Кіріспе

Лютерандық әнұранның музыкалық безендірілуі – лютерандық музыка жанры. Лютерандық хорал – бұл лютерандық әнұранның музыкалық безендірілуі, ол Германия протестанттық шіркеу қызметінде қауымдық орындалуға арналған. Әдеттегі төрт дауысты хоралдық өңдеу, онда сопранолар (және қауым) мелодияны үш төменгі дауыспен бірге орындайды, хоралдық үйлесім деп аталады.

Лютерандық әнұрандар

1523 жылдан бастап Мартин Лютер латын тілінен неміс тіліне құлшылық мәтіндерін аударуды бастады. Ол "Біздің Құдайымыз – құдіретті қамал" ("Ein feste Burg ist unser Gott") сияқты кейбір ән-жырларға өзі әуен жазып, тіпті бірнеше үйлесімді әуендемелер жасады. Басқа әнұрандар үшін ол католиктердің құлшылығында қолданылатын Грегориан әнұранының әуендерін жаңа неміс мәтіндеріне бейімдеді, кейде бір әуенді бірнеше рет пайдаланды. Мысалы, ол "Veni redemptor gentium" әнұранының әуенін үш түрлі мәтінге: "Verleih uns Frieden gnädiglich", "Erhalt uns, Herr, bei deinem Wort" және "Nun komm, der Heiden Heiland" сәйкес келтірді. Алғашқы лютеран әнұрандары 1524 жылы жарық көрді. Олардың ішінде Achtliederbuch (бірінші лютерандық әннама деп аталады) және Эрфурт Энхиридионы (екеуі де ырғақталмаған мелодиялық әуендермен), сондай-ақ Иоганн Вальтердің Eyn geystlich Gesangk Buchleyn, лютерандық әнұрандарының көп дауысты әуендемелерін қамтитын алғашқы жинақ болды. Лютер және оның замандастары осы халық тіліндегі әндерді geistliche Lieder (рухани әндер), Psalmen (Забурлар), christliche Lieder (христиан әндері) және geistliche (немесе christliche) Gesänge немесе Kirchengesänge деп атады. Алғашында латын әуендерін сипаттау үшін қолданылған неміс сөзі Choral тек 16 ғасырдың соңында лютерандық әнұрандарына қатысты қолданыла бастады. Қазіргі заманда көптеген лютеран әндері протестанттық құлшылықтарда қолданылады, кейде төрт дауысты әнмен орындалады.

Ағза

Хорлар хор прелюдияларында да кездеседі, бұл әдетте органға арналған шығармалар, бастапқыда қауымдық ән айту алдында орындау үшін жазылған, бірақ 17-шы ғасырдың ортасы мен соңында солтүстік неміс композиторлары, әсіресе Дитерих Букстехуде оны жеке жанрға айналдырды. Хор прелюдиясы хор әуенінен тұрады және контрапункттік партиялар қосады. Хор прелюдияларын жазған алғашқы композиторлардың бірі – Сэмюэл Шейдт. Бахтың көптеген хор прелюдиялары осы жанрдың ең белгілі мысалдары болып табылады. Кейінірек хор прелюдияларын жазған композиторлардың қатарында Йоханнес Брамс, мысалы, оның "Он бір хор прелюдиясы", және көптеген шығармалардың авторы Макс Регер, оның ішінде Филипп Николайдың әнұраны негізінде жазылған "Wie schön leucht' uns der Morgenstern" бар. 20-шы ғасырда Хьюго Дистлер мен Эрнст Пеппинг осы жанрға маңызды үлес қосты.

Шәкіртақы

19 ғасырдан бастап лютерандық хоралдарға қатысты зерттеулер күшейді.

Карл фон Винтерфелд

Музыктанушы Карл фон Винтерфельд 1843 жылдан 1847 жылға дейін Der evangelische Kirchengesang und sein Verhältniss zur Kunst des Tonsatzes (Евангелиелік шіркеу әндері мен композиция өнері арасындағы қатынас) атты үш томдық еңбегін жариялады.

Захнның хорлық күйлерді жіктеуі

Иоганн Захн 1889 жылдан 1893 жылға дейін алты томдық «Die Melodien der deutschen evangelischen Kirchenlieder» (неміс евангелистік шіркеу әндерінің мелодиялары) еңбегін жариялады.