Кіріспе

Шұбалшық түрлері

Aeshna isoceles – Еуропа, көбінесе Жерорта теңізі маңында және Солтүстік Африканың жазықтарында кездесетін шағын жылдам ұшатын шұбалшық. Ағылшын тілінде оны "жасыл көзді жылдам ұшатын шұбалшық" деп атайды. Ұлыбританияда бұл сирек және жергілікті түр, және оны "Норфолк шұбалшығы" деп біледі. Оның денесі қоңыр түсті, көздері жасыл, қанаттары мөлдір, сондай-ақ екінші құрсақ сегментінде сары үшбұрышты белгісі бар, осы белгі ғылыми атауын беруге себеп болған. Бұрын ол Anaciaeschna туысына жатқан, себебі Aeshna туысының басқа өкілдерінен бірнеше ерекшеліктері бар. Оның түрлік атауы көбінесе isosceles деп жазылады.

Сәйкестендіру

A. isoceles – Еуропада кездесетін екі қоңыр жылқышының бірі, екіншісі – A. grandis. Екеуінің де кеудесі мен іштері қоңыр, бірақ A. isoceles-тің жасыл көздері мен таза қанаттары бар, сондай-ақ екінші ішек сегментінде сары үшбұрышты айырмашылық белгісі бар. Артқы қанаттарының тамырында ақшыл түсті дақ бар. Ал A. grandis-тің сары қанаттары мен көгілдір көздері бар. A. isoceles-тің жасыл көзі тіпті ұшып келе жатқанда да көзге түседі, сондықтан бұл екі құмырсқаны ажырату өте оңай. Морфологиялық ерекшеліктерге қоса, A. isoceles, A. grandis-ке қарағанда жылдың басында қанат жая бастайды.

Таралуы және мекендейтін ортасы

А. isoceles Орталық Еуропа, Жерорта теңізі аймағы және Солтүстік Африканың жазықтарында таралған. Ол оңтүстік-батыс Еуропаға қарағанда шығыс Еуропада көбірек кездеседі; Испания мен Португалияда да кездеседі, бірақ тек белгілі бір жерлерде ғана өседі. Ылғалды жерлерде, тоғандарда, арықтарда және батпақтарда, тығыз өсімдік жамылғысы бар жерлерде өседі. Англияда жүргізілген зерттеулерде Су солдатымен (Stratiotes aloides) байланысты екені анықталды.

Британиядағы мәртебесі

Норфолк шұңқыры Ұлыбританияда әрқашан сирек кездесетін және жергілікті жәндік болып келді. Бұрын ол Кембриджширдің батпақтарында кездесетін, бірақ 1980 жылдардың басында оның саны күрт азайды. Қазіргі кезде ол Норфолк пен Солтүстік-Шығыс Саффолк аймағындағы салыстырмалы түрде ластанбаған батпақтар мен жайылымдық жерлермен шектеледі. Оны Хиклинг Брод және екі ұлттық табиғи қорықтан табуға болады: Мид Яре ҰТҚ және Людхам-Поттер Хейгем ҰТҚ, сондай-ақ Барнби Бродтағы Касл Маршес және Маршес ҰТҚ-да. 2011 жылдан бері бұл түр шығыс Кенттегі Стоур аңғарында да тіркелді, онда жұмыртқа салуы байқалды және оның таралып келе жатқаны көрінеді. Ол 1981 жылғы «Жабайы табиғат пен ауыл шаруашылығы туралы» заңның 5-тарауына сәйкес қорғалады және Британдық жәндіктердің қызыл кітабында 1-санатқа (жою қаупі бар) енгізілген.

Мінез-құлық

Бұл - майдан тамызға дейін қанатта жүрген ең ерте Aeshna құмырсқаларының бірі. Ересек құмырсқалар басқа Aeshna түрлері сияқты көп уақыт қанатта өткізбейді. Аталықтары судың үстінде аумағын қорғап ұшып жүреді, ал көл кішкентай болса, аталықтары көлдің ортасында аспанға көтеріледі. Басқа Aeshna түрлерінен айырмашылығы, олардың ересек құмырсқалары аумағын үнемі қанатпен соғып, ұшып-қонып жүреді, ал А. isoceles аталықтары кейде өсімдіктерге қонады. Аналықтары өсімдіктерге жұмыртқа салады және олар шамамен 2 аптадан кейін шатырлайды. Дернәсілдердің дамуы 2 жылға созылады.

Жүйелілік

Бұл түр алғаш рет 1764 жылы Мюллердің жұмысында Libellula quadrifasciata, var. 36. isoceles деп сипатталған. Кейін ол Aeshna rufescens және Aeshna chysophthalmus деп, содан кейін Anaciaeschna isoceles деп аталды. Көптеген кітаптарда осы соңғы атауымен кездеседі. Бұл түр Аешна туысына қосылды және көптеген кітаптарда Аешна isoceles деп аталады: алайда бастапқы түрлік атауы isosceles болған. Дийкстра мен Левингтон (2006) және Будот Дж.П. және авторлар тобы (2009) оны Аешна isoceles деп атайды, ал Аскеу, Р.Р. (2004) және одан бұрынғы кітаптар Аешна isosceles деп атайды.