Кіріспе
Гитарада орындалатын ноталар жиынтығы. Музыкада гитара аккорды – гитарада орындалатын ноталар жиынтығы. Аккордтың ноталары көбінесе бір уақытта ойналады, бірақ оларды арпеджиода бірінен соң бірі ойнауға да болады. Гитара аккордтарын орындау гитараның құбылуына (tuning) байланысты. Көптеген гитаралар, қолданылатын популярлы музыкада, испандық классикалық гитараның «стандартты» құбылуын, атап айтқанда E–A–D–G–B–E’ (ең төменгі дыбыстың иесінен ең жоғарысына дейін) алты ішегімен жабдықталған; стандартты құбылуда, жанындағы ішектер арасындағы интервалдар толық төртінші болып табылады, G–B арасындағы мажор үшіншіліктен басқа. Стандартты құбылу үшін төрт аккорд пішіні қажет. Үшінші, төртінші, бесінші және алтыншы ішектерде түбір нотасы бар аккордтар үшін жеке аккорд түрлері бар. Стандартты құбылудағы алты ішекті гитара үшін, аккордтан бір немесе бірнеше дыбыстарды тастау немесе жою қажет болуы мүмкін; әдетте, бұл түбір немесе бесінші. Стандартты құбылудағы тақташадағы (fretboard) ноталардың орналасуы, көбінесе гитаршыларды аккордтағы ноталардың тональдық ретін өзгертуге мәжбүр етеді. Ашық құбылулар дәстүрлі аккордтарды ойнауды жеңілдетеді, олар халық, блюз гитарасында және испандық емес классикалық гитарада (мысалы, ағылшын және орыс гитараларында) ерекше танымал. Мысалы, әдеттегі он екі тақты блюзде тек үш аккорд қолданылады, олардың әрқайсысын (әрбір ашық құбылуда) бір саусақпен алты ішекті басу арқылы ойнауға болады. Ашық құбылулар, әсіресе сталь гитара мен слайд гитара үшін қолданылады. Ашық құбылулар, басқа құбылуларға қарағанда, бір саусақты аккордты үлкен гармониямен ойнауға мүмкіндік береді, олар тең темпераментті қолданады, басқа аккордтардың диссонансын арттыру бағасына. Гитараның (3-тен 5 ішекке дейін) аккордтарын ойнау, тұрақты құбылулар деп аталатын баламалы құбылулар класы арқылы жеңілдетіледі, онда әрбір жанындағы ішектер үшін музыкалық интервалдар бірдей болады. Тұрақты құбылуларға мажор үшіншіліктер, толық төртіншіліктер және толық бесіншіліктер кіреді. Әр тұрақты құбылу үшін аккорд үлгілерін тақташада диагональды түрде төмен жылжытуға болады, бұл қасиет жаңадан бастаушылардың аккордтарды үйренуін жеңілдетеді және тәжірибелі ойнаушылардың импровизациясын жеңілдетеді. Алайда, тұрақты құбылуларда 6 ішекті аккордтар (C, G және D тональдықтарында) ойнау қиынырақ. Көбінесе гитаршылар аккордтың дыбысын күшейту үшін ноталарды екі еселейді, бұл күшейткішсіз ойнаушылар үшін маңызды техника; ноталарды екі еселеу және ноталардың ретін өзгерту аккордтардың тембрін де өзгертеді. Бұл әртүрлі ішектерде бірдей нотадан тұратын «аккордты» жасауға мүмкіндік береді. Көптеген аккордтарды тақташада бірнеше жерде бірдей ноталармен ойнауға болады.
In music, a guitar chord is a set of notes played on a guitar. A chord's notes are often played simultaneously, but they can be played sequentially in an arpeggio. The implementation of guitar chords depends on the guitar tuning. Most guitars used in popular music have six strings with the "standard" tuning of the Spanish classical guitar, namely E–A–D–G–B–E' (from the lowest pitched string to the highest); in standard tuning, the intervals present among adjacent strings are perfect fourths except for the major third (G,B). Standard tuning requires four chord shapes for the major triads. There are separate chord forms for chords having their root note on the third, fourth, fifth, and sixth strings. For a six string guitar in standard tuning, it may be necessary to drop or omit one or more tones from the chord; this is typically the root or fifth. The layout of notes on the fretboard in standard tuning often forces guitarists to permute the tonal order of notes in a chord. The playing of conventional chords is simplified by open tunings, which are especially popular in folk, blues guitar and non Spanish classical guitar (such as English and Russian guitar). For example, the typical twelve bar blues uses only three chords, each of which can be played (in every open tuning) by fretting six strings with one finger. Open tunings are used especially for steel guitar and slide guitar. Open tunings allow one finger chords to be played with greater consonance than do other tunings, which use equal temperament, at the cost of increasing the dissonance in other chords. The playing of (3 to 5 string) guitar chords is simplified by the class of alternative tunings called regular tunings, in which the musical intervals are the same for each pair of consecutive strings. Regular tunings include major thirds tuning, all fourths, and all fifths tunings. For each regular tuning, chord patterns may be diagonally shifted down the fretboard, a property that simplifies beginners' learning of chords and that simplifies advanced players' improvisation. On the other hand, in regular tunings 6 string chords (in the keys of C, G, and D) are more difficult to play. Conventionally, guitarists double notes in a chord to increase its volume, an important technique for players without amplification; doubling notes and changing the order of notes also changes the timbre of chords. It can make possible a "chord" which is composed of the all same note on different strings. Many chords can be played with the same notes in more than one place on the fretboard.
Музыкалық негіздер
Гитараның акордтар теориясы Батыс музыкасының гармониялық конвенцияларын сақтайды. Гитараның негізгі акордтары туралы талқылаулар музыка теориясының негізгі ұғымдарына сүйенеді: октаваның он екі дыбысы, музыкалық интервалдар, акордтар және акордтық тізбектер.
Бесіншілік
Толық бесінші интервал гитарада ойнау кезінде және аккордтар тізбегінде кездеседі. C мажорлық гаммасына негізделген бесінші интервалдар тізбегі үш дыбыстың құралуында қолданылады, бұл туралы төменде сөз болады.
Бесіншілік циклы
Толық бестіктерді тізбектеу ((F,C), (C,G), (G,D), (D,A), (A,E), (E,B),) бестіктердің тізбегін (F,C,G,D,A,E,B,) береді; бұл бестіктер тізбегі октаваның барлық ноталарын қамтиды. Бұл бестіктер тізбегі төмендегі аккордтар тізбесін талқылауда қолданылады.
Қуаттық аккорд
Толық бесінші интервалды гитаристер қуатты хорд деп атайды және оны көбінесе блюз және рок музыкасында орындайды. The Who тобының гитарисі Питер Тауншенд қуатты хордтарды театрлық жел тегершігімен орындаған. Бұл негізгі хордтар батыс музыкасында кең таралған үш хордтық тізбектерде кездеседі, олар үш хордтық прогрессиялар деп аталады. Әр хорд түрі енгізілгеннен кейін, оның үш хордтық прогрессиядағы рөлі көрсетіледі. Ходтарды аралық талқылаулар шкалаларды үйлестіру арқылы хордтар мен олардың прогрессияларын бірдей шығарады. Гитараның негізгі хордтарын "үшіншіліктерді үйіп салу" арқылы, яғни екі немесе үш үшіншілік интервалдарды тізбектеп қосу арқылы құрастыруға болады, мұндағы ең төменгі ноталардың барлығы шкаладан алынған.
Он екі такталы блюз
Ірі немесе кіші тональностьта болсын, мұндай I–IV–V аккордтық тізбектері танымал музыкада, әсіресе джаз, блюз және рок музыкасында он екі тактқа дейін созылады. Он екі тактты блюз құрылымы Маккартнидің "3 Аяқ" әнінде қолданылады. Фортепианодан өзгеше, гитарада әртүрлі тартылған ішектерде бірдей ноталар болады. Сондықтан, гитарашылар аккордтағы ноталарды екі рет қайталап, дыбыстың күшін арттырады. Екі рет қайталанған ноталар аккордтың тембрін де өзгертеді: әртүрлі «ішек ені, тартылу күші және құбылысы» бар екі рет қайталанған ноталар бір-бірін күшейтеді, сияқты он екі ішекті гитараның екі рет қайталанған ішектері хор және тереңдік қосады. Ноталар бірдей биіктікте немесе әртүрлі октаваларда екі рет қайталана алады. Үш дыбысты аккордтар үшін үшінші интервалды екі рет қайталау, яғни мажор үшіншілік немесе минор үшіншілік, аккордтың мажорлық немесе минорлық екенін анықтайды. Фортепианодан немесе хор дауыстарынан өзгеше, гитара (стандартты құбылыста) аккордтарды үшіншіліктерден тұратын үйінділер түрінде ойнау қиын, бұл сол қолдың тым көп ладтарды қамтуын қажет етеді, әсіресе доминантты жетінші аккордтар үшін, төменде түсіндірілгендей. Егер белгілі бір құбылыста аккордтарды жабық түрде ойнату мүмкін болмаса, онда оларды көбінесе ашық түрде ойнатуға болады; сондай-ақ, егер белгілі бір құбылыста аккордтарды негізгі түрде ойнату мүмкін болмаса, оларды көбінесе инверсиялық түрде ойнатуға болады. Аккорд инверсияланған кезде, бас нотасы негізгі нота емес. 2 (немесе 3) сатылы төмендету арқылы қосымша аккордтар жасалуы мүмкін, олар стандартты құбылыста доминантты жетінші аккордтарды іске асыру үшін талқыланады (төменде). Мелодияға сүйеніп гармония жасағанда, гитарашылар аккордтарды бірден немесе арпеджио түрінде орындай алады. Арпеджио гитарашылар үшін аккордтарды ойнаудың дәстүрлі әдісі болды, мысалы, Моцарт заманында. Заманауи гитарашылардың арасында The Smiths тобынан Джонни Марр бар.
Unlike the piano, the guitar has the same notes on different strings. Consequently, guitar players often double notes in chord, so increasing the volume of sound. Doubled notes also changes the chordal timbre: Having different "string widths, tensions and tunings, the doubled notes reinforce each other, like the doubled strings of a twelve string guitar add chorusing and depth". Notes can be doubled at identical pitches or in different octaves. For triadic chords, doubling the third interval, which is either a major third or a minor third, clarifies whether the chord is major or minor. Unlike a piano or the voices of a choir, the guitar (in standard tuning) has difficulty playing the chords as stacks of thirds, which would require the left hand to span too many frets, particularly for dominant seventh chords, as explained below. If in a particular tuning chords cannot be played in closed position, then they often can be played in open position; similarly, if in a particular tuning chords cannot be played in root position, they can often be played in inverted positions. A chord is inverted when the bass note is not the root note. Additional chords can be generated with drop 2 (or drop 3) voicing, which are discussed for standard tuning's implementation of dominant seventh chords (below). When providing harmony in accompanying a melody, guitarists may play chords all at once or as arpeggios. Arpeggiation was the traditional method of playing chords for guitarists for example in the time of Mozart. Contemporary guitarists using arpeggios include Johnny Marr of The Smiths.
Стандартты баптау
Алты қылды гитарада тікелей келесі қылдар арасында бес музыкалық интервал бар. Стандартты реттеуде интервалдар төрт таза кварта және бір мажорды үштен бірлік, (G, B) жұбы үшін салыстырмалы түрде ерекше интервал. Осының салдарынан стандартты реттеу үшін мажорлық аккордтардың төрт түрі қажет. Түбір нотасы үшінші, төртінші, бесінші және алтыншы қылдарда орналасқан аккордтардың әрқайсысының жеке аккорд пішіндері бар. Әрине, жаңадан бастағандар гитараны ноталар мен аккордтарды үйрену арқылы үйренеді, ал ерекшеліктер гитараны үйренуді қиындатады – тіпті неміс тілінде көпше түрдегі есімдердің жасалуын үйренуден де қиын, дейді Гэри Маркус. Дегенмен, көптеген жаңадан бастаушылар стандартты реттеуді қолданады. Стандартты реттеудің тағы бір ерекшелігі – ноталардың реті көбінесе түбірлік позициядан өзгеше болады. Ноталар жиі инверсияланады немесе басқаша өзгертіледі, әсіресе стандартты реттеуде жетінші аккордтармен, мысалы төменде көрсетілгендей.
Басқа да акорд инверсиялары
Гитарада негізгі ойнау кезінде инверсия стандартты күйде жетілік акорды үшін маңызды. Бұл бас акорды ойнау үшін де маңызды. Стандартты күйде аккорд инверсиясы бас нотасының тартылысына байланысты, сондықтан G және B тартылыстары арасындағы ретсіз үлкен үшіншілік интервалының орнына байланысты әр бас акордының инверсиясы үш түрлі формада болады. Мысалы, егер E нотасы (ашық алтыншы тартылыс) A минорлы акордымен ойнатылса, онда акорда [0 0 2 2 1 0] болады. Бұл дыбыста A емес, E дыбысы ең төменгі тон болып табылады. Ол көбінесе Am/E деп жазылады, мұнда сызықтың артындағы әріп жаңа бас нотаны көрсетеді. Дегенмен, халық музыкасында гармонияның бөлігі болмаған кезде гитарада инверсияланған акорды ойнау қалыпты жағдай, өйткені бас-гитара түбір нотаны ойнай алады.
Баспасөзді ауыстыру
Көптеген баламалы қосымшалар бар. Олар аккордтарды ойнау тәсілін өзгертеді, кейбір аккордтарды ойнауды жеңілдетеді, ал басқаларын қиындатады. Ашық қосымшалардың әрқайсысы, сымдарды баспай тұрып, "ашық" күйде тартылғанда аккордты ойнауға мүмкіндік береді. Ашық қосымшалар блюз және халық музыкасында көп кездеседі, сондай-ақ слайд-гитарада ойнау үшін қолданылады. Drop қосымшалары хард-рок және хеви-метал музыкасында кең таралған. Drop D қосымшасында стандартты қосымшаның E сымы D нотасына дейін төмендетіледі. Drop D қосымшасымен төменгі үш сым тамыр-квинта-октава (D–A–D) ретінде қосылады, бұл қуат аккордтарын ойнауды жеңілдетеді. Стандартты емес қосымшалардан айырмашылығы, стандартты қосымшалар аккорд ноталарының пішіндерін барлық алты сымда, тақтаның бойында жылжытуға мүмкіндік береді. Бірнеше ноталық үлгілерді білу, мысалы, C мажор, C минор және C7 аккордтарын білу, гитаристке осындай барлық аккордтарды ойнауға мүмкіндік береді.
Ашық баптаулар
Ашық құрайды (tuning) құралды "бос" күйде тартқанда, яғни ешқандай пернелерді баспағанда, бір аккордты ойнауға мүмкіндік береді. Негізгі аккорд кем дегенде үш нотадан тұрады және барлық немесе сымдардың бір бөлігін қамтуы мүмкін. Құрайды (tuning) ашық ойналғандағы негізгі аккордтың атымен аталады, әдетте мажорлық үштік, және әрбір мажорлық үштікті дәл бір пернені басып ойнауға болады. Ашық құрайды (tuning) блюз және халық музыкасында кең таралған. "Сонни Ландрет, Кит Ричардс және басқа ашық G шеберлері екінші сымды сәл төмендетіп, үлкен үшінші нота гармониялық қатармен сәйкес келеді. Бұл түзету диссонансты жояды және бір саусақтың үлкен аккордтарын жандандырады". Екі испандық емес классикалық гитара үшін қайталанатын ашық құрайды (tuning) қолданылады. Ағылшын гитарасы үшін ашық аккорд – C мажор (C–E–G–C–E–G); жеті сымы бар орыс гитарасы үшін – G мажор (G–B–D–G–B–D–G). Кемел төртінші және кіші үшіншіні үлкен үшіншімен үйлестіре отырып, бұл құрайды (tuning) орташа есеппен мажорлық үштіктердің тұрақты құрайды (tuning) болып табылады. Орташа есеппен мажорлық үштіктердің құрайды (tuning) әдеттегі ашық құрайды (tuning) болса, нақты мажорлық үштіктердің құрайды (tuning) бұлжымайтын ашық құрайды (tuning) болып саналады, өйткені олардың ашық аккордтарында үлкейтілген үштіктер бар.
Тұрақты баптау
Гитара акорды баламалы көйлеулер класы арқылы, атап айтқанда, реттелген көйлеулер арқылы айтарлықтай жеңілдетіледі. Реттелген көйлеудің әрқайсысындағы тікелей сымдар жұбы үшін музыкалық интервалдар бірдей болады. Реттелген көйлеулерге үлкен үштіктер (М3), барлық кварталар, арттырылған кварталар және барлық квинталар жатады. Әр реттелген көйлеу үшін аккорд үлгілерін тақта бойымен диагональды түрде жылжытуға болады, бұл жаңадан бастаушылардың аккордтарды оқуын жеңілдетеді және тәжірибелі ойнаушылардың импровизациясын жеңілдетеді. M3 көйлеуіндегі C мажорлық акордының диагональды жылжуы диаграммада көрсетілген. Қайталанатын, яғни өз сымдарын қайталайтын реттелген көйлеулерде қосымша жеңілдетулер пайда болады. Мысалы, E–G–c–e–g–c' M3 көйлеуі әр екі сымнан кейін октаваны қайталайды. Мұндай қайталау аккордтарды және импровизацияны оқуды одан әрі жеңілдетеді; Бұл қайталау нәтижесінде үш ашық сымның ноталарының екі данасы пайда болады, әрқайсысы әртүрлі октавада. Сол сияқты, B–F–B–F–B–F арттырылған кварталық көйлеуі бір сымнан кейін қайталанады. Акорды инверсияланған деп есептеледі, егер басты нотасы түбір нотасы болмаса. M3 көйлеуінде аккорд инверсиясы өте оңай. Акордтарды бір немесе екі нотаны үш сымға көтеру арқылы инверсиялауға болады; көтерілген әр нота бастапқы нотамен бірдей саусақпен тартады. M3 көйлеуінде екі ладта үлкен және кіші аккордтарды инверсиялауға болады. Стандартты көйлеуде инверсиялардың пішіні ретсіз үлкен үшіншілікке байланысты және төрт ладты қамтуы мүмкін. Барлық квинталарға негізделген жаңа стандартты көйлеуге дәстүрлі гитара акордарын бейімдеу қиын.
Аралық акордтар
Үлкен және кіші үш дыбысты үйренгеннен кейін, орташа деңгейдегі гитарашылар жетінші аккордтарды тартады.
Үлкен үштікті көйлеу
Үлкен үштіктерде (М3) настройкасында хроматикалық гамма үш тізбек бойындағы төрт қатарлы ладтарда орналасады. Әр қолдың қозғалысы төрт ладты қамтиды, онда қол бір орында тұрады және саусақтар қозғалады, әр саусақ дәл бір ладқа жауапты. Осылайша, классикалық гитараның саусақ тақтасын үш қол ұстанысы (1–4, 5–8 және 9–12 ладтарды қамтиды) үш бөлікке бөледі, ал классикалық гитарада дәл 12 лад бар. Гитара аккордтары – мажор, минор және доминант септіліктері – үшін тек екі немесе үш лад қажет, олар гитарада ойнауға кіріспе ретінде және музыка негіздерінде ерекше аталады. Әр мажор және минор аккорды дәл екі тізбек бойындағы екі қатарласып орналасқан ладта орындалады, сондықтан олар үшін тек екі саусақ қана керек. Басқа аккордтар – секунд, кварт, септілік және нона – тек үш қатарласып орналасқан ладта орындалады.
Үшіншілер мен секундтар реті
Бесіншілік шеңбер орташа деңгейдегі гитаралық аккордтар бөлімінде талқыланды. Басқа прогрессиялар үшінші интервалдар тізбектеріне де негізделуі мүмкін; кейде прогрессиялар екінші интервалдар тізбектеріне негізделеді.
Үшіншілік гармониядан тыс
Халық музыкасында аккордтар көбінесе қосымша дыбыстармен, әсіресе қосымша алтыншы дыбыстармен толықтырылады.
Төртінші және бесінші гармония
Ақордтар жүйелі түрде құрылады, тек үштіктерді ғана емес, төртінші және бесіншілерді де жинап, үштік үлкен-кіші гармонияны кварталдық және квинтальдық гармониялармен толықтырады. Кварталдық және квинтальдық гармонияларды джаз, фолк және рок музыкасын ойнайтын гитаристер қолданады. Кварталдық гармонияны джазда Джим Холл (әсіресе Сонни Роллинстің "The Bridge" шығармасында), Джордж Бенсон ("Skydive"), Кенни Беррелл ("So What") және Уэс Монтгомери ("Little Sunflower") сияқты гитаристер қолданған. Төртінші және бесіншіге негізделген гармониялар халық гитарасында да кездеседі. Джони Митчелл 1968 жылы шыққан тұңғыш альбомы "Song to a Seagull" ішінде "Dawntreader" әнінде кварталдық және квинтальдық гармонияны, ал "Seagull" әнінде квинтальдық гармонияны қолданды. Кварталдық және квинтальдық гармониялар да баламалы қойылымдарда кездеседі. Кемелді бесіншіге негізделген ақордтарды жаңа стандарттық қойылымда, стандарттық қойылымға қарағанда саусақпен орындау оңайырақ. Жаңа стандарттық қойылымды King Crimson гитарисі Роберт Фрипп ойлап тапты. Фрипп ақордтарды кемелді интервалдарға негіздеуді артық көреді – әсіресе октавалар, бестіктер және төрттіктер – және тең темпераментті қойылымда өткір болатын (әдеттегі интонациядағы үштіктерге қарағанда) кіші үштіктерді және әсіресе үлкен үштіктерді жиі болдырмайды. Баламалы гармонияларды екінші интервалдарды (мажорлық немесе минорлық) тізбектеп қою арқылы да жасауға болады.