Кіріспе

Биологиялық зерттеу шарасы

БиоБлиц, сондай-ақ бас әріптерсіз биоблиц деп те жазылады, – белгілі бір аумақтағы тірі барлық түрлерді тіркеуге бағытталған биологиялық зерттеудің қарқынды кезеңі. Ғалымдар, табиғатты зерттеушілер және еріктілер тобы үздіксіз уақыт ішінде (мысалы, әдетте 24 сағат) қарқынды далалық зерттеу жүргізеді. Көптеген БиоБлиц шараларында қоғамдық қатысу қарастырылады, мақсаты – халықтың биологиялық әртүрлілікке қызығушылығын арттыру. Халықтың белсенді қатысуын ынталандыру үшін, мұндай БиоБлиц шаралары көбінесе қалалық саябақтарда немесе қалаларға жақын табиғи қорықтарда өткізіледі. БиоБлицтің табысты болуына қатысты ең жақсы тәжірибелерді зерттеу жергілікті табиғат тарихы мұражайларымен ынтымақтастықтың қоғамдық қатысуды жақсартатынын көрсетті. Сонымен қатар, БиоБлиц шаралары жоғары білім беру студенттеріне биологиялық әртүрлілік туралы білім беруде тиімді құрал екені дәлелденді.

Ерекшеліктері

БиоБлитц дәстүрлі ғылыми зерттеуден өзгеше мүмкіндіктер мен пайдалар ұсынады. Осы пайдалардың кейбіреулері:
Қуаныш – Қатталы құрылымдалған және өлшенген далалық зерттеудің орнына, мұндай шара фестиваль атмосферасына ие. Ұзақ мерзімді емес болуы іздестіруді қызықты етеді. Жергілікті – Биологиялық әртүрлілік көбінесе коралл рифтерімен немесе тропикалық жаңбыр ормандарымен байланыстырылады. БиоБлитц адамдарға жақын жердегі аумаққа барып, жергілікті саябақтардың да биологиялық әртүрлілігі бар екенін және оларды сақтаудың маңызды екенін көруге мүмкіндік береді. Ғылым – Бұл бір күндік шаралар кейбір түрлер тобы туралы негізгі таксономиялық ақпаратты жинақтайды. Ғалымдармен кездесу – БиоБлитц адамдарды жұмыс істейтін ғалымдармен танысуға және олардан сұрақтар қоюға ынталандырады. Сирек және бірегей түрлер/топтарды анықтау – Еріктілер мен ғалымдар бірлесіп жұмыс істегенде, қорғау және басқару үшін сирек кездесетін немесе ерекше мекенжайы бар жерлерді анықтай алады, ал кейбір жағдайларда сирек түрлер табылуы мүмкін. Түрлердің кездесуін тіркеу – БиоБлитцтер бір аумақтың толық түрлер тізімін бермейді, бірақ толық инвентаризация үшін негіз болатын түрлер тізімін ұсынады және көбінесе қай аймақ немесе қай таксон одан әрі зерттеуден пайда көретінін көрсетеді. Ғылымға қызығушылықты арттыру – БиоБлитц тікелей байланыс пен қосымша шаралар арқылы ғылым мен экологиялық зерттеулерге халықтың қызығушылығын арттыруға көмектеседі.

Австралия

Woodland Watch Project (World Wide Fund for Nature) (WWF) 2002, 2003, 2004, 2006, 2008, 2009 және 2010 жылдары Батыс Австралияның бидайлы аймағында BioBlitz ұйымдастырды. 2007 және 2008 жылдары WWF бидайлы аймақта екі "SpiderBlitz" (BioBlitz тұжырымдамасының нұсқалары) ұйымдастырып, қауіп төнген тұзақ құрғыш өрмекшілер мен олардың ерекше мекендеу орындарына назар аударды. Wheatbelt Natural Resource Management Wheatbelt NRM 2012 жылы бидайлы аймақтағы Коррелокинг қаласының маңында BioBlitz өткізді. Discovery Circle бағдарламасы (UniSA) Оңтүстік Австралиядағы Солсбери паркінде және Марион батпақтарында екі BioBlitz ұйымдастырды. Жайлаудың жағалауындағы өмір атласы www.alcw.org.au үш сәтті BioBlitz өткізді – 2012 жылы Бермагиде, 2014 жылы Памбулада және 2014 жылы Мимоза Рокс ұлттық паркінде. Өмір атласы Австралияның тіршілік әртүрлілігі атласымен (ұлттық биологиялық әртүрлілік дерекқоры) бірлесіп жұмыс істейді. takayna BioBlitz Боб Браун қоры Австралияның Тасманиясында жыл сайын takayna BioBlitz өткізеді. takayna BioBlitz – әлемдегі соңғы табиғи жабайы жерлердің бірінде өткізілетін табиғаттағы ғылым фестивалі. Бұл шара ғалымдарды, сарапшыларды, табиғатты зерттеушілерді және жұртшылықты ортақ экологиялық-ғылыми жаңалықтар ашу үшін демалыс күндеріне біріктіреді. Толығырақ: bobbrown.org.au. Tarkine BioBlitz, 19-22 қараша 2015 жылдары Тасманиядағы алғашқы BioBlitz болды. 100-ден астам адам Таркин аймағының шөлейттері, жаңбырлы ормандары, өзендері мен жағалауын зерттеді, Боб Браун қорының Таркин ұлттық паркін құру жөніндегі науқанын қолдады. Мельбурн қалалық кеңесі 2014 және 2016 жылдары BioBlitz ұйымдастырып, азаматтарды қалаларда табиғатты қорғауға қатыстыруға ынталандырды.

Гонконг

Дәстүрлі қытай тілінде бұл: 生態速查 (Экологиялық тез тексеру) деп аталады. Бірінші Гонконгтың БиоБлиц-ін Тай Там Тук қоры 2015 жылдың 24-25 қазанында ұйымдастырды. Тай Тамның арнайы ғылыми қызығушылыққа ие аймағында (SSSI) 50 сарапшы 300 орта мектеп оқушысын басқара отырып, 30 сағат ішінде теңіз, құрлық және суаралық мекендердегі 680-нен астам түрді тіркеді. Бұл шара «Биологиялық әртүрлілік фестивалі 2015» аясында өткізілді, бұл жобаға Ауыл шаруашылығы, балық шаруашылығы және табиғатты қорғау департаменті (AFCD) жетекшілік етеді. Ерекшеліктері: Гонконгта өте сирек кездесетін және жергілікті түрлерге жататын 2 түлкі түрі, Тай Там шығанағында алғаш рет кораллдың табылуы және Гонконг аралында жас ат асты крабтарының алғашқы ресми тіркелуі. Деректер iSpot онлайн платформасы арқылы қолжетімді. BioBlitz@CityU – Гонконг қалалық университеті ұйымдастырған университет кампусындағы шағын орманды саябақтағы бәйге. 2017 жылдың 21-22 қазанында Лунг Фу Шан экологиялық білім беру орталығы өзінің алғашқы БиоБлиц-ін ұйымдастырды. Бұл орталық 2008 жылы Гонконг үкіметінің Қоршаған ортаны қорғау департаменті мен Гонконг университетінің бірлескен күшімен құрылды. 100 қатысушы мен еріктілер 11 сарапшының жетекшілігімен 24 сағат ішінде Лунг Фу Шанда 151 түрді анықтады. 2018 жылы БиоБлиц зерттеулері төрт жануарлар тобына бөлінді: Құстар; Көбелектер, (басқа) жәндіктер және Қосмекенділер мен Бауырымен жорғалаушылар. Ал 2019 жылы тағы бір БиоБлиц жоспарланған. Тай Там Тук қоры 2017 жылдың 3-4 қарашасында екінші БиоБлиц ұйымдастырды. Олар iNaturalist қосымшасы мен слайд-шоуын Гонконг зерттеушілер бастамасының көмегімен және iNaturalist-тен Скотт Лоари мен Алекс Шепардтың техникалық қолдауымен қытай тіліне аударды, бұл жергілікті қатысушылар арасында деректерді жинауды жақсартуға бағытталған. Сонымен қатар, олар Экологиялық өмір ғылымдары қоғамы, ХКУ және осы шарадағы оқытушылар курсының көмегімен «DIY BioBlitz» атты тәжірибелік, өздігінен басқарылатын шара ұйымдастырды. Деректер мына сілтемеде қолжетімді: https://www.inaturalist.org/projects/hk_bioblitz_2017. Бұл шара Гонконг үкіметінің Ауыл шаруашылығы, балық шаруашылығы және табиғатты қорғау департаментімен субсидияландырылған. 2019 жылдың қаңтарында Гонконг паркінде Гонконг БиоБлиц @ Гонконг паркі шарасы өткізілді. iNaturalist және Лондонның Табиғи тарих мұражайының, сондай-ақ Тай Там Тук экологиялық білім беру орталығының сарапшылары пайдаланылды. 2018 жылы алғаш рет қатысқаннан бері Гонконгтағы City Nature Challenge танымалдылығының артуына байланысты БиоБлицтер осы және басқа iNaturalist негізделген бәйгелермен, мысалы, Гонконг мектептері арасындағы City Nature Challenge сияқты шаралармен біріктірілді.

Венгрия

Венгриядағы BioBlitz іс-шараларын Венгрияның биологиялық әртүрлілікті зерттеу қоғамы http://www.biodiverzitasnap.hu/ сайтында 2006 жылдан бері ұйымдастырып келеді, бастапқыда Баранья округіндегі Гюрюфю ауылы және оның төңірегінде. Содан бері Қоғам жыл сайын BioBlitz іс-шараларын (кейде «Биологиялық әртүрлілік күндері» деп те аталады) өткізіп келеді, кейде жылына бірнеше рет, оған 60-80 сарапшы мен зерттеушілер қатысып, Венгрияның таңдалған аймағының жан-жақты бір сәттік инвентаризациясын жүргізеді, ал кейде көрші елдермен бірлескен жобаларда шекарадан тыс аймақтарда да қатысады. Венгрияның биологиялық әртүрлілікті зерттеу қоғамы жергілікті тұрғындар мен қызығушылық танытқандарды іс-шараларға қатысуға шақырады, сондай-ақ жергілікті және аймақтық оқушылар мен олардың мұғалімдеріне, Венгриядан және шетелден келген студенттерге ерекше назар аударады. BioBlitz іс-шаралары жергілікті ұлттық парктің басшылығымен, муниципалитеттермен және азаматтық ұйымдармен серіктестікте өткізіледі. Жаңа тәсіл – мектептермен және білім беру орталықтарымен жасалған ұзақ мерзімді ынтымақтастық шарттары негізінде, орта мектеп оқушыларын міндетті қоғамдық/ерікті жұмыстары барысында биологиялық әртүрлілік және табиғатты қорғау тақырыптары бойынша зерттеу және далалық жұмыстарға тарту. Венгрияның биологиялық әртүрлілікті зерттеу қоғамының басты мақсаттары – деректерді жинау, мониторинг, зерттеу және сараптама негізінде биологиялық әртүрлілікті дұрыс түсінуді насихаттау, білімді ұрпақтан ұрпаққа жеткізу және оны кең жұртшылыққа тарату. Сонымен қатар, ұлттық және халықаралық байланыстарды нығайтуды көздейді. BioBlitz іс-шараларының нәтижелері баспа және онлайн-баспада жарияланады, бұл қорғалатын аумақтарды күтіп ұстау ережелерін жасауға, табиғи ресурстарды тиімді басқаруға, сондай-ақ білім беру мақсатына қызмет етеді.

Ирландия

Ирландияның BioBlitz іс-шарасы 2010 жылдан бері жыл сайын өткізіліп келеді – Ұлттық биологиялық әртүрлілік деректер орталығы (http://www.biodiversityireland.ie/) тарапынан Халықаралық Биологиялық әртүрлілік жылын мерекелеу мақсатында құрылған. Бұл іс-шараның ерекшелігі – арал бойынша бірнеше саябақтар 24 сағат ішінде қай жерде ең көп түр тіркелгенін анықтау үшін бір-бірімен жарысады. Іс-шара әдетте жыл сайын мамыр айының үшінші демалыс күнінде өткізіледі. 2010 жылы, алғаш рет өткізілгенде, Коннемара ұлттық паркі 542 түрді тіркеп, жеңіске жетті. 2011 жылы Килларени ұлттық паркі таңғажайып 1088 түрді тіркеп, бәйгеде жеңімпаз атанды. 2012 жылы Кроуфордсберн ауылдық паркі 984 түрді тіркеп, жеңімпаз болды. Барлық деректер онлайн карта жүйесі арқылы қолжетімді – Биологиялық әртүрлілік карталары (http://maps.biodiversityireland.ie/#) және түрлердің қағаз тізімдері жарияланды (http://bioblitz.biodiversityireland.ie/bioblitz-species-lists-now-available/). Іс-шараны Ұлттық биологиялық әртүрлілік деректер орталығы үйлестіреді, ол әр жыл сайын іс-шараның барысын онлайн режимде бақылауға мүмкіндік беретін арнайы веб-сайтты (http://bioblitz.biodiversityireland.ie/) жүргізеді. Ирландияда BioBlitz-тің сәтті өтуіне қолдау көрсету үшін жергілікті нысандарға арналған "Жергілікті BioBlitz шақыруы" атты арнайы бағдарлама қолдау көрсетіледі. Сонымен қатар, 2013 жылдың 14-15 маусымында Лимерик қаласы Ирландиядағы алғашқы қалалық BioBlitz-ге төңкерілді. 2014 жылдың 1 мамырында Ұлттық биологиялық әртүрлілік деректер орталығының қолдауымен алғашқы Университетаралық BioBlitz өтті. Корк университеті, Ұлттық Ирландия университеті Галвей, Тринити колледжі, Дублин қалалық университеті және Дундалк ИТ университеті кампустағы биологиялық әртүрлілікті санау үшін жарысты, ал NUIG бұл жарыстың бірінші жеңімпазы атанды.

Израиль

2014 жылдың 24 сәуірінде Израильдегі алғашқы BioBlitz Ереухам көл саябағында өтті. Шараны Бен-Гурион атындағы Негев университеті қолдады. 531 түрлі түр анықталды. Екінші BioBlitz 2015 жылдың 26 наурызында жоспарлануда.

Малайзия

2011 жылдан бері Малайзия табиғат қоғамы жыл сайын "MY Garden Birdwatch" атты құстарды қадағалауға арналған биобиліц өткізіп келеді.

Мексика

2019 жылдан бері Rancho Komchén de los Pájaros жыл сайын биобиц өткізіп келеді. iNaturalist-тегі нәтижелермен танысыңыз.

Жаңа Зеландия

Landcare Research басқа институттар мен агенттіктердегі әріптестерімен бірлесіп, 2004, 2005, 2006 және 2008 жылдары Оклендте, ал 2005 жылы Крайстчерчте BioBlitz шараларын өткізді. 2009 жылдың сәуір айының басында Крайстчерч қаласында тағы бір BioBlitz жоспарланған. Жаңа Зеландияда Гамильтон және Веллингтон қалаларында да BioBlitz шаралары өткізілді. Алғашқы теңіз BioBlitz Веллингтонның оңтүстік жағалауында бір ай бойына созылды, себебі теңіз BioBlitz ауа райы жағынан құрлықтағы BioBlitz-ден қиынрақ. 2012 жылдың наурыз айында Forest and Bird Оңтүстік аралдың батыс жағалауындағы Деннистон үстіртінде BioBlitz ұйымдастырды. Бұл Escarpment Mine жобасының орналасқан жері. Жаңа Зеландияда өткізілген BioBlitz шараларының тізімін қараңыз.

Пәкістан

Пәкістанда алғашқы БиоБлиц 2023 жылдың 15 сәуірінде Хазарганжи-Чилтан ұлттық саябағында The First Steps мектебі ұйымдастырды.

Польша

Польшадағы алғашқы BioBlitz 2008 жылдың мамыр айында Польша Ғылым академиясының Океандық зерттеулер жөніндегі Польша ғылыми комитеті Сопот қаласында өткізілді.

Португалия

2009 жылдың қазан айында Фару Португалияда BioBlitz-ді алғаш рет өткізген қала болды.

Сингапур

Сингапур ұлттық парктерінің (NParks) "Табиғаттағы қоғамдастық" (CIN) бағдарламасы Халықаралық биологиялық әртүрлілік күніне орай Сингапурдың әртүрлі саябақтары мен бақшаларында "Биоблитц" шарасын өткізіп келеді.

Словения

Словенияның алғашқы БиоБлиц 2017 жылдың 19-20 мамырында Драга қаласында (Орталық Словения) өтті. Іс-шара "Invazivke nikoli ne počivajo: Ozaveščanje o in preprečevanje negativnega vpliva invazivnih vrst na evropsko ogrožene vrste" жобасы аясында жүргізілді және Словенияның Қоршаған орта және кеңістіктік жоспарлау министрлігі қолдады. Іс-шара Societas herpetologica slovenica, Словенияның Ботаникалық қоғамы, Фауна және флораны картографиялау орталығы және Словенияның Dragonfly қоғамымен бірлесіп өткізілді. Іс-шараға 124 сарапшы қатысты және 1588 түрлі түр анықталды. БиоБлиц Словения 2018 15-16 маусымда Раче қаласында (Словенияның солтүстік-шығысында) өтті. Барлығы 21 түрлі ұйымнан 71 сарапшы қатысты, ал 24 сағаттық іс-шараның соңында 934 түр немесе жоғары таксон анықталды. BioBlitz Slovenia 2018 төрт ҮЕҰ ұйымдастырды: Societas herpetologica slovenica, Словенияның Dragonfly қоғамы, Словенияның Ботаникалық қоғамы және Фауна мен флораны картографиялау орталығы. Үшінші BioBlitz Словения 2019 жылдың 17-18 мамырында Лож Карст аймағында өтті. "Še smo tu – domorodne vrste še nismo izrinjene" жобасының бөлігі ретінде, Словенияның Қоршаған орта және кеңістіктік жоспарлау министрлігі қолдау көрсетті. 80 сарапшы қатысты және 899 түрлі түр табылды. BioBlitz Slovenia 2019 үш ҮЕҰ ұйымдастырды: Societas herpetologica slovenica, Словенияның Dragonfly қоғамы және Фауна мен флораны картографиялау орталығы. Іс-шаралардың нәтижелері баспа және онлайн БАҚ-та, сондай-ақ түрлер тізімімен бірге жарияланады. BioBlitz Slovenia жыл сайынғы дәстүрлі шараға айналды және оның жеке веб-сайты бар.

Испания

Форментерада (Балеар аралдары) 2008 жылы Posidonia фестивалі барысында биоблитц өтті. Барселона (Каталония) қаласы 2010 жылдан бері жыл сайын BioBlitz ұйымдастырып келеді, оны Барселона қалалық әкімдігі, Барселона университеті және Барселона табиғат тарихы мұражайы бірнеше натуралисттік және ғылыми қоғамдармен бірлесіп өткізеді. Алғашқы BioBlitzBcn 2010 жылдың маусым айында Laberint d'Horta және Parc de la Ciutadella-да болды. Екіншісі 2011 жылдың қазан айында Барселона ботаникалық бағында. Үшіншісі 2012 жылдың мамыр айында Тарихи ботаникалық бақта өтті. Альмерия университеті 2018 жылдан бері жыл сайын сәуір айында AmBioBlitz ұйымдастырады, CECOUAL (Альмерия университетінің ғылыми жинақтар орталығы) және Observation.org бірлесіп жұмыс істейді. Севильядағы Пабло де Олавиде университеті 2021 жылдың сәуір айында Observation.org және Донана ғылыми-зерттеу орталығының биологиялық станциясымен бірлесіп алғашқы BioBlitz-ін өткізеді.

Швеция

Швецияның алғашқы BioBlitz 2012 жылдың 4-5 тамызында Реттле (Гренна) қаласында ұйымдастырылды. 2012 жылдың 7-8 қыркүйегінде Еман өзені жанындағы Флизерыдта BioBlitz ұйымдастырылды. Бұл өзендегі аралдардағы бұрынғы өнеркәсіптік орында барлығы 345 түр тіркелді. Швецияның төртінші BioBlitz 2014 жылдың 5-6 маусымында Хогсби қаласында өтеді.

Тайвань

Тайбэй қаласының 228 Бейбітшілік паркінде 20 желтоқсан күні Тайвань орман шаруашылығы бюросы және Тайвань ұлттық мұражайының демеушілігімен өткен 2008 жылғы BioBlitz шарасы барысында 180-нен астам өсімдік, 11 құс және 1 сүтқоректі анықталды.

Тринидад және Тобаго

2012 жылғы Такер Вэлли биоблицы Тринидадтағы және, мүмкін, Кариб теңізіндегі алғашқы биоблиц болды. Бұл шараны Вест-Индия университетінің зоология мұражайының (UWIZM) кураторы Майк Г. Рестерфорд, Тринидад және Тобаго далалық натуралистер клубының (TTFNC) көмегімен ұйымдастырды және оған First Citizens Bank демеушілік етті. 24 сағаттық іс-шара барысында 654 түр анықталды – 211 өсімдік және 443 жануар. 2013 жылғы Арима аңғарының биоблицы Аса Райт табиғат орталығында өтті. Іс-шара нәтижесінде 139 омыртқалы, 247 омыртқасыз, 30 саңырауқұлақ, 7 диатомия және 317 өсімдік табылды, барлығы 740 түрді құрады. 2014 жылғы Нарива батпақты биоблиц Буш-Буш орман қорығының жанындағы Орман шаруашылығы бөлімінің далалық станциясында өткізілді, командалар 742 түрді анықтады. 2015 жылғы Шарлоттевилл биоблицы Тобагода өткен алғашқы шара болды. Шарлоттевиллдегі Экологиялық зерттеулер институтында (ERIC) үлкен теңіз компоненті болды және барлығы 1044 түр тіркелді. 2016 жылғы Порт-оф-Спейн биоблицы шараны елдің астанасына көшірді және 20-дан астам жергілікті ҮЕҰ, мемлекеттік ұйымдар мен қайырымдылық қоры биологиялық әртүрлілік және экологиялық көрме ұйымдастырған Табиғат жәрмеңкесін қамтыды. Қаланың ішінде және айналасында 762 түр табылды. 2017 жылғы Икакос биоблицы Рестерфорд ұйымдастырған соңғы шара болды және биоблицті Тринидадтың оңтүстік-батысына алып барды, нәтижесінде 769 түр тіркелді. 2018 жылғы Токо биоблицын TTFNC мүшелері мен Вест-Индия университетінің Санкт-Августин кампусындағы Өмір ғылымдары факультетінің қызметкерлері ұйымдастырды. Тринидадтың солтүстік-шығыс бөлігінде 906 түр тіркелді.

Түркия

Коджаэли провинциясындағы алғашқы BioBlitz шарасы 2021 жылдың 17 қыркүйегінде Орманьяда, Коджаэли қалалық әкімдігінің қолдауымен өтті. Шара кезінде 113 түрлі түр анықталды.