Мартин Лютердің «Құдіретті бекініс – Құдайымыз» гимні

Кіріспе

Мартин Лютердің "Құдіретті қорғанымыз - біздің Құдайымыз" (түпнұсқада неміс тілінде "Ein feste Burg ist unser Gott" деп аталады) әнұраны – протестанттық реформатор Мартин Лютердің ең белгілі әнұранының бірі, ол өте көп ән жазған автор. Лютер 1527 және 1529 жылдар аралығында әнұранның сөздерін жазып, әуеніне қойды. Ол кем дегенде жетпіс рет ағылшын тіліне, сондай-ақ көптеген басқа тілдерге аударылған. Сөздері көбінесе түпнұсқа, бірақ бірінші тармағы 46-шы Псалмның мәнін қайталайды.

Тарих

"Қуатты бекініс" – лютерандық дәстүрдегі ең танымал әндердің бірі, және жалпы протестанттар арасында кеңінен таралған. Реформаторлардың ісіне қолдауды арттыруға оның тигізген әсері үшін оны "Реформацияның соғыс әні" деп атаған. Джон Джулиан оның пайда болуына қатысты төрт теорияны жазған:

Оның ең ерте сақталған ән жинағы Эндрю Раушердің (1531) жинағында кездеседі. 1529 жылы Иосиф Клугтың Виттенберг ән жинағына енгізілген деген болжам бар, бірақ оның бірде-бір көшірмесі сақталмаған. Оның тақырыбы Der xxxxvi. Psalm. Deus noster refugium et virtus болған. Бұл деректер Лютердің оны 1527 және 1529 жылдар аралығында жазғанын көрсетеді, себебі Лютердің әндері жазылғаннан кейін көп ұзамай жарияланған.

Әдеттегі

Лютэр мәтіннің бірінші жолынан алынған Ein feste Burg әуенін 87.87.55.56.7 метрлік (Zahn No. 7377a) етіп жазды. Бұл әуен кейде 87.87.66.66.7 метрлік (Zahn No. 7377d) кейінгі изометриялық нұсқасынан ажырату үшін "ырғақты күй" деп аталады, ол христиан әлемінде кеңінен танымал және қолданылады. 1906 жылы Эдуард Рёхрих былай деп жазды: "Бұл әуеннің түпнұсқалық формасы көптеген протестант шіркеулерінде орындалатын және (Гиакомо Мейербердің) «Гугеноттар» операсындағы әуеннен өте өзгеше. Түпнұсқа әуен, әсіресе, мәтіннің барлық нюанстарына бейімделіп, өте ырғақты болып келеді." 19 ғасыр музыктанушылары Лютердің гимнге музыка жазғанын даулағанмен, соңғы зерттеулер бұл пікірді өзгертті; қазір музыкалық ғалымдардың басым көпшілігі Лютердің сөздерге сәйкес әйгілі әуенді шынымен жазғанына келіседі.

Қабылдау

Генрих Гейне өзінің 1834 жылғы «Германиядағы дін және философия тарихы» атты эссесінде, Реформациядан басталатын Германиядағы азаттықтың тарихында, «Ein feste Burg» Реформацияның «Марсельезасы» болды деп жазды. Бұл «жауынгерлік образ» кейбір аудармаларда да кездеседі, мысалы Томас Карлайлдың аудармасында (ол «Құдайымыз әлі де мықты бекініс» деп басталады). Германияда «Ein feste Burg ist unser Gott» тарихи түрде патриоттық ән ретінде де қолданылған, сондықтан ол 1817 жылғы Вартбург фестивалі сияқты ұлтшыл шараларда жиі орындалған. Әннің бұл патриоттық мәні оның Реформация үшін жалпы маңыздылығынан туындайды, оны протестанттар тек діни ғана емес, сонымен қатар Германияны Римнің ықпалынан құтқаратын ұлттық қозғалыс ретінде қарастырған. Сонымен қатар, неміс мәтінінің төртінші шумағының соңғы жолы «Das Reich muss uns doch bleiben», әдетте ағылшын тіліне «The Kingdom's ours forever» деп аударылады, бұл Құдайдың Патшалығына сілтеме жасайды, бірақ сонымен қатар Киелі Рим империясы немістермен бірге қалуы керек деген мағынада да түсіндірілуі мүмкін. Бұл ән Швецияның лютеран патшасы Густав Адольфтың басқаруымен Оттыз жылдық соғыс кезінде шайқас әнұраны ретінде қолданылған делінеді. Карл Куртс сияқты XIX ғасырдың кейбір ақындары бұл идеяны пайдаланды, бірақ оны растайтын бастапқы дереккөз жоқ. Гимн 1536 жылы Олаус Петри тарапынан швед тіліне аударылған, бастапқы жолы «Vår Gud är oss en väldig borg» болды. XIX ғасырдың соңында ән швед социалистік қозғалысының гимніне айналды. Батыс Христиан әлемінде протестанттық ән жинақтарында үнемі танымал болғаннан басқа, қазір АҚШ-та католиктік миссалар үшін ұсынылатын ән болып табылады және 1972 жылы Канада Католик Конференциясы жариялаған Католик Құдайға табыну кітабында кездеседі. «Құдіретті қамал – біздің Құдайымыз» әнінің оқиғасы мен қабылдануы 2022 жылдан бері Лютерхаус Эйзенахтың жаңартылған тұрақты көрмесінде интерактивті түрде көрсетілуде.

Heinrich Heine wrote in his 1834 essay Zur Geschichte der Religion und Philosophie in Deutschland, a history of emancipation in Germany beginning with the Reformation, that Ein feste Burg was the Marseillaise of the Reformation. This "imagery of battle" is also present in some translations, such as that of Thomas Carlyle (which begins "A safe stronghold our God is still"). In Germany, "Ein feste Burg ist unser Gott" was historically also used as a patriotic paean, which is why it was regularly sung at nationalistic events such as the Wartburg Festival in 1817. This patriotic undertone of the hymn emanates from its importance for the Reformation in general, which was regarded by the Protestants not only as a religious but as a national movement delivering Germany from Roman oppression. Furthermore, the last line of the fourth stanza of the German text, "Das Reich muss uns doch bleiben," which is generally translated into English as "The Kingdom's ours forever," referring to the Kingdom of God, may also be interpreted as meaning the Holy Roman Empire must remain with the Germans. The song is reported to have been used as a battle anthem during the Thirty Years War by forces under King Gustavus Adolphus, Lutheran king of Sweden. This idea was exploited by some 19th century poets, such as Karl Curths, although there exists no primary source which supports this. The hymn had been translated into Swedish already in 1536, presumably by Olaus Petri, with the incipit, "Vår Gud är oss en väldig borg". In the late 19th century the song also became an anthem of the early Swedish socialist movement. In addition to being consistently popular throughout Western Christendom in Protestant hymnbooks, it is now a suggested hymn for Catholic Masses in the U. S., and appears in the Catholic Book of Worship published by the Canadian Catholic Conference in 1972. The eventful history and reception of A Mighty Fortress Is Our God has been presented interactively in Lutherhaus Eisenach’s revamped permanent exhibition since 2022.

Ағылшын тіліндегі аудармалары

Алғашқы ағылшын аудармасын Майлс Ковердейл 1539 жылы «Біздің Құдайымыз – қорғаныс және мұнара» деген атпен жасаған. «Құдай – қиын-қыстау кездерде панамыз, күшті қорғанымыз» деп аударған, J. C. Jacobi, Psal. Ger., 1722, 83-бет. Ол әнұранды өзінің «Ein feste Burg ist unser Gott» атты хорлық кантатасының негізі ретінде пайдаланған, бұл кантата Реформация күнін мерекелеу үшін жазылған. Бах осы күйді «Choralgesänge» (Хорлық әндер) жинағында екі рет қолданды, BWV 302 және BWV 303 (төрт дауысқа). Дирижерлер Леопольд Стоковский мен Вальтер Дамрош Бахтың оркестрлік үлгілерін орындады. Дитерих Букстехуде және Иоганн Пахельбель де орган хоралдық өңдеулер (BuxWV 184) жазды. Джордж Фридерик Гендель өзінің «Соломон» ораториясында мелодияның бөліктерін пайдаланды. Георг Филипп Телеманн осы әннің хорлық аранжировкасын жасады және өзінің танымал «Donnerode» шығармасында «Mit unsrer Macht ist nichts getan» тармағымен басталатын шумақтарды ерекше атап көрсетті. Феликс Мендельсон оны өзінің 5-ші симфониясының төртінші және соңғы бөлімінің тақырыбы ретінде пайдаланды, Op. 107 (1830), және оны Лютер бастаған Реформация құрметіне «Реформация» деп атады. Жоахим Рафф оркестрге арналған «Ein feste Burg ist unser Gott» атты увертюра, Op. 127 жазды, ал Карл Рейнеке өзінің «Zur Reformationsfeier» увертюрасында, Op. 191 осы әнұранды қолданды. Жакомо Мейербер оны 1836 жылы жарық көрген «Гугеноттар» операсында келтірді, ал Рихард Вагнер оны 1871 жылы Франко-прусс соғысынан қайтқан Кайзер Вильгельм I құрметіне жазылған «Кайзермарш» («Император маршы») атты шығармасында «мотив» ретінде пайдаланды. Александр Глазунов осы әуенді өзінің «Финляндиялық фантазия» шығармасында қолданды, Op. 88. Ральф Воан Уильямс осы әуенді «49-шы параллель» фильмінің саундтрегінде пайдаланды, ең айқын жері – фильмнің басында Гадсон шығанағында неміс U қайығының су бетіне шығуы. Флор Питерс осы әнұранның «Ein feste Burg» орган хоралдық өңдеуін өзінің «Он хорлық прелюдиясының» бөлігі ретінде жазды, Op. 69, 1949 жылы жарық көрген. Соңғы кезде композиторлар Джон Здехликтің «46-шы псалм» және Рей Стьэдман Алленнің «Киелі соғыс» сияқты шығармаларында оны тиімді пайдаланды. 2000 жылы премьерасы өткен Кари Тиканың «Лютер» операсы да осы әнұранды қамтиды. Оны афроамерикалық композитор Джулиус Истман 1979 жылы жазған «Gay Guerrilla» шығармасында да қолданды, бұл шығарма белгісіз сандағы аспаптарға арналған және 4 фортепианоға жазылған нұсқасымен танымал. Истманның әнұранды қолдануын «классикалық» композиция дәстүріне енуді талап ету де, сонымен бірге осы дәстүрді бұзу деуге болады. Маурицио Кагель Бахтың өмірін баяндайтын және 1985 жылы Бахтың туғанына үш жүз жыл толуына арналған «Sankt Bach Passion» ораториясында «Ein feste Burg ist unser Bach» деп аталатын әнұраннан үзінді келтірді. Нэнси Раабэ орган, ансамбль, керней және дабыл қолдана отырып, әнұранға арналған концерто жазды, бұл әйел композитордың осындай жалғыз туындысы.

The first English translation was by Myles Coverdale in 1539 with the title, "Oure God is a defence and towre". The first English translation in "common usage" was "God is our Refuge in Distress, Our strong Defence" in J. C. Jacobi's Psal. Ger., 1722, p. 83. He used the hymn as the basis of his chorale cantata Ein feste Burg ist unser Gott, BWV 80 written for a celebration of Reformation Day. Bach also set the tune twice in his Choralgesänge (Choral Hymns), BWV 302 and BWV 303 (for four voices). Two orchestrations of Bach's settings were made by conductors Leopold Stokowski and Walter Damrosch. Dieterich Buxtehude also wrote an organ chorale setting (BuxWV 184), as did Johann Pachelbel. George Frideric Handel used fragments of the melody in his oratorio Solomon. Georg Philipp Telemann also made a choral arrangement of this hymn and prominently used an extract of the verses beginning Mit unsrer Macht ist nichts getan in his famous Donnerode. Felix Mendelssohn used it as the theme for the fourth and final movement of his Symphony No. 5, Op. 107 (1830), which he named Reformation in honor of the Reformation started by Luther. Joachim Raff wrote an Overture (for orchestra), Ein feste Burg ist unser Gott, Op. 127, and Carl Reinecke also quoted the hymn in his "Zur Reformationsfeier" Overture Op. 191. Giacomo Meyerbeer quoted it in his five act grand opera Les Huguenots (1836), and Richard Wagner used it as a "motive" in his "Kaisermarsch" ("Emperor's March"), which was composed to commemorate the return of Kaiser Wilhelm I from the Franco Prussian War in 1871. Alexander Glazunov quoted the melody in his Finnish Fantasy, Op. 88. Ralph Vaughan Williams used the tune in his score for the film 49th Parallel, most obviously when the German U boat surfaces in Hudson Bay shortly after the beginning of the film. Flor Peeters wrote an organ chorale setting "Ein feste Burg" as part of his Ten Chorale Preludes, Op. 69, published in 1949. More recently it has been used by band composers to great effect in pieces such as Psalm 46 by John Zdechlik and The Holy War by Ray Steadman Allen. The hymn also features in Luther, an opera by Kari Tikka that premiered in 2000. It has also been used by African American composer Julius Eastman in his 1979 work Gay Guerrilla, composed for an undefined number of instruments and familiar in its recorded version for 4 pianos. Eastman's use of the hymn can arguably be seen as simultaneously a claim for inclusion in the tradition of "classical" composition, as well as a subversion of that very same tradition. Mauricio Kagel quoted the hymn, paraphrased as "Ein feste Burg ist unser Bach", in his oratorio Sankt Bach Passion, which tells Bach's life and was composed for the tricentenary of Bach's birth in 1985. Nancy Raabe composed a concertato on the hymn using organ, assembly, trumpet, and tambourine, the only such composition by a female composer.