Кіріспе

Трансильванияның солтүстігіндегі Марамуреш аймағындағы Марамуреш ағаш шіркеулері – әртүрлі кезеңдер мен аймақтардағы әртүрлі сәулеттік шешімдердегі шамамен жүзге жуық православиелік, кейде грек-католик шіркеулер тобы. Марамуреш шіркеулері – ғимараттың батыс жағындағы биік, тар қоңырау мұнаралары бар биік ағаш құрылыстар. Олар Румынияның солтүстігіндегі бұл таулы аймақтың мәдени ландшафтының ерекше көркемдік көрінісі болып табылады. Марамуреш – орта ғасырлардан бері дербес дәстүрлері бар Румынияның жақсы танымал аймақтарының бірі. Оның сақталған ағаш ауылдары мен шіркеулері, дәстүрлі өмір салты және әлі күнге дейін қолданылып жүрген жергілікті түрлі-түсті киімдер Марамурешті Еуропадағы тірі музейге айналдырады. Аймақтағы әлі де тұрған ағаш шіркеулер 17 ғасырдан бастап 19 ғасырға дейін салынған. Кейбіреулері бұрынғы шіркеулердің орнында салынған. Бұл шіркеулер католик Австро-Венгрия билігінің тас православие шіркеулерін салуға тыйым салған шешіміне жауап ретінде салынды. Шіркеулер қалың бөренелерден жасалған, кейбіреулері кішкентай және ішкі жағы қараңғы, бірақ олардың көптегенінің өлшемдері әсерлі. Олардың көпшілігі жергілікті суретшілермен Библиялық көріністермен суреттелген. Ең ерекше белгілері – кіреберіс үстіндегі биік мұнара және шіркеудің негізгі бөлігін көлемімен басып тұрғандай көрінетін үлкен шатыр. 1999 жылы ЮНЕСКО оларды діни сәулет және ағаш құрылысы дәстүрлері үшін әлемдік мұралар тізіміне енгізді. Олар: Барсана, Будешти, Десешти, Иуд, Плопиш, Пойениле Изеи, Рогоз, Шурдешти.

Сипаттама

Румынияның тарихи Марамуреш аймағы, Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Румыния және Сукарпат Рутениясы арасында бөлінген, дәстүрлі ағаш құрылысының үзілмеген және бай ағаш мұрасы сақталған жерлердің бірі. Марамурештің орталық және оңтүстік бөлігінде ағаштан шіркеулер салу дәстүрі 16 ғасырдың басынан 18 ғасырдың басына дейін жетеді. Жергілікті ағаш шіркеулерді салуға қолданылған білім Еуропаға тарағандықтан, оларды түсіну аймақтан тыс жерлерде де үлкен қызығушылық тудырады. Бүгінде Марамуреште шамамен 100 ағаш шіркеу сақталған, бұл екі ғасыр бұрынғы жалпы санының үштен біріне жуық. Ағаш шіркеулерден басқа, дәстүрлі ағаш ұсталық шеберлігіндегі білімді сақтауда тәжірибелі ағаш ұсталарының маңызды рөлі бар. Орта ғасырдан 18 ғасырдың басына дейін, жазық және жақсы бекітілген қабырғалары бар, сондай-ақ тығыз біріктірілген бөліктері бар кең ағаш құрылымдарды салу дағдысы, білімі және тәжірибесі ерекше деңгейде болды. Мұндай шеберлікке жеткен Марамуреш шеберлері қарапайым шаруалар емес, ағаш шіркеулерді салуға арналған озық білімді мұра еткен және сақтаған, жақсы мамандандырылған шіркеу ағаш ұсталары болды. Ағаш шіркеулерді салу дәстүрі оларды салған және пайдаланған адамдарға байланысты болғандықтан, жергілікті құрылысшылар мен негізін қалаушыларды анықтау маңызды. Бұрынғы олардың арасындағы айырмашылық ағаш шіркеулерді қалыптастырудағы олардың жеке рөлдерін жасырып, олардың нәтижелерін толық түсінуге кедергі келтірді. Марамурештегі ағаш шіркеулер 17 және 18 ғасырларда кем дегенде екі негізгі шеберлер отбасы мектебі болғанын көрсетеді. Сонымен қатар, үш негізгі бағыт және көптеген кіші бағыттар бар, бұл аймақта жұмыс істеген маңызды шіркеу ағаш ұсталарының жұмысын көрсетеді және кейде тіпті ұрпақтар арасындағы өзгерістерді де көрсетеді. Жалпы алғанда, шіркеу ағаш ұсталары техникалық шеберлік, ағаш жұмысының жоғары сапасы және көркемдік жағынан жетілдірілуімен ерекшеленді. Ұзақ мерзімді перспективада, жергілікті ағаш шіркеулердің нағыз жасаушылары тапсырыс берушілер болды. Әсіресе шығыс христиан дініндегі асыл негізін қалаушылардың рөлі жергілікті ағаш шіркеулердің аймақтық ерекшеліктерін қалыптастыруда шешуші болды. Марамурештің ағаш шіркеулері жергілікті қарапайым жер иелерінің қоғамын көрсетеді, олар бірнеше ғасыр бойы Шығыс христиандары және Батыс ақсүйектері ретінде көрініс тапты. Марамурештің ағаш шіркеулері Еуропадағы ұқсас құрылыстармен байланыс орнатуға мүмкіндік береді. Көрінетін жергілікті қасиетті және тұрмыстық кеңістіктердің арасындағы айырмашылық континенттегі көптеген ауылдық аймақтарға тән. Ағаштан салудағы ең жоғары білім кеңінен тараған қасиетті мақсатқа ие болғандықтан, оны аймақтық дәстүрлі білімнен ажырату қажет. 1989 жылғы Румыния революциясынан кейін шіркеу салу қайта жанданып, дәстүрлі стильде жаңа шіркеулер салынды.