұл таза Хичкок, оның мұқият құрылымы мен егжей-тегжейлілігіне назар аударуы, және Хичкок үшін жаңа нәрсе – негізінен, қарапайым комедия. Ол шок немесе зорлық-зомбылыққа емес, бірте-бірте тартылатын оқиғаның тұғырын нығайтуға ұмтылады". Variety журналы фильмді "Альфред Хичкок үшін керемет жетістік" деп атады. "Комедиядан драмаға өте күрделі детективтік сюжетті шеберлікпен басқара отырып, Хичкок жаңбырлы кеште камин алдында оқылатын роман сияқты, қызықты және тартымды фильм жасады". Charles Champlin Los Angeles Times газетінде фильмді "атмосфералық, есімдері жарқын, дәл темпте, күрделі сюжеті бар, қызықты, күмәнді, әдемі ойналған және, бәлкім, ең бастысы, көңілді" деп мақтады. The New Yorker журналының Penelope Gilliatt бұл фильмін "Хичкок түсірген фильмдердің ішіндегі ең тұзды және ең сүйкімдісі" деп атады, сондай-ақ: "Кейде Хичкок көрермендерді манипуляциялауға тырысқандай көрінеді; осы, оның елу үшінші фильмінде ол біздің серіктесіміз, ойынға деген сезімін біздің пайдамызға айналдырады" деді. Richard Combs The Monthly Film Bulletin журналында "Эрнест Леманның жазуының тығыз аллюзиялары мен тамаша әдемілігін мақтады, ол материалға өзінің тілін шеберлікпен енгізе білді" және Брюс Дерн мен Барбара Харрис "керемет келісіммен ойнаған комедиялық дуэт" жасады. Chicago Reader газетінің Dave Kehr бұл фильмді "кішкентай шедевр, Хичкок жасаған ең батыл және көркем эксперименттерінің бірі" деп атады. Дегенмен, кейбір сыншылар фильмді жазды. Chicago Tribune газетінің Gene Siskel фильмге екі жарым жұлдыз берді және оны "көңілі толмаған" деп атады, себебі ол "жаман әзілдерге, жалған кейіпкерлерге және телешоу сияқты аяқталды" деп тапты. The Washington Post газетінің Gary Arnold фильмді "көруге қиын" деп сипаттады, сондай-ақ: "Леман мен Хичкок ескі сиқырды қайтаруға тырысады, бірақ олар өздерінің шеберлігін жоғалтты" деді. Rotten Tomatoes сайтында фильмге 93% жағымды пікір берілген, 40 сынға негізделген, ал орташа бағасы 7/10. Сайттың консенсусы: "Шылым шеберлігінің соңғы туындысы, ол қызықты оқиғаларды іздеп, мақсатына жетеді, көңілді қылмыстық оқиғаны ұсынады". Metacritic-те фильм 100 балдық шкала бойынша 79 бал алды, бұл сегіз сыншының пікіріне негізделген, және "жалпы алғанда жағымды пікірлер" дегенді білдіреді. Фильм жалға алудан 6,5 миллион доллар тапты.
Марапаттар
Барбара Харрис 34-ші "Алтын глобус" сыйлығында "Комедия немесе музыкалық фильмдегі ең үздік әйел рөлі" номинациясына ұсынылды.