Кіріспе

Орумила (латынша Орулла) – даналық, білім және болжаудың Оришасы, Ифа және Бабалау ұғымдарын жасаған. Ол – Ифаның жоғары рухани қызметкері. Тарихи және әдеби дереккөздерде Нигериялық ғалым Педжу Йемадже ұсынған жіктемеге сәйкес, Орумила – адамзат жаратылмас бұрын пайда болған және көкте мекендейтін, ара орун Оришасы, ал жерде өмір сүретін қасиетті жаратылыстар – ирун еркек немесе ирунмоле деп аталады. Ол "Igbákejì Olódùmarè" (Олодумаренің екінші тұлғасы) және "Ẹlẹ́rìí ìpín" (тағдырдың куәсі) деп мақталады. Ифаның дін қызметкерлері бабалау, ал оның әйел дін қызметкерлері иянифа деп аталады. Орумила – данагөй саналады, себебі Олодумаре оған Ориді (ішкі сезімді білімді) басты Ориша ретінде сыйлаған. Ори – басқа Оришалардан гөрі, адамның тағдырына күштірек әсер ете алады.

Діни қызметкерлік және діни қызметке кірісу

Awo әр дәстүрде 256 Одуды зерттейді; әр Оду Орунмила пайғамбар ретінде жер бетінде болған кезден бері ауыздан ауызға жеткен оқиғалар мен дұғаларды қамтиды деп саналады. Кейбір бастау рәсімдерінде Орунмиланың тек еркек дін қызметкерлері болады, ал басқаларында әйел дін қызметкерлері де бар. "Сыр" деген мағынаны білдіретін "Аво" термині – Орунмиланың бастау алған дін қызметкеріне берілетін гендерлік бейтарап атау. Гендерлік тақырыптағы пікір-таластар Ифа тарихының әртүрлі аймақтардағы алуан түрлілігінен туындайды. Латын Америкасында және Батыс Африканың кейбір аймақтарында Орунмиланың толыққанды дін қызметкері болуға тек ерлер ғана құқылы, ал Батыс Африканың басқа аймақтарында дін қызметкерлігіне әйелдер де қабылданады. Ифаның жақтастары өмірдегі екіұштылыққа сенеді: ерлер әйелдердің арқасында, ал әйелдер ерлердің арқасында бар, сондықтан кез келген маңызды рәсім немесе салтанатқа екі жыныстың өкілдері де қатысады. Ифаның әрбір шумағында Ифа қолдайтын Iwa туралы оқыту мәселесіне арналған бөлім болады. Ифаның үйретуі діни доктринадан асып түседі, ол әрбір адам үшін орталық мәнге ие және Олодумаре қолдайтын қоғамдық, әлеуметтік және азаматтық жауапкершілікті білдіреді. Бұл тұрғысынан әділдік пен ізгілікпен мінез-құлық таныту ерекше маңызға ие.