Қара құйрықты шабуылшы (Orthetrum cancellatum) сипаттамасы
Black-tailed skimmer
Жалпы Еуропа мен Азияда таралған, Libellulidae тұқымдасының қара құйрықты шабуылшысы (Orthetrum cancellatum) – құрметті шырықтың сипаттамасы. Жаңа ареалдар!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жәндіктердің бір түрі – Қара құйрықты инелік (Orthetrum cancellatum) – Libellulidae тұқымдасына жататын инелік.
Species of dragonfly
The black tailed skimmer (Orthetrum cancellatum) is a dragonfly belonging to the family Libellulidae.
Тарату
Бұл түр Еуропа мен Азияда кеңінен таралған. Ол Еуропа құрлығының барлық аймақтарында, соның ішінде Жерорта теңізі аралдарында кездеседі, бірақ Ұлыбританияның солтүстігі мен Фенноскандияның солтүстік жартысында таралмаған. Бұл түрдің ареалы кеңейген, мұнда шағыл карьерлерінің құрылысы көмектесті, олар оған қажетті кең, ашық, өсімдіксіз жерлерді ұсынды. Ол алғаш рет Ұлыбританияда 1934 жылы Эссекс округінде тіркелген. Мальта аралдарында оның саны тез азайып барады.
This species is widespread in Europe and Asia. It is found throughout European continent including the Mediterranean islands but is absent in the north of Britain and the northern half of Fennoscandia. This species has expanded its range, assisted by the creation of gravel pits which give it the extensive open unvegetated areas it prefers. It was first recorded in Great Britain in Essex in 1934. It is decreasing rapidly in the Maltese Islands.
Тіршілік ету ортасы
Бұл шілдеқұрт ашық суларда, жағасында өсімдігі сирек ашық жерлерде кездеседі, мұнда еркектер күн сәулесінде жиі тоқталып демалады. Ол сондай-ақ, ағысы баяу сулардың жанында да мекендейді. Көлдерді, баяу өзендерді, тоғандарды және кейде батпақты жерлерді, бірақ тығыз жағалау өсімдіктері жоқ жерлерді ұнатады. Аналықтары еркектердей көзге түспейді және оларға сирек кездесесіз. Ересек шілдеқұрттар ашық жерге және тастарға қонуды жақсы көреді.
This dragonfly is found at any open water with bare patches along the shore where the patrolling males frequently rest in the sun. It also inhabits near slow flowing waters. It favors lakes, slow rivers, ponds and sometimes marshy area, without dense riparian vegetation. Females are less bold and not encountered as regularly. Adults prefer to perch on bare ground and rocks.
Сипаттама
Бұл өте үлкен стрекоза (ұзындығы 47–53 мм, құрсағы 29–35 мм, артқы қанаты 35–41 мм) салыстырмалы түрде кең, жалпақ құрсақпен, бірақ аң аулаушы стрекозалар сияқты кең емес. Жасы ұлғайған сайын ерекектерде құрсағында кең аумақты көк түсті жабын пайда болады, сары жақтаулармен үйлеседі. Пронотумның орталық бөлігі үлкен және ортасынан тіліктелген. Кеудесі сары немесе сары-қоңыр түсті. Артқы қанаттарының табанында қара, мөлдір емес дақтар жоқ. Птеростигмасы қара қоңыр немесе қара. Алдыңғы қанаттарындағы птеростигма 2–3 мм ұзындықтық. Анальдық қосымшалары қара түсті. Аналықтары мен жас ерекектері терең сары түсті, құрсақтарының үстіңгі жағында толқынды қара сызықтар болады. Ерекектер мен аналықтардың қанат жиегіндегі (қанаттың алдыңғы шеті) тамырлары сары немесе қара түсті. Бұл түр өте шектеулі таралған туысы Orthetrum albistylum-ға ұқсас, бірақ оны далада оңай анықтауға болады. Ерекектердің құрсағы көк түсті жабынмен қапталатынымен, артқы жағына қарай қараңғырады, ал S8 және S10 қара түске айналады. Көздері өте қара-жасыл. Олар жылдам және төмен ұшып, су бетін сыпырып өтеді. Аналықтары түсі мен белгілерін сақтайды, бірақ жасы ұлғайғанда сұрғылт қоңыр түске айналады. Бұл түрді қанатты скиммер немесе сирек аң аулаушы стрекозамен шатастыруға болады.
It is a fairly large dragonfly (the length of 47–53 mm, 29–35 mm abdomen, rear wing 35–41 mm.) with relatively broad, flattened abdomen, but not as broad as to chaser species. With age, adult males develop extensive blue pruinescence on their abdomen, offset by yellow lateral patches. The middle lobe of the pronotum is large and notched in the middle. The chest is yellow or yellowish brown. The base of the hind wings do not show a dark opaque spots. The pterostigma is dark brown or black. On the front wings pterostigma 2–3 mm long. Anal appendages are black. The females and immature males are a deep yellow color, with wavy black lines dorsally on their abdomen. Males and females have the costal vein (the leading edge of the wing) yellow or black. The species is similar to its much more localized congener the Orthetrum albistylum, but readily identifiable in the field. The males develop a blue pruinescence on the abdomen darkening to the rear with S8 10 becoming black. Its eyes are very dark green. They fly swift and low, skimming the water surface. Females retain their color and markings though they become quite grayish brown with age. This species could be confused with Keeled skimmer or Scarce chaser.
Ересектер
♂: Ересек еркектердің денесі көгілдір немесе көк сұр түсті патинамен жабылады, жасы ұлғайған сайын түсі біртіндеп қараңғырады. Оларда қара ұшы бар көк ішек және мөлдір қанаттары болады. Жастардың ішегі сары қоңыр түсті торлы үлгіге ие. ♀: Ересек ұрғашылардың ішегі сары қоңыр түсті, торлы (кең бойлық қара қоңыр жолақтар және жарқын жарты ай пішіндес дақтар) және мөлдір қанаттары бар. Ішектің 10-шы сегменті қара түсті. Тіпті жас еркектердің ішегі де осылай көрінеді. Ересектердің ұзындығы шамамен 47–53 мм-ге жетеді. Қанаттарының орташа ені 77 мм, ал артқы қанаттары 35–40 мм ұзындықты құрайды. Көздері жоғары жағынан тар, ал кеңінен жанасқан. Олар қоңыр (ұрғашыда) немесе көк (еркекте) түсті. Аяқтары қара және қоңыр (фемордың негізі қоңыр). Кеуде алдындағы жолақтар жоқ. Қанаттары тынышқанда көлденең жайылады. Олар пішіні мен тамырлары бойынша өзгеше, қозғалмайтын, өрнексіз және мөлдір. Ішкі қанат тамырлары қара түсті. Дискоидты жасуша бойлық бағытта айқын үшбұрыш және үстіңгі үшбұрышқа бөлінеді. Алдыңғы қанатта 10–13 антенодальды тамырлар бар (артқы қанатта одан аз). Птеростигма енінен екі еседен астам, бірақ бес еседен артық емес. Ішек ланцет пішіндес және 30–35 мм ұзындықты құрайды; көбінесе көк (еркекте), қоңыр (ұрғашыда) немесе сұр (кейде егде ұрғашыларда). Ол жай (еркекте, бірақ көбінесе қызғылт сары жақтағы белгілерімен және соңғы сегменттерде қараңғырады) немесе негізінен бойлық жолақты (әр сегмент бойында екі жағында қараңғы жолақты ұрғашыда); орталық арқалық дақтары жоқ. Еркек ішегінің 2-ші сегментінде құлақшалар жоқ; бір ғана төменгі анальды қосымшасы бар.
♂: Adult males have a bluish or blue gray patina on the body, gradually darkening with age. They have a blue abdomen with a black tip and transparent wings. The young have a grid pattern on a yellow brownish abdomen. ♀: Adult females have a yellow brownish abdomen with a lattice pattern (wide longitudinal dark brown stripes and bright crescent shaped spots) and transparent wings. 10 tergite of abdomen is black. Even the abdomen of the immature males looks that way. Adults can reach a length of about 47–53 mm. Average wingspan is about 77 mm, while hindwings are 35–40 mm long. The eyes are dorsally narrowly apposed to dorsally broadly contiguous. They are brown (in the female), or blue (in the male). Legs are black and brown (the femoral bases brown). Thoracic antehumeral stripes are absent. The wings spread more or less horizontally in repose. They are dissimilar in shape and venation, sessile, unpatterned and clear. The inner wing venation is blackish. Discoidal cell is divided longitudinally into a conspicuous triangle and supra triangle. There are antenodal veins in the forewings 10–13 (fewer in the hindwings). Pterostigma is well over twice but no more than five times as long as wide. Abdomen is lanceolate and 30–35 mm long; predominantly blue (in the male), or brown (in the female), or grey (sometimes, in old females). It is rather plain (in the male, but often with orange lateral markings, and darkened over the terminal segments), or predominantly longitudinally lined (the female with a dark medio lateral band on either side along each segment); without mid dorsal spots. The male abdomen is without auricles on segment 2; with a single inferior anal appendage.
Нимфалар
Нимфалар мықты денелі, денелері ортасынан кеңейген. Ересектеген кезде олардың ұзындығы 23–25,5 мм. Көзден кейін, біршама қашықтықта, бастың арт жағына қарай қалыпты қисықпен иілген пост окулярлық бөліктері бар. Антенналары 7 буыннан тұрады. Масканың алдыңғы бөлігі дорсальды жағынан ойыс. Прементумы әр жақтан үш (кейде екі немесе төрт) ұзын қылтанды және жеті-сегіз қысқа тікенекті қылтаннан тұратын екі медиальді аймаққа ие, олардың шетін орташа ұзындықтағы төрт қылтанмен шектелген. Лабиальді палптың денесінде 6 немесе 7 ірі қылтан болады. Лабиальді палптың дистальді шеттері нашар тірелген. Аяқтары абдоменнен ұзын. Абдоменнің соңы бес қысқа тікен тәрізді қосымшамен аяқталады. Церцилер парапрокттардың жартысынан кем. Абдоменде ортаңғы дорсальді тікендер бар. Ортаңғы дорсальді абдоминальді тікендер 3-тен 6-ға дейінгі сегменттерде анық байқалады. Абдоменнің 8-ші сегментінде ортаңғы дорсальді тікен жоқ; қарын 4–8 бүктемелі.
The nymphs are stout, body is expanded in the middle. When mature, they are 23–25.5 mm long. The postocular lobes is curving sharply to the back of the head from some distance behind the eyes. The antennae is 7 segmented. The mask have the prementum hollowed dorsally. The prementum bears three (rarely two or four) long setae inserted near each lateral margin, and two medial fields of seven to eight short spiniform setae, the latter flanked by four setae of medium length. The body of the labial palps bears 6 or 7 major setae. Distal margins of the labial palps are weakly crenate. Legs are longer than the abdomen. The abdomen terminates in five short spine like appendages. The cerci are no more than half the length of the paraprocts. The abdomen has mid dorsal spines. The mid dorsal abdominal spines are prominent on segments 3 to 6. The abdomen is without a mid dorsal spine on segment 8; gizzard with 4–8 folds.
Биология және мінез-құлық
Негізгі ұшу кезеңі маусым және шілде айларында болады. Аталықтары ерекше түрде ашық беттерге көлденең қонды. Олар өз аумақтарын қорғап, су бетінен жылдам және төмен ұшып өтеді. Жұптасу ұшу кезінде де, құрлықта да жүзеге асуы мүмкін. Аналықтары жұмыртқаларын жалғыз салады, бірақ еркегі қасында болады. Жұмыртқалар ұшу барысында ішек арқылы су бетіне тигізіліп қойылады. Олар бес немесе алты аптадан кейін шатанады, ал дернәсілдері су түбіндегі шөгінділердің арасында жартылай жасырынып өмір сүреді. Олар екі-үш жылдан кейін ересек күйге жетеді. Дернәсілдері өсімдіктерге және шіріген өсімдік материалдарына бай су түбін ұнатады.
The main flight period is June and July. Males characteristically perch horizontally on exposed surfaces. They fly swift and low, skimming the water surface, while defending their territories. Mating can occur in flight or on land. Females oviposit alone but with male in attendance. Eggs are laid in flight by dipping abdomen onto water surface. They hatch after five or six weeks and the larvae live partially hidden by bottom debris. They emerge after two or three years. Larvae prefer bottom areas rich in vegetation and decaying plant material.