Тарих

Собор тарихы 1919 жылғы 28 шілдеде Банаттың Румыниямен біріккен кезімен тығыз байланысты. Жаңа румындық әкімшілік бұрынғы австро-венгр әкімшілігінен назарсыздан қалған православиені қолдау үшін бірқатар шаралар қабылдады, ол тек католик дінін жақтаған. Осылайша, Тимишоара епископтығы құрылды, 1939 жылы архиепископтық дәрежесіне көтерілді, ал 1947 жылы Банат митрополиясы құрылды. Тимишоарадағы православие қауымы мен Румыния Банатына лайықты жаңа құдай оранының қажеттігі туды. Сетат (Тимишоараның тарихи орталығы) приходының бастамасымен жаңа шіркеу құрылысы үшін қор құрылып, приходтан садақа жинауға шақыру жасалды. 1936 жылы құрылысты бастау үшін барлық алғышарттар дайын болды. Кезде қажетті сома өте жоғары болғанымен, ғимаратқа қажетті қаржы жиналды. Қаланың ең маңызды көшелерінің қиылысында орналасқан жерді қала әкімдігі сыйға берді, ал шіркеу жобасы 1934 жылдан бастап сәулетші Иоан Траянескуға тапсырылды. Жобада 5000 адамға сыйымды ғимарат көзделген. Қала әкімдігі барлық кірпішті тегін берді, ал Решица болат зауыты 330 тонна темірге 30% жеңілдік жасады. Нақты құрылыс 1936 жылғы 16 наурызда басталды. Сол жылдың 20 желтоқсанында салтанатты рәсім өткізіліп, болашақ собордың іргетасы салынды (оны Арад епископы Андрей Магиеру қасиеттеп берді). Құрылыс жұмыстарын Бухаресттен келген Тиберий Еремия компаниясы жүзеге асырды. Ішкі және сыртқы бояу жұмыстары 1956 жылы ғана аяқталды, себебі Екінші дүниежүзілік соғыс және одан кейінгі қиын кезең болды.

Сәулет

Ғимараттың стилі нео-молдавандық болып табылады, румын православиесінің, кешкі Ренессанс, Осман және Византия сәулет элементтеріне негізделген, мысалы, еңіс астындағы нишалар, ішкі жағындағы қабырғалы жұлдызды күмбездер және түрлі-түсті лакталған дискілер. Мұндай элементтерді 14 ғасырдың ескі Козия және Прислоп монастырьларында кездестіруге болады. Шіркеу алдыңғы Жеңіс алаңының сәндік "көрінісін" құрайды. Ғимараттың стилі 1900 жылдар басындағы алаңдағы сәулетке жат емес, сонымен қатар кеңінен қолданылған шатырлармен де сипатталады. Бір кезде бұл ғимарат Бухарестте орналасқан Каса Скынтей (104 м) және Халық үйінен (84 м) кейін елдегі үшінші биік ғимарат болған. Батпақты жер болғандықтан, кафедраль 20 метр тереңдікке қадалған 1186 темірбетон тіреулермен нығайтылған бетон тақтасының үстінде тұр. Салынған ауданы 1542 м², ал жалпы құрылыс көлемі шамамен 50 000 м³ құрайды. Антон Новотны шеберханасында құйылған жеті қоңыраудың жалпы салмағы 7000 кг, олар Индонезиядан (Суматра және Борнео) әкелінген металл қорытпасынан жасалған. Олардың үйлесімділігін композитор Сабин Драгой жасаған. Кафедральдың ашық дәлізін алты ірі мәрмәр бағана ұстап тұр, әрқайсысы шаршы тұғырға орнатылған. Ғибадатханаға кіру екі жапырақты үш массивті есік арқылы жүзеге асырылады, олар сыртынан да, іштен де өрнектелген. Бүйірлерінде де өрнектелген кіреберіс есіктері бар. Кіреберіс есіктері, орындықтар қатары және наос пен пронаостың барлық жиһазы мүсінші Траян Новактың туындылары. Ішкі әрлеу (пилястрлар, капительдер, фриздер, қоршаулар, рамалар, жабындар және т.б.) Бухаресттегі Иоан Кристеску компаниясымен жасалған. Румын тіліндегі ерте жазбалар жинағы да бар. Мысалы, 1648 жылғы Noul Testament de la Bălgrad ("Балградтың Жаңа өсиеті") және 1643 жылғы Cazania lui Varlaam ("Варлаамның уағыздары"). Базаның жер асты бөлігінде Банат митрополиттерінің некрополі орналасқан. Мұнда алғашқы митрополит Ро (1947-1961 жылдары митрополит) жерленген.