Кіріспе
Орумила (латынша Орулла) – даналық, білім және болжаудың Оришасы, Ифа және Бабалау ұғымдарын жасаған. Ол – Ифаның жоғары рухани қызметкері. Тарихи және әдеби дереккөздерде Нигериялық ғалым Педжу Йемадже ұсынған жіктемеге сәйкес, Орумила – адамзат жаратылмас бұрын пайда болған және көкте мекендейтін, ара орун Оришасы, ал жерде өмір сүретін қасиетті жаратылыстар – ирун еркек немесе ирунмоле деп аталады. Ол "Igbákejì Olódùmarè" (Олодумаренің екінші тұлғасы) және "Ẹlẹ́rìí ìpín" (тағдырдың куәсі) деп мақталады. Ифаның дін қызметкерлері бабалау, ал оның әйел дін қызметкерлері иянифа деп аталады. Орумила – данагөй саналады, себебі Олодумаре оған Ориді (ішкі сезімді білімді) басты Ориша ретінде сыйлаған. Ори – басқа Оришалардан гөрі, адамның тағдырына күштірек әсер ете алады.
Ọrunmila (, also Ọrúnla or Orúla in Latin America) is the Orisha of Wisdom, knowledge, and Divination, is the creator of Ifá and Babalawo concept. He is a high priest of Ifá. Historical and literary sources
Following the categories developed by the Nigerian scholar Peju Yemaje, Orunmila is recognized as a primordial Orisha, an ara orun, one that existed before the creation of humanity and resides in Heaven, as opposed to irun male or irunmole, sacred beings living on Earth. He is praise named "Igbákejì Olódùmarè" (second in command to Olodumare) and "Ẹlẹ́rìí ìpín" (witness of fate). Priests of Ifá are known as babalawos and Priestesses of Ifá are known as iyanifas. Orunmila is considered a sage, recognizing that Olodumare placed Ori (intuitive knowledge) in him as a prime Orisha. It is Ori who can intercede and affect the reality of a person much more than any other Orisha.
Діни қызметкерлік және діни қызметке кірісу
Awo әр дәстүрде 256 Одуды зерттейді; әр Оду Орунмила пайғамбар ретінде жер бетінде болған кезден бері ауыздан ауызға жеткен оқиғалар мен дұғаларды қамтиды деп саналады. Кейбір бастау рәсімдерінде Орунмиланың тек еркек дін қызметкерлері болады, ал басқаларында әйел дін қызметкерлері де бар. "Сыр" деген мағынаны білдіретін "Аво" термині – Орунмиланың бастау алған дін қызметкеріне берілетін гендерлік бейтарап атау. Гендерлік тақырыптағы пікір-таластар Ифа тарихының әртүрлі аймақтардағы алуан түрлілігінен туындайды. Латын Америкасында және Батыс Африканың кейбір аймақтарында Орунмиланың толыққанды дін қызметкері болуға тек ерлер ғана құқылы, ал Батыс Африканың басқа аймақтарында дін қызметкерлігіне әйелдер де қабылданады. Ифаның жақтастары өмірдегі екіұштылыққа сенеді: ерлер әйелдердің арқасында, ал әйелдер ерлердің арқасында бар, сондықтан кез келген маңызды рәсім немесе салтанатқа екі жыныстың өкілдері де қатысады. Ифаның әрбір шумағында Ифа қолдайтын Iwa туралы оқыту мәселесіне арналған бөлім болады. Ифаның үйретуі діни доктринадан асып түседі, ол әрбір адам үшін орталық мәнге ие және Олодумаре қолдайтын қоғамдық, әлеуметтік және азаматтық жауапкершілікті білдіреді. Бұл тұрғысынан әділдік пен ізгілікпен мінез-құлық таныту ерекше маңызға ие.