Добсонфлайлар – су ағыстарында тіршілік ететін жәндіктер тобы. Дернәсілдері су ортасында, ал ересектері өзен жағалауларында кездеседі. Әлемдегі ең ірі су жәндігі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бөжәктердің кіші тұқымдасы
Subfamily of insects
Добсонбулар – Corydalinae, Corydalidae тұқымдасына жататын бөжәктердің кіші тұқымдасы. Личинкалары (көбінесе гельграммиттер деп аталады) суда тіршілік етеді, өзендерде кездеседі, ал ересек түрлері көбінесе өзендер бойында табалады. Добсонбулардың тоғыз туысы Америка, Азия және Оңтүстік Африкада таралған.
Dobsonflies are a subfamily of insects, Corydalinae, part of the Megalopteran family Corydalidae. The larvae (commonly called hellgrammites) are aquatic, living in streams, and the adults are often found along streams as well. The nine genera of dobsonflies are distributed in the Americas, Asia, and South Africa.
Этимология
"Добсонфля" сөзінің шығу тегі белгісіз. Джон Генри Комсток бұл терминді осы жәндіктерге қатысты 1897 жылы шыққан "Жәндіктер өмірі" кітабында қолданған. Азиялық Acanthacorydalis fruhstorferi қанатының ұзындығы 15 сантиметрге жетеді, бұл оны ең үлкен добсонфля және осы өлшем бойынша әлемдегі ең үлкен сулы жәндік етеді. Қанаттары түріне қарай сұрғылттан мөлдір көлеңкеге дейін өзгереді, ал артқы қанатының анальдық аймағы кең және тыныш күйде иілген болады. Үлкен қанаттары болса да, ересек жәндіктер әлсіз, шайқалып ұшады. Денесі жұмсақ, түсі сарыдан қара қоңырға дейін өзгереді. Көптеген, бірақ барлық емес түрлердің ересек еркектері ұзын, иілген мандибулаларымен (жақ сүйектерімен) оңай танылады. Үлкен мандибулалы еркек түрлеріне Acanthacorydalis, Corydalus және Platyneuromus тұқымдары жатады, ал Neoneuromus, Nevromus, Neurhermes және Protohermes тұқымдарында еркек және ұрғашы жәндіктер бір-біріне ұқсас. Corydalus cornutus, әсіресе ұзын мандибулалы түрінде, олардың ұзындығы 9 сантиметрге дейін жетеді және ұрғашы жәндіктер үшін бәсекелестікте қолданылады. Мүмкін, мандибулалар ұрғашы жәндіктердің кездесу кезінде еркектерді бағалау үшін пайдаланатын екіншілік жыныстық белгілер ретінде қалыптасқан. Еркектердің бұл мандибулалары өте ұзын болғандықтан, тістеуге қолданылмайды; керісінше, ұрғашы жәндіктердің қысқа, қатты склеризацияланған мандибулалары бар, олар қауіп төнгенде күшті тістеуге мүмкіндік береді. "Сыртқы түріне қарамастан, ол табиғатты зерттеушілер үшін кейбір жағынан өте қызықты". Личинкалар, көбінесе "хеллграммиттер" деп аталады, ересек жәндіктерге қарағанда жақсы танымал, себебі оларды табу оңай. Олар ерекшелігі, олар әдетте сулы ортада тіршілік етеді, ішкі жақтық жіпшелер мен трахеялық жабындар арқылы еріген оттегіні сіңіреді, сонымен қатар судан шыққанда тікелей ауа алуға мүмкіндік беретін спиракулалары бар. Добсонфля личинкалары өздерінің туыс клады – алдерфля личинкаларынан сегіз жұп бүйірлік өскіндерімен, сондай-ақ субстратқа бекінуге арналған соңғы ілгектері бар анальдық аяқтарымен және соңғы жіпшесінің болмауымен ерекшеленеді. Қарынның соңында тырнақ тәрізді екі құрылым орналасқан. Денесінің түсі қара немесе қоңыр.
The origin of the word "dobsonfly" is unclear. John Henry Comstock used the term in reference to these insects in his 1897 book Insect Life, The Asian Acanthacorydalis fruhstorferi can have a wingspan of up to , making it the largest dobsonfly and the largest aquatic insect in the world by this measurement. The wings vary from a grayish to translucent shade, depending on the species, and the anal region of the hindwing is wide and folded at rest. Despite the large wings, adults are weak, fluttery fliers. The body is soft and coloration varies from yellow to dark shades of brown. Adult males of many—but not all—species are easily recognized by their long, curving mandibles. Examples of species with large mandibled males include the genera Acanthacorydalis, Corydalus and Platyneuromus, while in Neoneuromus, Nevromus, Neurhermes and Protohermes the sexes are similar. In Corydalus cornutus, a particularly long mandibled species, these can reach up to in length and are used in competition for females. It is possible that the mandibles may have been selected as secondary sex characteristics used by females to evaluate males during courtship. Males cannot use these mandibles to bite because they are too long; on the other hand, females have short, heavily sclerotized mandibles which enable them to deliver powerful bites when threatened. "In spite of its disagreeable appearance it is in some respects very interesting to students of Nature study." The larvae, commonly called hellgrammites, are perhaps better known than the adults due to their more readily findable nature. They are unusual in that although they are generally aquatic, taking in dissolved oxygen through abdominal lateral filaments and tracheal gills, they also have spiracles that allow them to take in air directly when above water. Larvae of dobsonflies differ from those of their sister clade, the alderflies, in that they bear eight pairs of lateral processes as well as anal prolegs with a pair of terminal hooks used to hold themselves to substrate, and also in that they lack a terminal filament. At the end of the abdomen is a pair of claw like structures. Body color is black or dark brown.
Жүйелілік
Добсонбалықтардың шамамен алпыс түрі бар. Corydalinae ішінде тоғыз туыс, төрт тармаққа бөлінген. "Ең төменгі" тармақтан "ең жоғары дамыған" тармаққа қарай:
There are about sixty species of dobsonflies. suggests nine genera within Corydalinae, divided into four lineages. Working from "most basal" to "most derived" lineages, there are:
Нейрхермес және Протогермес туыстарын қамтитын Протогермес тармағы, Солтүстік-Батыс Үндістаннан Индонезияға, Қытайға және Жапонияға дейін таралған. Клорониелла тармағы, тек Оңтүстік Африкада кездесетін, бір ғана туысы бар – Chloroniella. Невромус тармағы, Акантакоридалис, Невромус және Неоневромус туыстарын қамтиды, Солтүстік-Батыс Үндістаннан Оңтүстік-Шығыс Азияға дейін таралған. Corydalus тармағы, Platyneuromus, Chloronia және Corydalus туыстарын қамтиды, Канаданың оңтүстігінен Аргентинаның солтүстігіне және Бразилияның оңтүстік-шығысына дейін таралған.
The Protohermes lineage, containing the genera Neurhermes and Protohermes, distributed from Northwest India to Indonesia, China, and Japan. The Chloroniella lineage, containing the monotypic genus Chloroniella, found only in South Africa. The Nevromus lineage, containing the genera Acanthacorydalis, Nevromus, and Neoneuromus, distributed from Northwest India to Southeast Asia. The Corydalus lineage, containing the genera Platyneuromus, Chloronia, and Corydalus, distributed from southern Canada down to northern Argentina and south east Brazil.
Тамақ пен мінез-құлық
Добсонбалықтардың личинкалары өзендердің тасты төбелерінде тіршілік етеді. Көбінесе түнде белсенді болып, тосып жемтендіреді, оттегіге толы және жемтігін қоздыратын ағыстардың ортасында күтеді. Олар – көптеген түрлермен қоректенетін жыртқыштар; жасалған зерттеулер олардың негізінен майша, кадиша, тасша және хирономидтердің сулық дернәсілдерімен қоректенетінін көрсетті. Личинкалар өмірінің көп бөлігін су астындағы жартастардың астында өткізсе де, Вирджиния және Пенсильвания өзендерінің бойындағы жергілікті тұрғындар найзағай кезінде "тозақ грамитінің қозғалысы" деп аталатын шығу туралы хабарлаған. Ересектер де түнгі тіршілік етеді және күндіз жапырақтардың астында жасырынып, көрінуі сирек. Дегенмен, олар кейде көпірлердің және өзендердегі басқа да құрылымдардың астында топталады. Овипозиция (жұмыртқа салу) Corydalus-та мамырдан қыркүйекке дейін өзендердің тасты қабырғаларында түнде жүзеге асады. Аналықтары монетадай өлшемдегі жұмыртқа массаларын салады, әрбір массасында орташа ескертуде бір мыңдай сұр, цилиндр тәрізді жұмыртқа болады, әр жұмыртқасы шамамен ұзындығы және ені болады. Бұл масса ақ түсті, әк сияқты заттармен қапталған, бұл жұмыртқаларды құрғап кетуден және қызып кетуден қорғайды. Аналықтары жұмыртқа массаларын салыстырмалы түрде аз жерлерде салады, нәтижесінде жұмыртқалар топталып орналасады. Құйрықтары сары-сары түсті, құрсағының жоғары жағында қара дақтар бар, ұсақ түктермен жабылған және эксаратты (яғни, дамитын қосымшалар мен ауыз мүшелері тек олардың тамырлық ұштарында бекітілген). Соңында, құйрықтар камерадан шығып, личинкалар мен құйрықтардың қабықтарын қалдырады. Джон Генри Комсток.
The larvae of dobsonflies live along the rocky bottoms of streams. Chiefly active during the night, they ambush prey in the middle of riffles which supply plenty of oxygen and stir up prey. They are generalist predators; dissections have revealed that they primarily eat aquatic immatures of mayflies, caddisflies, stoneflies, and chironomid midges. Although the larvae spend most of their lives under rocks below water, locals along Virginia and Pennsylvania rivers have reported emergences, known as "hellgrammite crawlings," during thunderstorms. The adults are also nocturnal, and are seldom seen as they hide under leaves in the canopy during the daytime. However, they do sometimes form aggregations under bridges or other structures along streams. Oviposition occurs along rocky walls of streams at night, from May to September in Corydalus. The females deposit coin size egg masses containing on average one thousand grey, cylindrical eggs, each egg about long and wide. This mass is covered by a layer of a chalky, white substance, which probably protects the eggs from desiccation and overheating. Females tend to deposit egg masses at relatively few sites, resulting in grouped egg masses. The pupae are yellow orange with dark spots on the dorsum of the abdomen, covered in minute setae, and exarate (i. e. the developing appendages and mouthparts are attached only at their proximal ends). Finally, the pupae emerge from the chamber, leaving behind the larval and pupal skins. John Henry Comstock
Майша және кадиша личинкалары сияқты бірдей деңгейде болмаса да, тозақ грамиті ластанған суларға төзбейді және су сапасын бағалау үшін қолданылуы мүмкін. Ересектер жарыққа қатты тартылатындықтан, энтомологтар мен коллекционерлер оларды ұстау үшін қара жарық және сынап буының шамдарынан тұратын құрылғыларды пайдаланады.
Although not to the same extent as the larvae of mayflies and caddisflies, hellgrammites are intolerant of polluted waters and may have potential to be used as indicators of water quality. As the adults are strongly attracted to lights, entomologists and collectors often use black light and mercury vapor light traps to capture them.