Кіріспе
Ирландиялық социалист, ирландтық дін қызметкері Майкл О'Риордан (Mícheál Ó Ríordáin; 12 қараша 1917 – 18 мамыр 2006) Ирландия Коммунистік партиясының (3-ші) негізін қалаушы және Испания Азамат соғысы кезінде Халықаралық бригадалар құрамындағы Конолли колоннасымен бірге шайқасқан.
the Irish priest
Michael O'Riordan (Mícheál Ó Ríordáin; 12 November 1917 – 18 May 2006) was the founder of the Communist Party of Ireland (3rd) and also fought with the Connolly Column in the International Brigades during the Spanish Civil War.
Ерте өмір
О'Риордан 1917 жылғы 11 қарашада Корк қаласындағы 37 Pope's Quay мекенжайында дүниеге келді. Ол бес баланың ең кішісі еді. Оның ата-анасы Батыс Корк Гельтахтасының Баллингери және Гуган Бара аймақтарынан шыққан. Ата-анасы ирланд тілінде сөйлейтін болғанымен, О'Риордан Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде интернментке алынғанға дейін ирланд тілін үйренбеді. Ол жасөспірім шағында республикалық жастар қозғалысы Фианна Эйренге, содан кейін Ирландия Республикалық Армиясына қосылды. Сол кездегі ИРА-ның көп бөлігі солшыл саясатқа бейім болды. Олардың көптеген қызметтері квазифашистік «Көк көйлектер» қозғалысымен көшедегі қақтығыстарды қамтыды, және О'Риордан 1933-1934 жылдары Корк қаласының көшелерінде «Көк көйлектермен» күресті. О'Риордан Пидар О'Доннелл және Фрэнк Райан сияқты солшыл көзқарастағы республикашылдармен дос болды, ал 1934 жылы ол олардың қысқа ғұмырлы социалистік республикалық партиясы – Республикалық Конгресске қосылды.
Испаниядағы азаматтық соғыс және Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде интернациялау
О'Риордан 1935 жылы әлі де ИРА қатарында болғанда Ирландия Коммунистік партиясына қосылды және коммунистік "Ирландия жұмысшыларының дауысы" газетінде жұмыс істеді. 1937 жылы Пидар О'Доннеллдің шақыруымен бірнеше жүз ирланд, көбінесе ИРА немесе бұрынғы ИРА мүшелері, Испания Азамат соғысында XV Халықаралық бригада құрамында Испания Республикасы үшін күресуге кетті. Оларды шақыруға себеп болған нәрсе – шамамен 800 "Көк көйлектілерге" деген ашу, олардың жетекшісі Эойн О'Даффи Испанияға "ұлтшыл" жақта соғысуға барды. О'Риордан Фрэнк Райан басқарған топпен бірге жүрді. 1938 жылдың 25 шілдесінде Республиканың соңғы шабуылында О'Риордан Каталонияның туын Эбро өзені арқылы алып өтті. 1 тамызда Эбро майданында оқшаңнан (шрапнель) ауыр жарақат алды. Халықаралық бригадалар таратылғаннан кейін ол келесі айда Ирландияға қайтарылды. 1938 жылы О'Риорданға Ирландия еркін мемлекеті Ирландия армиясына кіруге ұсыныс жасады, бірақ ол Коркта ИРА бөлімдерін даярлауды жөн көрді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, немесе бейтарап Ирландиядағы "Төтенше жағдай" деп белгілі болған кезеңде, ол 1939 жылдан 1943 жылға дейін Кураг тұтқын лагерінде ұсталды, онда ол Корк барағының (бөлімінің) командирі болды, Маиртин О Кадхайнның Гейл лигасының сабақтарына қатысты және "Splannc" (ирланд тілінде "Ұшқын", Лениннің газетінің атымен аталған) басылымын шығарды. Ол солшыл тұтқындардан құралған "Коннолли тобының" хатшысы болды. Тұтқыннан босатылғаннан кейін О'Риордан ИРА мүшелігінен бас тартты.
Саяси белсенділік
1944 жылы ол Лейбористік партияның Лиам Меллоуз бөлімшесінің құрылтайшы хатшысы болды. Бұл бөлімше сол кездегі көңілді дау тудырған әрекеттерімен белгілі болды және бөлімше төрағасы Тимоти Квиллдің жауласып кеткен қарсыласы болды. Бөлімшені бастапқыда Курраг лагерінің Коммунистік тобының бұрынғы мүшелері құрды, олардың ішінде Билл Нейгл және Джим Сэвидж болды. Осы кезеңде IT&GWU Лейбористік партиядан шығып, Коммунистер партияға енгендіктен, Ұлттық Лейбористік партия құрылды. Лейбористік партиясы бөлімше төрағасы етіп тағайындаған Квилл, О’Риордан мен оның серіктерін бөлімшеден шығарып, оны таратып жіберді. Кейін О’Риордан Квиллді антисемитизммен, ал Квилл мен Т.Дж. Мерфиді «қызыл сөйлеумен» айыптады. 1945 жылы ол Корк Социалистік партиясының құрылтайшы хатшысы болды, оның басқа да көрнекті мүшелері Дерри Келлехер, Кевин Невилл және Мэйр Киохан Шихан (Мэйр Киохан Шихан О’Риорданның әйелі Кей Киохан О’Риорданның қарындасы болды) Томас Мюррей болды. О’Риордан кейін Коркте автобус жүргізушісі болып жұмыс істеді және Ирландия Көлік және Жалпы жұмысшылар одағында (ITGWU) белсенді болды. 1946 жылы ол Корк округіндегі сайлауда Корк Социалистік партиясының үміткері ретінде қатысты, Фианна Фейлдің Патрик Макграт және Файн Гейлдің Майкл О’Дрисколлдан кейін 3,184 дауыспен үшінші орын алды. 1948 жылы О’Риордан Ирландия жұмысшыларының лигасының құрылтайшы хатшысы және одан кейін бас хатшысы болды, ал оның ізбасары 1962 жылдан 1970 жылға дейін Ирландия жұмысшы партиясы болды. 1960 жылдары ол Дублиннің шалапты аудандарын тазалау және әлеуметтік тұрғын үйлер салу үшін күрескен Дублин Тұрғын үй әрекеті комитетінің маңызды тұлғасы болды. Ол жерде Остин Фланнеримен достық қарым-қатынас орнатты, сол кездегі Қаржы министрі және болашақ Таоиш Чарльз Хоги Фланнериді «сенімсіз дін қызметкері» деп есептемеді, ал жергілікті басқару министрі Кевин Боланд оны О’Риорданмен бірге сахнада болғаны үшін «демеуші дін қызметкері» деп сипаттады. Католик шіркеуі оған дауыс бергендер өлімдік күнә жасады деп мәлімдеді. О’Риордан халық музыканты Люк Келлимен танысып, дос болды және екеуі «жеке саяси достық» қарым-қатынасын дамытты. Келли О’Риорданды сайлауға қолдады және 1965 жылы үгіт-насихат кезінде оның атынан митинг өткізді. Ол барлығы бес рет сайлауға қатысып, Ирландияда социалистік республика құру үшін үгіт жүргізді, бірақ Ирландияның католик консерватизмі мен коммунизмге деген қорқынышын ескере отырып, ол сәттілікке жете алмады. Алайда, 1951 жылы драматург Шон О’Кейси оның үгіттеушісі болды. О’Кейси былай деп жазды: «Мырза О’Риордан – өзінің хабары. Оның жанын сатуға ештеңесі жоқ. Бірақ ол оны ұстап тұрғаны үшін жоғалтатынын естиді». О’Риорданның Испания Азамат соғысына қатысуы оның саяси өзіндігінің маңызды бөлігі болды. 1966 жылы ол Берлиндегі Халықаралық бригадалардың қайта кездесуіне қатысты және 1979 жылы Франк Райанның қалдықтарын Германиядан Ирландияға қайтаруға белсенді түрде көмектесті. Ол Ирландия-Чили ынтымақтастық комитетінің мүшесі болды және 1984 жылы Куба Коммунистік партиясының 1-ші партиялық съезіне қатысты. Ол сондай-ақ Бірмингем алтылығының ісі бойынша үгіт жүргізіп, олардың апелляциялық процесіне қатысты. О’Риордан 1970-1983 жылдары Ирландия Коммунистік партиясының Бас хатшысы қызметін атқарды, ал 1983-1988 жылдары партияның Ұлттық төрағасы болып қызмет етті және CPI атынан көптеген мақалалар жариялады. О’Риорданның партияның кеңестік бағытын ұстануы бірқатар мүшелердің Еурокоммунистік Ирландиялық марксистік қоғамын құруына себеп болды. Оның соңғы маңызды қоғамдық іс-шарасы 2005 жылы Дублиннің Либерти-холл сыртындағы Испания Азамат соғысының ирландиялық ардагерлеріне арналған ескерткішті қайта ашу болды. О’Риорданды басқа ардагерлермен бірге Ирландия президенті Мэри МакАлиз қабылдады. Оған Куба президенті Фидель Кастроның атынан Куба консулы Терезита Трухильо Кубаның Достық медалін табыс етті.
" Сплэш " операциясы
1969 жылы кеңес диссиденті Василий Митрохиннің сөзінше, О'Риорданға ИРА басшылары Катал Гулдинг және Сеймус Костелло Белфасттың ирланд республикалық аудандарын қорғау үшін кеңес КГБ-дан қару алу мақсатымен жүгінген. Солтүстік Ирландиядағы қақтығыстардың басталуымен бірге болған қауымдық зорлық-зомбылық кезінде осы қарулар қажет болған. Митрохин О'Риорданның Кремльмен байланысқа шыққанын, бірақ қару-жарақ 1972 жылға дейін Ирландияға жеткенін мәлімдейді. Бұл операция "Сплэш" деп аталды. О'Риорданның жазған хатында: "Құрметті жолдастар, келесі қару түрлерін алу үшін көмек сұрағымды жазбаша түрінде білдіргім келеді: 2000 шабуылдық мылтық (7,62 мм) және әрқайсысына 500 оқ; 150 қолға ұсталатын пулемет (9 мм) және әрқайсысына 1000 оқ" делінген. Митрохин айтқандар Борис Ельциннің өмірбаяннда да келтірілген. Республикалық қозғалыстың бөлінуінен кейін О'Риордан екі тарапты қайта біріктіруге әрекеттенді, бірақ бұл әрекет сәтті болмады.
Конолли бағанасы
Оның 1979 жылы жарық көрген "Коннолли колоннасы: испан Республикасы үшін соғысқан ирландтардың тарихы, 1936-1939" атты кітабы испандық азамат соғысында (1936-1939 жж.) испан республикасын қолдап, Франкоға қарсы күрескен Халықаралық бригаданың ирланд еріктілері туралы айтқан. Кітаптың жаңартылған нұсқасы 2005 жылы қайта басылды және Дублин қаласының әкімі, кеңесші Майкл Конаган, оны "СИПТУ" штаб-пәтерінде, "Либерти Холл" кітапты ұсыну кешінде таныстырды. Осы кітап ирланд әнші-әндер авторы Кристи Мурдың әйгілі "Viva la Quinta Brigada" әніне шабыт берді. Мур былай деді: "Майкл О’Риордан болмаса, мен ешқашан "Viva la Quince Brigada" жаза алмас едім. Мен осы әнді мыңнан астам рет орындағанмын, әр жолы оны орындағанда Микті еске алып, оған қалай жеткілікті ризашылық білдіре аламын деп ойланамын. 1983 жылы Испанияда оның "Коннолли колоннасы: испан Республикасы үшін соғысқан ирландтардың тарихы" кітабын оқып отырдым, мен осы әнді кітапты оқып жүріп бастадым. Ән толығымен оның кітабынан алынған."
Кейінгі өмірі мен 2006 жылы қайтыс болуы
1980 жылы Магилл оны әрбір "маңызды мәселеде" кеңестік бағытты жақтаған деп сипаттады. 1991 жылы О'Риорданның әйелі Кей Кеохан, Клонакилти, Корк округінде 81 жасында үйінде қайтыс болды. Ол 2000 жылы жақын жерде тұратын ұлы Манусқа жақын болу үшін Гласневинге көшкенге дейін отбасылық үйінде өмір сүруді жалғастырды. 1999 жылы ол өзін атеист деп атап, коммунизм қайтадан көтеріледі деп сенді. 2005 жылдың қараша айында ауырып, Матер ауруханасына түсті. Оның денсаулығы күрт нашарлап, Альцгеймер ауруына шалдықты. Содан кейін ол Феникс паркіндегі Сент-Мэри ауруханасына ауыстырылды, онда 88 жасында қайтыс болғанға дейін өмірінің соңғы айларын өткізді. Лейборист партиясының сол кездегі жетекшісі Руаири Куинн О'Риорданның өлімінен кейін оны мақтап, былай деді: "Лейборист партиясының басшысы ретінде мен 2001 жылғы ұлттық конференцияда оған арнайы марапат беруге мүмкіндік алдым. Майкл О'Риордан 1930, 1940 және 1950 жылдары Ирландияны артта қалған және оқшаулаған ирланд консерватизмі мен дін қызметкерлерінің үстемдігіне қарсы тұрды". О'Риорданның Гласневин крематорийіндегі жерлеу рәсіміне мыңнан астам адам қатысты. Алдыңғы күні Финглас көшесінде өткен аза тұрудан кейін жүздеген адам оның ұлы Манустың үйінің алдына жиналды, және отбасы, достары мен серіктестері – олардың көпшілігі Ирландия Коммунистік партиясының қызыл туын көтеріп, О'Риорданды Гласневин зиратына шығарып салды. SIPTU-дағы зерттеулер басшысы Манус О'Риордан басшылық еткен, О'Риорданның отбасы, Коммунистік партияның бас хатшысы Юджин Маккартан және IBMT өкілі Паулин Фрейзер сөз сөйлеген діни емес рәсім өтті. Жерлеуге қатысқандардың арасында Лейборист партиясының жетекшісі Пэт Раббит, оның ішкі шеңберіндегі Руаири Куинн, Джоан Бартон, Синн Фэйн депутаты Сеан Кроу және кеңесші Ларри О'Тул, бұрынғы Жұмысшы партиясының жетекшісі Томас МакГиолла және бұрынғы Фианна Файл Еуропарламент депутаты Ниал Эндрюс болды. Сондай-ақ, кәсіподақ басшылары Джек О'Коннор (SIPTU), Мик О'Райли (ITGWU) және Дэвид Бег (ICTU) қатысты. Актерлер Патрик Бергин, Джер О'Лири, әнші Ронни Дрю, суретші Роберт Баллах, жаңалықтар оқырман Энн Дойл да аза тұтушылардың қатарында болды. Ирландия президенті Мэри МакАлизе, Таоишиг Берти Ахерн, Синн Фэйн көшбасшысы Джерри Адамс және Лейборист партиясының депутаттары Руаири Куинн мен Майкл Д. Хиггинс құрмет көрсетті.