Кіріспе

Sleuth) – Джозеф Л. Манкивичтің режиссерлік еткен, Лоренс Оливье мен Майкл Кейн ойнаған 1972 жылғы құпия-қимыл фильмі. Пьеса авторы Энтони Шаффердің сценарийі оның 1970 жылы «Тони» сыйлығын жеңіп алған пьесасы негізінде жазылған. Оливье мен Кейн екеуі де орындаған рөлдері үшін «Оскар» сыйлығына ұсынылды. Бұл Манкивичтің соңғы фильмі болды. Сыншылар фильмге көбінесе жағымды баға берді.

Сюжет

Эндрю Уайк, қылмыс туралы шығармалар жазушы, үлкен ойын-сауық пен автоматтарға толы үлкен ел үйінде тұрады. Ол әйелі сүйіктісін, Лондондық бизнесмен Мило Тиндлді, жағдайды талқылау үшін үйіне шақырады және Милодан әйеліне қол сұғуды қалайды. Ендрю Милоға оны асыраудың жолын табу үшін үйден зергерлік бұйымдарды ұрлап, Ендрюді сақтандыру арқылы шығынды өтеуге шақырады. Майло келіседі, ал Эндрю оны ұрлық жасайтын қисынды жоспарға тартады. Соңында Эндрю Майлоға қаруды тартып, Майлоны өлтіру үшін оның ұрлық жасағанын әшкерелейді. Ол Майлоның басына қаруды ұстап, оқ атылады, экран қара түске айналады. Бірнеше күннен кейін инспектор Доплер Милоның жоғалуын тексеру үшін келеді. Эндрю ештеңе білмейтінін айтады, бірақ инспектор айыптаушы ілмектерді жинап жатқанда, Эндрю бұзылып, ұрлық туралы аңызды түсіндіреді. Ол Майлоны бос патронмен атып өлтіргенін және оның қарсыласы масқараланып, бірақ тірі және зардап шекпегенін айтты. Қылмысты растайтын дәлелдерді тапқаннан кейін Доплер Эндрюді тұтқындайды. Эндрюді станцияға алып бара жатқанда Доплер өзін Андрюдан кек алу үшін ауыр маскировкаланған Майло ретінде көрсетеді. Мило шынайы кісі өлтірумен байланысты тағы бір ойын ойнайтынын хабарлағанға дейін есеп теңдейді. Мило Эндрюдің әуесқой әйелін, Теяны өлтіріп, үйіне айыптайтын дәлелдерді орналастырғанын айтады. Полиция жақын арада келеді. Эндрю оның мәлімдемесін жоққа шығарады, бірақ Теаның үйдесі Джойстен Теаның өлгенін білуге ғана сенімді болу үшін Теаға телефон соғады. Милоның құпия белгілерін ұстанған Эндрю үйді тұтқындалған дәлелдерді іздеу үшін іздестіреді. Эндрю соңғы затты тапқан кезде, Мило полиция келіп жатыр дейді. Айналасындағылар онымен бірге жүреді. Милоның офицерлермен сөйлескенін естіген, бірақ шын мәнінде полиция жоқ. Содан кейін Майло Теаның өлімін Джойс пен Теаның ерікті көмегімен қалжыңдап, Эндрюді екінші рет алдағанын айтады. Майло кетуге дайындалғанда, ол Эндрюдің әйелі мен сүйіктісі берген ақпаратпен Эндрюді қорлауды жалғастырады. Эндрю Майлоны өлтіремін деп қорқытады. Алайда, Майло мұны алдын ала болжап, полицияны шақырған, олар жолға шығады дейді. Егер Эндрю оны өлтірсе, ол қылмыскер ретінде ұсталады. Эндрю, Майло өзінің әдеби детективін мазақтағанда тым алыс кетеді, Майлоға сенбейді және оны өлтіріп, өлтіріп жаралайды. Полиция сыртқа шығады, ал күйзелген және жеңілген Эндрю үйге кіреді. Майло өлім аузында жатқанда, ол Эндрюге полицияға "бұл тек қанды ойын" екенін айтуын айтады; содан кейін ол автоматты басқару қорапшасын басып, Эндрюді өзінің электрондық ойыншықтарымен қоршап, полиция кіруге тырысады.

Өндіріс

Бастапқыда Шаффер пьесаның киноқұқықтарын сатуға құлшынбады, себебі бұл сахналық қойылымның табысына нұқсан келтіруі мүмкін деп қорқып жүрді. Соңғы рет ойланып, ол фильмде Лондон мен Бродвейде Уайк рөлін сомдаған Энтони Куэйлдің қызметі сақталады деп үміттенді. Мило Тиндл рөліне Шаффердің таңдауы Алан Бейтс болды. Ақырында режиссер Манкевич Оливье мен Кейнді таңдады. Олар кездескенде, Кейн Оливьеден оған қалай жүгіну керектігін сұрады. Оливье оған «Лорд Оливье» деп атауға кеңес берді, содан кейін оны «Ларри» деп атауға болатынын қосты. Шаффердің сөзіне сүйенсек, Оливье түсірілім басталғанда Кейнді көмекшісі деп қараған, бірақ түсірілім аяқталғанда оны толық серіктес деп санаған. Стивен Сондхаймның (Шаффердің ойын-сауыққа құштарлығынан шабыттанған пьесаның кейіпкері) айтуынша, ол Оливьемен кездескенде, түсірілім аяқталғаннан кейін Оливье өзінің актерлік шеберлігін Сондхаймға негіздегенін айтқан. Актриса Джоан Вудвордтың суреті Маргарита Уайк суретін салу үшін пайдаланылды. Оқиғаның көп бөлігі Джон Диксон Каррдың (Сент Джон Лорд Мерриду = Сэр Генри Мерриваль) жазған қылмыстық әдебиет тақырыбына арналған, Оливьедің сыртқы келбеті оған ұқсату арқылы жасалған, сондай-ақ Агата Кристидің суреті Уайк қабырғасында орналасқан, және бұл шын өмірдегі қылмыстық тергеулермен қалай байланысты екені көрсетілген. Сонымен қатар, Уайк, ағылшын дворянының мәртебесіне ие болған, және Лондонның кедей ауданынан келген иммигранттың ұлы Тиндл арасындағы әлеуметтік теңсіздік мәселесі де көтеріледі. Bristol Myers Squibb (Palomar Pictures International) «Жүрек сыны» (1972) және «Слеут» (1972) фильмдерінің құқықтарына ие.

Шығару

Sleuth 1972 жылдың 10 желтоқсанында Нью-Йорктегі Зигфельд театрында және 1972 жылдың 13 желтоқсанында Лос-Анджелестегі Бруин театрында көрсетілімге түсті. Фильм Оңтүстік Африкада шыққаннан кейін Лоренс Оливье мен Майкл Кейн Йоханнесбургтегі бір театр сахнасында «Sleuth» пьесасын қойды.

Қабылдау және мұра

Rotten Tomatoes сайтында фильм 28 сыншының пікірлеріне негізделген 89% мақұлдау көрсеткішіне ие. Шаффер өзінің сценарийі үшін Эдгар сыйлығын алды. Бұл фильм, 1966 жылы шыққан «Кім Вирджиния Вульфтен қорқады?» фильмінен кейін, актерлық құрамының (Кейн мен Оливье) толығымен Академия сыйлығына ұсынылған екінші фильм болды және фильмдегі барлық актерлердің номинацияға ие болған алғашқы туынды. («Вирджиния Вульфтен қорқады?» фильмінде жол бойындағы қонақ үйдің басқарушысы мен официант рөліндегі актерлердің есімдері көрсетілмеген эпизодтық рөлдер болған.) Осы жетістік 1975 жылғы «Адамдарға тозақ бер, Гарри!» фильмінде қайталанды, онда Джеймс Уитмор ғана негізгі актер болып табылды. Сыншылар Роджер Эберт, Джанет Маслин, The Washington Post газетінен Гари Арнольд және бірнеше кино тарихшылары «Слют» пен Кейннің 1982 жылғы «Deathtrap» фильмі арасындағы ұқсастықтарды атап өтті. SCTV-нің 121-ші эпизодында Дейв Томас Майкл Кейн рөлін ойнап, кітапхана түсірілім алаңының әртүрлі жағында орналасқандықтан екі фильмнің де әртүрлі екенін айтты.

Марапаттар

Сыйлық санаты Номинант(тар) Нәтиже Ref. «Оскар» сыйлығы Үздік режиссер Джозеф Л. Манкивич Үздік актер Майкл Кейн Лоренс Оливье Үздік драмалық музыка Джон Аддисон Британдық кино және телекесінді академиясы сыйлығы Басты рөлдегі үздік актер Лоренс Оливье Үздік сценарий Энтони Шаффер Үздік суретші-қоюшы Кен Адам Үздік операторлық Освальд Моррис Кино жазушылар шеңберіндегі сыйлықтар Үздік шетелдік фильм Мортон Готтлиб «Давид ди Донателло» сыйлығы Үздік шетелдік актер Лоренс Оливье «Эдгар Аллан По» сыйлығы Үздік фильм Энтони Шаффер «Evening Standard» британдық кино сыйлығы Үздік актер Майкл Кейн «Алтын глобус» сыйлығы Үздік фильм – драма Үздік актер – драма Майкл Кейн Лоренс Оливье Нью-Йорк киносыншылары шеңберіндегі сыйлықтар Үздік актер

Өшірілген бейне

Уайкты сұраққа тарғанда, Доплер Тиндл атылған кезде киген клоун костюмінің жоғалып кеткенін айтады, бірақ клоунның маскасы кейін табылған және жертөледегі пластикалық қаңқаның басына кигізілген. Ол, Тиндл осы костюммен бірге жерленген болуы мүмкін екенін білдірген. Фильм трейлерінде Допплер Уайкқа қарсы айғақтарды фильмде көрсетілгендей жариялаған кадрлар бар. Олардың ішінде ол бір ванна бөлмесіндегі душ шторын ашып, ылғалданып, үстінде қан іздері бар клоунның күртесін көрсетеді. Бұл кадр соңғы фильмге қосылмаған.

Сақтау

Академия киноархиві 2012 жылы «Слют» фильмін сақтады.

2007 жылғы фильм

2006 жылдың қыркүйегінде Кеннет Брана Венеция кинофестивалінде Нобель сыйлығының лауреаты Гарольд Пинтер жазған сценарий негізінде пьесаның жаңа фильмі туралы хабарлады. Кейн осы бейімдеуде бұл жолы Уайк рөлінде ойнады, ал Джуд Лоу күресіп жатқан актер рөлінде Тиндлді сомдады. Тусірілім 2007 жылдың наурыз айында аяқталды және фильм 2007 жылдың 23 қарашасында Ұлыбританияда көрсетілді. Бұл қайта түсірілім Шаффердің түпнұсқа сценарийіндегі ешқандай диалогты пайдаланбады және түпнұсқамен салыстырғанда табыссыз деп есептелді.