Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Боян шіркеуі () – Болгарияның астанасы Софияның шетінде, Боян ауданында орналасқан ортағасырлық болгар православ шіркеуі. 1979 жылы бұл ғимарат ЮНЕСКО-ның Әлемдік мұра тізіміне қосылды. Екі қабатты шіркеудің шығыс бөлігі алғашқыда 10-шы ғасырдың соңында немесе 11-ші ғасырдың басында салынған, кейін 13-шы ғасырда Екінші Болгар империясы тұсында орталық бөлігі қосылды, ал ғимараттың құрылысы 19-шы ғасырдың ортасында батысқа қарай кеңейтіліп аяқталды. Шіркеу қабырғаларында 240 адам бейнеленген 89 түрлі суреттер бейнеленген.
The Boyana Church (, Boyanska tsărkva) is a medieval Bulgarian Orthodox church situated on the outskirts of Sofia, the capital of Bulgaria, in the Boyana quarter. In 1979, the building was added to the UNESCO World Heritage List. The east wing of the two story church was originally constructed in the late 10th or early 11th century, then the central wing was added in the 13th century under the Second Bulgarian Empire, the whole building being finished with a further expansion to the west in the middle of the 19th century. A total of 89 scenes with 240 human images are depicted on the walls of the church.
Тарих және сәулет
Бояна шіркеуі үш кезеңде салынған: 10-шы ғасырдың соңы мен 11-ші ғасырдың басында, 13-ші ғасырдың ортасында және 19-шы ғасырдың ортасында. Ең көне бөлімі (шығыс шіркеуі) – кішкентай, бір апсидалы, крест күмбезді шіркеу, ішінде крест тәрізді тіректер орналасқан. Ол 10-шы ғасырдың соңында немесе 11-ші ғасырдың басында салынған. Екінші бөлімін, шығыс шіркеуімен біте қарайтын, Себастократор Калоян мен оның әйелі Дезислава 13-ші ғасырдың ортасында салдырған. Бұл ғимарат екі қабатты қабір шіркеуі типіне жатады. Ол төменгі қабаттағы отбасылық қабірден – жартылай цилиндрлі күмбезбен және солтүстік және оңтүстік қабырғаларындағы екі аркосолиядан, ал жоғарғы қабаттағы отбасылық шағын ғибадатханадан тұрады, ол шығыс шіркеуімен бірдей құрылымға ие. Сыртқы бөлігі керамикалық әшекейлермен безендірілген. Соңғы бөлігі жергілікті тұрғындардың 19-шы ғасырдың ортасында жасаған қайырымдалықтарымен салынған. Шіркеу 1954 жылы консервациялау және қалпына келтіру мақсатымен жабылды. Ол тек 2006 жылы ішінара қайта ашылды. Қорғау шарасы ретінде, температураны 17–18 градус Цельсий (62–64 градус Фаренгейт) деңгейінде ұстау үшін кондиционер орнатылды, сондай-ақ аз жылу бөлетін шамдар қолданылды. 8 адамға дейінгі топтарға 10 минутқа дейін ішінде болуға рұқсат етіледі. Ұлттық тарихи мұражайдың (Болгария) басқаруына берілген бұл ғимарат 2008 жылдың 2 қазанында Мәдениет министрі Стефан Данайловтың қатысуымен толыққандай халыққа ашылды.
The Boyana Church was built in three stages: in the late 10th to early 11th, the mid 13th, and the mid 19th centuries. The oldest section (the eastern church) is a small one apse cross vaulted church with inbuilt cruciform supports. It was built in the late 10th or the early 11th century. The second section, which adjoins the eastern church, was commissioned by Sebastocrator Kaloyan and his wife Desislava in the mid 13th century. This building belongs to the two floor tomb church type. It consists of a ground floor family sepulchre with a semi cylindrical vault and two arcosolia on the north and south walls, and of an upper floor family chapel identical in design to the eastern church. The exterior is decorated with ceramic ornaments. The last section was built with donations from the local community in the mid 19th century. The church was closed to the public in 1954 in order to be conserved and restored. It was only partially reopened in 2006. As a protection measure, air conditioning was installed to keep the temperature at 17–18 degrees Celsius (62–64 Fahrenheit), with low heat lighting. Groups of up to 8 visitors are permitted to stay for 10 minutes. The building, placed under the management of the National Historical Museum (Bulgaria), was fully reopened to the public by Culture Minister Stefan Danailov on October 2, 2008.
Фрескалар
11-12 ғасырлардағы фрескалардың бірінші қабатынан, олардың тек фрагменттері ғана сақталған, және 1259 жылғы танымал екінші қабаттағы қабырға суреттерінен басқа, шіркеуде 14-шы және 16-17-ші ғасырлардағы, сондай-ақ 1882 жылғы кейінгі фрескалар да бар, бірақ олардың саны аз. Фрескалар 1912-1915 жылдары австриялық және болгар мамандармен қалпына келтіріліп, тазартылды, ал 1934 және 1944 жылдары қайта жаңартылды. Шіркеу әлемдік даңқын негізінен 1259 жылғы фрескаларына қарызды. Олар бұрынғы ғасырлардағы суреттердің үстіне екінші қабат ретінде жатқан және Балқандағы ортағасырлық өнердің ең толық және жақсы сақталған ескерткіштерінің бірі болып табылады. Нартекстегі он сегіз сахнада Әйгілі Николайдың өмірі бейнеленген. Суретші мұнда заманауи өмір салтының кейбір ерекшеліктерін көрсеткен. "Теңіздегі ғажайып" суретінде кеме мен теңізшілердің бас киімдері Венеция флотын еске түсіреді. Шіркеудің меценаттары – Себастократор Калоян мен оның әйелі Дессиславаның, сондай-ақ Болгария патшасы Константин Тих пен патшайым Иринаның портреттері шіркеудегі ең әсерлі және шынайы фрескалардың қатарында саналады және олар шіркеудің солтүстік қабырғасында орналасқан.
Besides the first layer of 11th–12th century frescoes, of which only fragments are preserved, and the famous second layer of murals from 1259, the church also has a smaller number of later frescoes from the 14th and 16th–17th centuries, as well as from 1882. The frescoes were restored and cleaned in 1912–1915 by an Austrian and a Bulgarian specialist, and again in 1934 and 1944. The church owes its world fame mainly to its frescoes from 1259. They form a second layer over the paintings from earlier centuries and represent one of the most complete and well preserved monuments of medieval art in the Balkans. Eighteen scenes in the narthex depict the life of Saint Nicholas. The painter here drew certain aspects of contemporary lifestyle. In The Miracle at Sea, the ship and the sailors' hats recall the Venetian fleet. The portraits of the patrons of the church — Sebastocrator Kaloyan and his wife Dessislava, as well as those of Bulgarian tsar Constantine Tikh and Tsaritsa Irina, are thought to be among the most impressive and lifelike frescoes in the church, and are located on the north wall of the church.
Бірінші қабат
Алғашқы фрескалар қабаты, бастапқыда бүкіл шығыс шіркеуін жапқан, 11-12 ғасырларға дейін соққан. Осы фрескалардың фрагменттері апсиданың төменгі бөлігінде және солтүстік қабырғасында, сондай-ақ батыс қабырғасының жоғарғы бөлігінде және оңтүстік күмбезде сақталған.
The first layer of frescoes, which originally covered the entire eastern church, dates from the 11th–12th century. Fragments of those frescoes have been preserved in the lower parts of the apse and the north wall, and in the upper part of the west wall and the south vault.
Екінші қабат
Донордың екінші бөлімнің солтүстік қабырғасындағы жазуына сәйкес, фрескалардың екінші қабаты 1259 жылға жатады. Бұл фрескаларды белгісіз суретшілер тобы бұрынғы қабаттың үстіне салған, сондай-ақ Себастократор Калоянның тапсырысымен салынған ғимараттың екі қабатын да безендірген. Бояна шіркеуінің әлемдік даңқы ең алдымен 1259 жылғы фрескаларға байланысты, олар ортағасырлық болгар мәдениетінің ерекше жетістіктерін көрсетеді. Мұнда бейнеленген 240-тан астам тұлғаның көпшілігі жеке ерекшеліктерімен, терең психологиялық түсінікпен және жандылықпен ерекшеленеді. Фрескалар 787 жылы Никеяда өткен жетінші Экуменикалық кеңесінде белгіленген иконалық сурет салу қағидаларын сақтайды. Шіркеудің ең көне бөлігіндегі фрескалар күмбездегі Христос Пантократордың керемет бейнесін қамтиды. Күмбез астындағы барабанда періштелер тобы бейнеленген, ал төрт евангелист – Матай, Марқ, Лұқа және Иоанн – аркалардағы салғыштарда көрсетілген. Арка бетінде Мәсіхтің төрт бейнесі бейнеленген: Мәсіх Еммануил, Күндердің Ежелгісі, қолмен жасалмаған Киелі Мандильон және Киелі плитка. Содан кейін Ұлы мерекелер мен Мәсіхтің құмарлықтарының көріністері келеді. Бірінші қабаттағы қасиеттілердің толық бой суреттерінің арасында он жауынгер қасиетті бар. Алтарьда бас періштелермен оралып тұрған Тақтыда отырған Құдай ана бейнеленген. Төменде төрт шіркеу әкесі: Григорий Богослов, Ұлы Василий, Иоанн Златоуст және Патриарх Герман. Алтарьды қоршап тұрған фрескаларда Лаврентий, Евплий және Стефан диакондары, сондай-ақ шіркеудің бірінші қабатының қамқоршысы – теңізшілердің, саудагерлердің және банкирлердің қасиетті Николайы бейнеленген. Қасиетті Николайдың өмірі нартексте (шіркеудің екінші бөлімі) 18 көріністе бейнеленген. Белгісіз суретшілер сол көріністерге заманауи өмірдің элементтерін қосты, ал көптеген тұлғалар өте реалистік, әсіресе олардың сыртқы келбеттері. Нартекстің кіреберісінің үстіндегі лунетте Құдай ана мен бала, қасиетті Анна мен қасиетті Иоахим және Мәсіхтің батасы бейнеленген. Екатерина, Марина, Студит Феодор және Пахомий қабырғалардың төменгі қабаттарында бейнеленген. Оңтүстік аркасолиумда Мәсіхтің дәрігерлермен пікір таласы, ал солтүстік аркасолиумда Құдай ананың танысуы көрсетілген. Нартексте екі қастерлі болгар қасиеттісі де бейнеленген – Риллік Иоанн (қасиеттінің ең ерте сақталған бейнесі) және Петка (Параскева). Монахтардың арасында Ефрем Сириннің бейнесі де бар. Донорлар Себастократор Калоян мен оның әйелі Дессиславаның, болгар патшасы Константин Асен Тих пен патшайым Иринаның нақтылықпен, ерекше шеберлікпен және сезіммен суреттелген реалистік портреттері – болгар тарихынан алынған ең көне портреттердің бірі болып табылады.
According to the donor’s inscription on the north wall of the second section, the second layer of frescoes dates from 1259. Those frescoes were painted over the earlier layer by a team of unknown artists, who also decorated the two floors of the building commissioned by Sebastocrator Kaloyan. The Boyana Church owes its world fame above all to the frescoes from 1259, which demonstrate the exceptional achievements of medieval Bulgarian culture. The majority of the more than 240 figures depicted here display individuality, remarkable psychological insight and vitality. The frescoes follow the canon of icon painting established by the Seventh Ecumenical Council held in Nicaea in 787. The frescoes in the oldest section of the church include a magnificent representation of Christ Pantocrator in the dome. The drum below shows a host of angels, with the Four Evangelists – Matthew, Mark, Luke and John – portrayed in the pendentives. Four images of Christ adorn the face of the arches: Christ Emmanuel; Christ, The Ancient of Days; and the acheiropoietic (“made without hands”) Holy Mandylion and Holy Tile. Next come scenes from the Major Feast Days and the Passions of Christ. Among the full length portrayals of saints in the first tier, there are ten warrior saints. The Virgin Enthroned, surrounded by archangels, is represented in the altar conch. Below are four church fathers: St. Gregory the Theologian, Basil the Great, John Chrysostom and Patriarch Germanus. The frescoes flanking the altar show the deacons Laurentius, Euplius and Stephen, as well as St. Nicholas, the patron of the ground floor of the church – one of the most popular saints and the patron saint of sailors, merchants and bankers. The life of St. Nicholas is depicted in 18 scenes in the narthex (the second section of the church). The unknown artists included elements of contemporary life in those scenes, and many of the figures are quite realistic – especially their countenances. The lunette above the entrance of the narthex displays the Virgin and Child, St. Anna and St. Joachim, and Christ Blessing. St. Catherine, St. Marina, St. Theodore the Studite and St. Pachomius are portrayed in the lower tiers on the walls. The south arcosolium features the scene of Christ Disputing with the Doctors, and the north one, the Presentation of the Virgin. Two highly revered Bulgarian saints are also represented in the narthex – St. John of Rila (the oldest surviving representation of the saint) and St. Paraskeva (Petka). The hermit St. Ephraim Syrus appears among the monks portrayed here. The expressive realistic portraits of the donors Sebastocrator Kaloyan and his wife Dessislava, and of the Bulgarian Tsar Constantine Asen Tikh and Tsaritsa Irina – painted with precision, extraordinary skill and feeling – are among the oldest portraits of figures from Bulgarian history.