Кіріспе
Құбыжық түрлері
Жалпаққұйрық немесе ұзынқұйрықты инелік (Plathemis lydia) – Солтүстік Американың көп бөлігінде кездесетін, ерекше және әдемі сыртқы түрі бар құбыжық. Еркегінің ірі, ақ денесі (шамамен 5 см немесе 2 дюйм) және мөлдір қанаттарындағы қоңыр-қара жолақтар оған клеткалы көрініс береді. Әйелдерінің денесі қоңыр, ал қанаттарындағы дақтардың орналасуы Libellula pulchella, яғни он екі дақты инеліктің әйелдеріне ұқсас. Жалпаққұйрықты әйелдерін кішірек денесі, қысқарақ денесі және ақ зигзаг тәрізді құрсақ жолақтары арқылы тануға болады; ал L. pulchella-ның құрсақ жолақтары түзу және сары түсті. Жалпаққұйрықты инелікті көбінесе көлдер, батпақтар және ақырын ағатын өзендер үстінде шыбын-шіркейлер мен басқа ұсақ ұшатын жәндіктерді аулайтын күйінде көруге болады, тек биік таулы аймақтарда емес. Белсенділік кезеңдері аймаққа қарай өзгереді; мысалы, Калифорнияда ересектері сәуірден қыркүйекке дейін белсенді болады. Барлық инеліктер сияқты, жалпаққұйрықтар да көбінесе суға жақын заттарға, кейде тіпті жерге қонады. Еркектер аумақтық болып келеді, су жағалауының бір бөлігін қорғайды және басқа еркектерді қуу үшін оны қадағалайды. Ересек еркектерде ғана кездесетін құрсақтағы ақ түсті жылтырлық басқа еркектерге аумақтық қауіп ретінде көрсетіледі. Нимфалары қара-жасыл немесе қоңыр түсті болады, бірақ көбінесе балдырлармен жабылады. Олар майлы құрттар мен кішкентай рактар сияқты сулы омыртқасыз жәндіктермен, сондай-ақ шабақтар мен кішкентай балықтар сияқты кішкентай сулы омыртқалы жануарлармен қоректенеді. Олардың көптігіне байланысты жалпаққұйрықты нимфалар әртүрлі балықтар, бақалар мен құстар үшін, сондай-ақ басқа да су жәндіктері үшін маңызды тамақ көзі болып табылады. Кейбір ғалымдар жалпаққұйрықтарды, оның ішінде жалпаққұйрықты инелікті Plathemis емес, Libellula туысына жатқызады. Бұл мәселе кем дегенде XIX ғасырдың соңынан бері талқыланып келеді. Жақында алынған молекулалық жүйелік деректер жалпаққұйрықтарды Libellula-ның қалған бөлігінен бөлу орынды болуы мүмкін екенін көрсетеді.
The common whitetail or long tailed skimmer (Plathemis lydia) is a common dragonfly across much of North America, with a striking and unusual appearance. The male's chunky white body (about 5 cm or 2 inches long), combined with the brownish black bands on its otherwise translucent wings, give it a checkered look. Females have a brown body and a different pattern of wing spots, closely resembling that of female Libellula pulchella, the twelve spotted skimmer. Whitetail females can be distinguished by their smaller size, shorter bodies, and white zigzag abdominal stripes; the abdominal stripes of L. puchella are straight and yellow. The common whitetail can be seen hawking for mosquitoes and other small flying insects over ponds, marshes, and slow moving rivers in most regions except the higher mountain regions. Periods of activity vary between regions; for example in California, the adults are active from April to September. Like all perchers, common whitetails often rest on objects near the water, and sometimes on the ground. Males are territorial, holding a of the water's edge, and patrolling it to drive off other males. The white pruinescence on the abdomen, found only in mature males, is displayed to other males as a territorial threat. The nymphs are dark green or brown, but are usually found covered in algae. They feed on aquatic invertebrates such as mayfly larvae and small crayfish, and also on small aquatic vertebrates such as tadpoles and minnows. Because of their abundance, whitetail naiads are in turn an important food source for various fish, frogs, and birds, and also for other aquatic insects. Some authorities classify the whitetails, including the common whitetail, in genus Libellula rather than Plathemis. This matter has been debated at least since the end of the nineteenth century. Recent molecular systematic evidence suggests that separation of the whitetails from the rest of Libellula may be appropriate.
Жұптасу
Кейбір күндері, Plathemis lydia аналықтары жұмыртқа салу үшін көлдерге барады. Көлде жұптасу аумақтарын қорғап тұрған аталықтары аналықтармен жұптасуға тырысады. Аналықтар жұмыртқа салу үшін көлге келгенде, олармен жұптасуға тырысатын аталықтарды белсенді түрде қабылдамайды, барлық жұптасу әрекеттерінің 48,9% -ын жоққа шығарады. Аналықтар күндіз жұмыртқа салуды ұнатады және жұмыртқа салуға қолайлы жерді табу үшін көлдің әртүрлі бөліктерін іздейді. Аталықтарды қабылдамау көрсеткіші жоғары болғанымен, аналықтардың таңдауының маңызы шамалы. Дене массасы, қанат ұзындығы және көбеюдің бірінші күні сияқты фенотиптік ерекшеліктер аталық немесе аналықтардың таңдауына тікелей әсер етпейді. Аталықтар арасындағы бәсекелестік өте маңызды, себебі аталықтар аналықтардың жұмыртқа салуына қолайлы жер үшін күреседі. Бұл бәсекелестік үстемдік иерархиясына әкеледі, онда әр аталық аумақтық шекараларды таниды және сақтайды. Бұл иерархияда үстем аталықтар бағынышты әріптестеріне қарағанда аналықтармен жұптасуға артықшылыққа ие. Дегенмен, аумақтан шығып кеткен аталықтар мен аумақта қалған аталықтардың көбею сәттілігі арасында ешқандай айырмашылық болған жоқ. Аумақтан шығып кеткен аталықтар – жаңа аумақ іздеу үшін аумақты қалдыратын аталықтар. Аумақтың сапасы аталықтың бір аумақты қанша уақыт басып ұстағанынан гөрі көбею сәттілігіне үлкен әсер етеді. Бұл аталық құмырсқалардың ұшу қабілеті мен ұзақ өмір сүру арасындағы компромиске баратынын білдіреді, бұл ұзақ мерзімді жұптасу сәттілігіне әсер етуі мүмкін. Жұптасу актісі аталықтың аналықтың мойнын қысып ұстауымен басталады. Содан кейін аналық өзінің құрсағын еркектің екінші сегментінде орналасқан екінші жыныс мүшесіне иеді. Аналық бұл позицияға келгеннен кейін ("дөңгелек позициясы" деп аталады), аталық бұрынғы жұптасқан аталықтардың спермасын шығарып, өзінің спермасын аналыққа жеткізе алады. Аналықтың дөңгелек позицияға кіруіне байланысты, аталықтар аналықтарға күшпен жұптаса алмайды. Аталықтардың аналықтарды күзету қарқындылығы жұмыртқа салу кезінде болатын аталықтардың мазалау жиілігімен тікелей байланысты. Дегенмен, аталықтар жұмыртқа салу процесінің барысында аз күзетіп, одан кейін күзетуді тоқтатып қояды. Бұл жұптасуды күзету мінез-құлқы құмырсқалардың аумақтық сипатына байланысты. Жұмыртқа салу аталықтың спермасын жеткізгеннен кейін көп ұзамай жүзеге асырылады. Аналықтар жұмыртқа салуға қолайлы орынды табуы керек, себебі жұмыртқаның сәттілігіне әсер ететін көптеген факторлар бар. Мұндай факторлардың бірі – температура. Бір зерттеуде температураның P. lydia жұмыртқаларының эмбриогенез жылдамдығына және ұрықтану сәттілігіне айқын әсері бар екені анықталды. Аналық P. lydia көбінесе жұмыртқаларын суға, лайға немесе тіпті өсімдіктерге салады, себебі бұл жұмыртқалардың сәттілігін арттыратын қолайлы орындар. Аналық P. lydia жұмыртқа салуға қолайлы орынды таңдауда көптеген стратегияларды қолданады. Аналық P. lydia жұмыртқаларының барлығы бірден желіп кетпеуі үшін оларды бірнеше орынға салуы мүмкін. Көбінесе ол құрсағымен жұмыртқаларын айналдырып, оларды кеңінен таратуға тырысады, бұл бейнежазбада көрсетілген. Аналықтар балықтардың аз кездесетін судың кішкентай бөліктеріне де жұмыртқа салады.