Кіріспе

Құрып кеткен терропод динозаврлар клады
Автоматты тізім
| аты = Орнитомимозаврлар
| қазба ауқымы = Бор дәуірі,

Орнитомимозаврлар ("құсқа ұқсас кесірткелер") – қазіргі страусқа сырттай ұқсас терропод динозаврлар. Олар Лавразияның (қазіргі Азия, Еуропа және Солтүстік Америка), сондай-ақ Африка және, мүмкін, Австралияның бор кезеңінде жылдам, барлық жейтін немесе шөп жейтін динозаврлар болды. Бұл топ бор дәуірінің ерте кезеңінде пайда болып, бор дәуірінің соңғы кезеңіне дейін сақталды. Топтың алғашқы өкілдеріне Nqwebasaurus, Pelecanimimus, Shenzhousaurus, Hexing және 2,4 метрге (8 фут) дейін жететін қолдары бар Deinocheirus жатады. Орнитомимидтер тұқымдасына жататын, көбірек дамыған түрлерге Gallimimus, Struthiomimus және Ornithomimus кіреді. Пол Серено сияқты кейбір палеонтологтар құпия альварессауридтерді орнитомимозаврлардың жақын туыстары деп есептейді және оларды Орнитомимоидея суперотбасына біріктіреді (төмендегі жіктемені қараңыз).

Сипаттама

Орнитомимозаврлардың бас сүйектері кішкентай, үлкен көздері және салыстырмалы түрде ұзын, жұқа мойындары болған. Таксонның ең алғашқы өкілдерінің (мысалы, Pelecanimimus және Harpymimus) жақтарында кішкентай тістер болған, ал кейінірек пайда болған, көбірек дамыған түрлердің тісі жоқ мүңкісі болған. Алдыңғы аяқтары ("қолдары") ұзын, жұқа және күшті тырнақтарымен жабдықталған. Артқы аяқтары ұзын, күшті, ұзын табаны және қысқа, мықты саусақтары болған, саусақтары еңкейген тырнақтармен аяқталған. Орнитомимозаврлар, әдетте, барлық динозаврлардың арасында ең жылдамдары болған. Басқа коэлурозаврлар сияқты, орнитомимозаврлардың денесі қабыршақ емес, қауырсынмен жабылған.

Қауырсын

Ornithomimus edmontonicus қауырсынның нақты дәлелімен белгілі, оның қауырсын іздері сақталған бірнеше мысалы бар. Deinocheirus және Pelecanimimus та қауырсынмен жабылған болуы мүмкін, біріншісі пигостильдің болуына байланысты, ал екіншісі болжамды іздерге (әйтпесе коллаген талшықтары деп есептелген) байланысты. Орнитомимидтерде Pennaraptora-да кездесетін қауырсын сияқты қауырсындар болған-жоқ деген пікірталас жүріп жатыр. Әйтпесе, орнитомимустың бір мысалында страусқа ұқсас қауырсын мен қауырсын түрлері белгілі.

Жіктеу

О. К. Марш 1890 жылы атаған Ornithomimidae туысы бастапқыда "мегалозаврлар" тобы ретінде (орта және үлкен мөлшердегі теропод динозаврларын қамтитын "қоқыс себеті таксоны") жіктелетін, бірақ тероподтардың көп түрленуі анықталған сайын, олардың басқа тероподтармен нақты қатынастары белгілі бола бастады және олар Coelurosauria тобына көшірілді. Орнитомимидтердің басқа динозаврлармен салыстырғандағы ерекшелігін мойындаған Ринчен Барсболд 1976 жылы орнитомимидтерді өздерінің ішкі реті - Ornithomimosauria-ға орналастырды. Ornithomimidae және Ornithomimosauria құрамы автордан авторға өзгеше болды, себебі топтар үшін кладистік анықтамалар 1990 жылдары қолданыла бастады. 1990 жылдардың басында Томас Р. Холц-младший сияқты белгілі палеонтологтар арктометатарсальдық аяқпен тероподтардың тығыз байланысын ұсынды; яғни, екі аяқпен жүретін динозаврлар, олардың аяғының жоғарғы сүйектері бір-біріне "жабысып" тұратын, жүгіруге бейімделу. Холц (1994) Arctometatarsalia кладын "арктометатарсальдық табанды және оның барлық ұрпақтарын дамытқан алғашқы теропод" деп анықтады. Бұл топқа Troodontidae, Tyrannosauroidea және Ornithomimosauria кірді. Холц (1996, 2000) кейіннен бұл анықтаманы "Орнитомимус және құстарға қарағанда орнитомимуспен жақын ортақ ата-бабаны бөлісетін барлық тероподтар" деп жетілдірді. Кейіннен, барлық арктометатарсальдық динозаврлар табиғи топты құрайтын идеяны көптеген палеонтологтар, соның ішінде Холц та қабылдамады, себебі зерттеулер тираннозавридтер мен троодонтидтердің орнитомимозаврларға қарағанда басқа коэлозаврлар топтарымен тығыз байланысты екенін көрсетті. Арктометатарсалияның нақты анықтамасы Орнитомимусқа негізделгендіктен, ол Ornithomimosauria атауымен қарама-қарсы болды, ал Арктометатарсалия атауы көбінесе қолданыстан шығарылды. Палеонтолог Пол Серено 2005 жылы "Ornithomimiformes" кладын ұсынды, оларды Passer domesticus-қа қарағанда Ornithomimus edmontonicus-қа жақын барлық түрлер ретінде анықтады. Ол Ornithomimosauria-ны әлдеқайда тар мағынада қайта анықтағандықтан, оның таңдаған терминологиясында орнитомимозаурия мен Alvarezsauridae сеңлілер тобын қамтитын жаңа термин қажет болды. Бұрын соңғысы біріншісінде кірістірілген болатын. Алайда, бұл тұжырымдама тек Сереноның веб-сайтында ғана пайда болды және әлі ресми түрде жарамды атау ретінде жарияланбады. "Ornithomimiformes" мазмұны жағынан Холцтың Arctometatarsalia-сымен бірдей болды, себебі оның анықтамасы өте ұқсас. "Ornithomimiformes" жаңа топ болғанымен, Серено Арктометатарсалия басымдыққа ие болуы керек деген идеяны қабылдамады, өйткені бұрынғы атаудың мағынасы Холцпен өте күрт өзгертілді. Төмендегі кладограмма Юонг Нам Ли, Ринчен Барсболд, Филипп Дж. Кьюри, Йошицугу Кобаяши, Хан Чже Ли, Паскаль Годфройт, Франсуа Эскуиллие және Цогтбаатар Чинзоригтің талдауынан кейін жасалған. Талдау 2014 жылы жарияланды және көптеген орнитомимозаврлар таксондары кіреді. Төмендегі кладограмма 2019 жылы Скотт Хартман мен оның әріптестерінің филогенетикалық талдауынан кейін жасалды, онда көптеген түрлер мен белгісіз үлгілер қамтылды, нәтижесінде жаңа филогенетикалық құрылым пайда болды. Төменде Серрано Браняс және басқалар жасаған кладограмма (2020 ж.) көрсетілген, ол орнитомимозаврлар жіктелуі туралы бұрынғы болжамдарға сәйкес келетін талдауды көрсетеді.

Палеобиология

Орнитомимозаврлар, кемістік, калорияның көп бөлігін өсімдіктерден алған. Көптеген орнитомимозаврлар, оның ішінде примитивті түрлер, асқазандарында көптеген гастролиттермен табылған, бұл өсімдікқоректілерге тән. Генри Фэрфилд Осборн орнитомимозаврлардың ұзын, жалқау "қолдары" тамақтану үшін бұтақтарды тартып түсіру үшін қолданылған болуы мүмкін деп болжады, бұл идея олардың ерекше, ілгек тәрізді қолдарын одан әрі зерттеу арқылы қолдау тапты. Sinornithomimus-тың бірнеше экземпляры бір монотипті сүйек қазындысынан жиналды, онда жасөспірімдердің үлесі жоғары болды – 14-тің 11-і жасөспірімдер болды, бұл жыртқыштардан қорғану үшін топтасуға бейімділікті көрсетеді. Жас жануарлардың көптігі олардың жоғары өлім-жітім деңгейін немесе бүкіл топтың бірдей уақытта қырылуын көрсетеді, мұнда жасөспірімдер көбірек осал. Сонымен қатар, Sinornithomimus-тың даму кезеңінде тібік-фемур қатынасының артуы ересектерде жасөспірімдерге қарағанда жоғары жылдамдықпен қозғалу қабілетін көрсетеді. Алайда, Sinornithomimus сүйек қазындысынан өзгеше, Байши Цав локалитетінен орнитомимозаврлардың көптеген экземпляры бірнеше таксондарды қамтитын сүйек қазындысынан жиналды, онда кем дегенде бес жеке организм әртүрлі даму сатысында кездеседі. Бұл сүйек қазындысындағы организмдердің бір түрдің стратегиялық әлеуметтік мінез-құлқынан туындағаны екімді, өйткені кем дегенде екі түрлі таксон анықталды. Осыған байланысты, әртүрлі орнитомимозаврлардың 10-нан астам жеке организмдерінен құралған шағын топтар азық ресурстарын, ұя салу орындарын немесе басқа да қажеттіліктерді іздеу үшін қолайлы аймақтарда бірге саяхаттаған болуы мүмкін.