Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Болгарлық Әулие Стефан шіркеуі (; Sveti Stefan Kilisesi), сондай-ақ Болгар темір шіркеуі деп белгілі, Түркияның Стамбул қаласындағы болгар православ шіркеуі. Ол нео-византия стилінде құйма темірден жасалған жиналмалы элементтерімен әйгілі. Бұл шіркеу қаладағы болгар христиан азшылық қауымына тиесілі.
The Bulgarian St. Stephen Church (; Sveti Stefan Kilisesi), also known as the Bulgarian Iron Church, is a Bulgarian Orthodox church in Balat, Istanbul, Turkey. It is famous for being made of prefabricated cast iron elements in the Neo Byzantine style. The church belongs to the Bulgarian Christian minority in the city.
Тарих
Осман империясының болгар православ христиандары Фанар православ патриархатының шіркеулерінде дұға ететін, себебі олар Ром Миллетінің құрамында болған, яғни Осман империясының православиелік христиан қауымы. Бірақ 19 ғасырдың болгар ұлтшыл қозғалысы болгар православ христиандары үшін жеке болгар шіркеу ұйымын құруды жақтады, өйткені олар Фанар патриархатын негізінен грек православ мекемесі деп есептеді. Бұл күш-жігер 1870 жылы Осман сұлтаны Абдул Азиздің жарлығы арқылы Болгария экзархатының мойындалуымен аяқталды. Зәулім әшекейленген шіркеу үш күмбезді крест тәрізді базилика болып табылады. Алтарь Алтын мүйізге қарап тұр, ал 40 метрлік қоңырау мұнарасы, Ярославльде құйылған алты қоңырауымен, нартекс үстінде көтеріледі. Алғашқыда қазіргі шіркеу орналасқан жерде, Балат және Фенер алаңдарының арасында (Эйүп ауданында) Алтын мүйіздің жағалауында кішкентай ағаш шіркеу салынған. Мемлекет қайраткері Стефан Богориди үйін сыйға тартқан, ол ағаш шіркеуге айналдырылды. Ол 1849 жылдың 9 қазанында ашылды және болгар ұлттық жаңаруының маңызды орталығына айналды. Болгария экзархатын құру туралы Осман сұлтанының 1870 жылғы 28 ақпандағы жарлығы алғаш рет осы шіркеуде оқылды. Бастапқы ағаш құрылысы өрттен зардап шеккеннен кейін, оның орнына қазіргі үлкен ғимарат салынды. Жердің нашар болуына байланысты бетон арматурасының орнына темір қаңқа пайдаланылды. Құрылыс жоспарларын Стамбулда тұратын Осман әрмен сәулетшісі Овсеп Азнавур жасады. Шіркеудің темір бөлшектерін жасау үшін халықаралық конкурс өткізілді, оның жеңімпазы R. Ph. Вагнер болды. 1893-1896 жылдары Венада 500 тонна салмақты алдын ала дайындалған элементтер жасалып, Дунай және Қара теңіз арқылы кемемен Стамбулға жеткізілді. Бір жарым жылдан кейін, 1898 жылы шіркеу аяқталды және сол жылдың 8 қыркүйегінде экзарх Иосиф салтанатты түрде ашты. Ғимараттың негізгі қаңқасы болаттан жасалып, металл панельдермен жабылған. Барлық бөліктері гайкалармен, бұрандалармен, қадалармен немесе дәнекерлеу арқылы біріктірілген. Сәулеттік стилі жағынан шіркеу неовизантиялық және необарокко элементтерін үйлестіреді. Әйгілі Стефан шіркеуі 19 ғасырда алдын ала дайындалған темір шіркеулермен тәжірибе жасаудың нәтижесі болды. 1829 жылы сопақша темірді ойлап тапқан британдықтар Австралия сияқты алыс колонияларға жіберу үшін жиналмалы темір шіркеулер жасады. Эйфель мұнарасын салған француз инженері Гюстав Эйфель Филиппин мен Перуға дейін жіберілген темір шіркеулерді жобалады. Бүгінде Әйгілі Стефан әлемдегі сақталған алдын ала дайындалған темір шіркеулердің санатындағы сирек нысан. 2010 жылдың 27 желтоқсанында, Әйгілі Стефан мерекесі күні, шіркеуде оның қасиетті қамқоршысының құрметіне салтанатты әзірленген мисса өткізілді. Іс-шараға Вратса митрополиті Калиник, епископ Наум, Болгария Киелі Синодының бас хатшысы және «Әйгілі Стефан шіркеуі» қорының өкілдері қатысты. Мерекеге орай шіркеудің күмбезі Пловдив болгарларының қаржылай көмегімен алтынмен қапталды. 2011 жылы болгар-түрік ынтымақтастығы аясында басталған шіркеу ғимаратын қайта жаңартуға 15 миллионнан астам қаражат жұмсалды. 2018 жылдың 8 қаңтарында Түркия президенті Режеп Таййип Ердоған және Болгария премьер-министрі Бойко Борисов Стамбулдағы жаңартылған Әйгілі Стефан православ шіркеуінің 120 жылдығына арналған ашылу салтанатына қатысты.
The Bulgarian Orthodox Christians of the Ottoman Empire used to pray at the churches of the Phanar Orthodox Patriarchate, as they were part of the Rum Millet—that is, the Orthodox Christian community of the Ottoman Empire—but the Bulgarian nationalist movement of the 19th century advocated the creation of a separate Bulgarian ecclesiastical organization for Bulgarian Orthodox Christians, as they considered the Phanar Patriarchate a predominantly Greek Orthodox institution. These efforts culminated in the recognition of the Bulgarian Exarchate through a firman issued by the Ottoman sultan Abdülaziz in 1870. The richly ornamented church is a three domed cross shaped basilica. The altar faces the Golden Horn and a 40 m high belfry, the six bells of which were cast in Yaroslavl, rises above the narthex. Initially, a small wooden church was erected on the shore of the Golden Horn between Balat and Fener squares (near Eyüp District), where the current church is located. A house was donated by the statesman Stefan Bogoridi, and it was reorganized as a wooden church. It was inaugurated on 9 October 1849 and became an important site of the Bulgarian National Revival. The Ottoman royal decree of 28 February 1870 establishing the Bulgarian Exarchate was first read in the church. After the original wooden structure suffered from a fire, the larger current building was constructed at its place. An iron frame was preferred to concrete reinforcement because of the weak ground conditions. The construction plans were prepared by the Istanbul based Ottoman Armenian architect Hovsep Aznavur. An international competition was conducted to produce the prefabricated cast iron parts of the church, won by an Austrian company, R. Ph. Waagner. The prefabricated elements, weighing 500 tons, were produced in Vienna in 1893 to 1896 and transported to Istanbul by ship through the Danube and the Black Sea. After one and a half years, the church was completed in 1898 and inaugurated by Exarch Joseph on 8 September that year. The main skeleton of the church was made of steel and covered by metal boards. All the pieces were attached together with nuts, bolts, rivets or welding. In terms of architectural style, the church combines Neo Byzantine and Neo Baroque influences. St. Stephen was the product of 19th century experimentation with prefabricated iron churches. The British, who invented the corrugated iron in 1829, manufactured portable iron churches to send to far flung colonies like Australia. The Eiffel Tower's creator, French engineer Gustave Eiffel, designed iron churches that were sent as far as the Philippines and Peru. Now, St. Stephen is one of the world's few surviving prefabricated cast iron churches. On December 27, 2010, St. Stephen's feast day, a celebratory Mass was held at the church in honor of its patron saint. Attending were the Vratsa Metropolitan Kalinik, bishop Naum, Chief Secretary of the Bulgarian Holy Synod, and representatives of the "St. Stephen Church" Foundation. Honoring the celebration the dome of the church was gold plated using funds donated by the Bulgarians of Plovdiv. The church building underwent a renovation, which started under the Bulgarian Turkish cooperation in 2011 and cost more than 15 million. On January 8, 2018, Turkish President Recep Tayyip Erdogan and Bulgarian Prime Minister Boyko Borisov were present at the inauguration of the renovated St. Stephen's Orthodox Church in Istanbul, on the occasion of its 120th anniversary.