Кіріспе
Француз табиғаттанушысы (1778–1846)
Жан Батист Женевье Марселин Бори де Сент-Винсент – француз табиғаттанушысы, офицер және саясаткер. Ол 1778 жылдың 6 шілдесінде Ажен қаласында (Лот-э-Гаронна) дүниеге келді және 1846 жылдың 22 желтоқсанында Парижде қайтыс болды. Биолог және географ, ол ерекше түрде вулканология, систематика және ботаника салаларына қызығушылық танытты.
Жастық шақ
Жан Батист Бори де Сент-Винсент 1778 жылғы 6 шілдеде Ажен қаласында дүниеге келген. Оның ата-анасы Герауд Бори де Сент-Винсент және Мадлен де Джурну болды; оның әкесінің отбасы француз төңкерісі кезінде және одан кейін сот және заң саласында маңызды рөл атқарған шағын дворяндықтан шыққан. Бала кезінен төңкеріске қарсы көзқараспен тәрбиеленген ол алдымен Ажен колледжінде, содан кейін 1787 жылы Бордодағы ағасы Жорну Ауберде оқыды. 1791-1793 жылдары медицина және хирургия курстарын тыңдаған болуы мүмкін. 1793 жылы Террор кезінде оның отбасы қуғынға ұшырап, Ландес аймағына қашқан. 1794 жылы 15 жасында Бори энтомолог Пьер Андре Латрейльді түрмеден босатуға және оны Каендегі жазалау орталығына жер аударылудан сақтап қалуға көмектесті. Латрейл кейіннен өз заманының жетекші энтомологтарының біріне айналды; ол және Бори өмір бойы дос болып қалды. Париж тау-кен институтында геолог және минералог Деодат Грате де Доломиеудің шәкірті болған Бори сол жылы Бордо академиясына алғашқы ғылыми еңбектерін жіберді. Ол алдымен Батыс армиясында, содан кейін генерал Жан Виктор Мари Мороның басшылығымен Рейн армиясында қызмет етті. Кейін Бретаньға тағайындалып, Реннеге көшірілді; осы кезде ол бонапартистік көзқарастарға ие болды.
Соңғы жылдар
Бори ауру болса да, Үнді мұхитындағы аралдарға немесе Алжирге саяхат жасау туралы ойларын тоқтатпады. Дегенмен, ол 1846 жылдың 22 желтоқсанында Париждегі 6 Rue de Bussy үйінің 5-қабатында жүрек талмасынан қайтыс болды, оның өмірі алпыс сегіз жылға жетті. Ол Père Lachaise зиратының (49-шы бөлімінде) жерленді. Шамасы жоқ еңбекқор Бори табиғат тарихының көптеген салаларын зерттеді, оның ішінде жорғалаушылар, балықтар, микроскопиялық жануарлар, өсімдіктер, криптогамдар және т.б. туралы еңбектер жазды. Ол Bibliothèque physico économique, 7 томдық Dictionnaire classique d'histoire naturelle және Expédition de Morée экспедициясының ғылыми бөлімінің бас редакторы болды. "Энциклопедиялық әдістеме" энциклопедиясының зоофиттер мен құрттарға қатысты бөлімдерін, сондай-ақ олармен бірге шыққан физикалық география және атлас томдарын дайындауға қатысты. Ол Испанияға қатысты географиялық шолуларды жақсы құрастырды, сондай-ақ идеяларының жаңалығымен ерекшеленетін көптеген мақалаларын Encyclopédie moderne-ге жариялады. Бори Жан Батист де Ламарк сияқты түрлердің трансмутация теориясын қолдады. Тарихшы Адриан Десмондтың айтуынша, Бори Ламарк философиясының ең жақсы тұстарын Джеффри анатомиясымен үйлестірген, Кювьеге қарсы бағытталған материалист болды. Оның "Табиғи тарих классикалық сөздігі" Ламарк және түрлер жөніндегі пікірталас туралы ақпаратты қамтиды, сонымен қатар оның бір данасы Чарльз Дарвиннің "Бигль" кемесінде болғанымен ерекшеленеді. Бори спонтандық жаралу теориясын да қызу қорғады (Луи Пастер мен Феликс Архимед Пуше арасындағы танымал даудың тақырыбы), және полигенезистік болды. Ол сол кездегі түсінік бойынша, әртүрлі адам "расаларының" әрқайсысының өзіндік шығу тегі мен тарихы бар нағыз түрлер деп есептеді. Соңында, ол құлдыққа қарсы белсенді күрескен тұлға болды; Виктор Шёлхер оны құлдықты жоюды қолдаған ғылыми одақтастарының бірі ретінде атады.
Топонимика
Боридің жанартауды зерттеудегі пионерлік еңбегіне құрмет көрсету мақсатында, Реюньон аралындағы Питон де ла Фурназ жанартауының екі төбелік кратерінің біріне оның серігі де Жуванкур 1801 жылы жанартауға шағылғанда Бори кратері деп ат қойылды. Сент-Дениде (Реюньон) оның құрметіне бастауыш мектеп (École primaire publique Bory de Saint Vincent) аталды. Сент-Филиппеде (Реюньон) оның атымен колледж (Collège Bory de Saint Vincent) аталды. Боридің есімімен Сен-Пьер (Реюньон) және оның туған қаласы Ажен (Лот-э-Гаронна) қалаларында көшелер аталды.
Жеке өмір
1802 жылдың қыркүйегінде, ол гарнизонға орналасқан Ренн қаласында Анна Шарлотта Делакруаға үйленді. Оның некесі "бақытты болу үшін тым жас шарт жасалған" деп сипатталды, sur le site de la revue-дегі (онлайн оқыңыз) қосымшалар. Хуан К. Кастаньон және Франсиско Кирос, Бори де Сент-Винсенттің Иберия түбегіндегі географиялық білімге қосқан үлесі (1778-1846). Ұмытылған картографиялық және орографиялық жұмыстың қайта ашылуы. Ería. Revista cuatrimestral de Geografía, № 64-65, 2004, Pietro Corsi, Lamarck, genèse et enjeux du transformisme, 1770-1830, CNRS Éditions, Paris, 2001. Б. Дейрат, Les botanistes et la flore de France – trois siècles de découverte, Paris, Publication du Muséum National d'Histoire Naturelle, 2003. Амеде Дешамбр, Медициналық ғылымдардың энциклопедиялық сөздігі, (бірінші серия), т. X, Ble Bro, М. А. Дешамбрдың басшылығымен басылып шыққан, 1869. Леон Дюфур, Француз ғалымының естеліктері бір ғасыр бойы (1780-1865 жж.), Science et histoire, Paris, J. Rothschild, 1888, 43-45 беттер. Пол Герин (ред.), Сөздіктер сөздігі, Париж, Librairie des imprimeries réunies, Motteroz, 1880. Луи Этьен Эрикар де Тюри, Барон Бори де Сент-Винсент туралы хабарлама, Брюссель, in 12. Лакруа оны таба алмағанын ескеріңіз (Lacroix, 58-бет). Бұл хабарлама 1848 жылы Бельгия Ғылым академиясының биобиблиографиялық хабарламаларында, VIII томда, 832-бетте жарық көрді. Альфред Лакруа, Le naturaliste Bory de Saint Vincent, Revue scientifique, 55-жылдық, № 8, 1917 жыл, Ғылым академиясында 1916 жылдың қазанында айтылған ғалымға арналған мақтау. Гулвен Лоран, Франциядағы палеонтология және эволюция: 1800-1860 жж. Де Кювьеден Ламаркқа және Дарвинге дейін, Париж, CTHS, 1987, 377-380 беттер. P. Maryllis, Bory de Saint Vincent, naturaliste et voyageur, 6 бет, La Couronne agenaise, Villeneuve sur Lot, 1910. Франсуа Пикаве, Les Idéologues, essai sur l'histoire des idées et des théories scientifiques, philosophiques, religieuses және т.б. Францияда 1789 жылдан бері, 1891 жылы басылған. Андре Роль, Ерекше тағдыр: ғалымның қаһарлы өмірі: Бори де Сент-Винсент 1778-1846, 256 сурет. La Pensée universelle, Париж, 1973. Томас Руйяр, Бори Сент-Винсенттің Анжердегі гербарийі, Bulletin de la Société d'Études Scientifiques de l'Anjou, XVIII том, 2004. C. Sauvageau, Bory de Saint Vincent, M. Lauzun жариялаған хат алмасы бойынша, Journal de Botanique, 1908, 2-ші серия, 1: 198-222. П. Черкезов, Таити 1768, Жастардың көз жасы. Au vent des îles Éditions, Таити, Пирей, 2004. Жан Тукуо Шала, Гаскон табиғатшысының Грекияға сапары, 1829 жыл, Bull. de l'association Guillaume Budé, екі бөлімде: жылдық бюллетеньде 2 және 3, Bull.2, 190-200 беттер және Bull.3, 300-320 беттер, Париж, 1976. Пьер Видаль Наке, Атлантида, платонизм аңызының кішкентай тарихы, Париж, Les Belles Lettres, 2005.
Pietro Corsi, Lamarck, genèse et enjeux du transformisme, 1770 1830, CNRS Éditions, Paris, 2001. B. Dayrat, Les botanistes et la flore de France – trois siècles de découverte, Paris, Publication du Muséum National d'Histoire Naturelle, 2003. Amédée Dechambre, Dictionnaire encyclopédique des sciences médicales, (première série), t. X, Ble Bro, publié sous la direction de M. A. Dechambre, 1869. Léon Dufour, Souvenirs d'un savant français à travers un siècle, (1780 1865.) Science et histoire, Paris, J. Rothschild, 1888, p. 43 45
Paul Guérin (dir. ), Dictionnaire des dictionnaires, Paris, Librairie des imprimeries réunies, Motteroz, 1880. Louis Étienne Héricart de Thury, Notice sur le baron Bory de Saint Vincent, Bruxelles, in 12. Note que Lacroix dit ne pas avoir retrouvée (Lacroix, p. 58.) Cette notice est parue en 1848 dans les Notices bio bibliographiques de l'Académie des Sciences de Belgique, tome VIII, p. 832
Alfred Lacroix, Le naturaliste Bory de Saint Vincent, Revue scientifique, 55e année n° 8, avril, 1917, Éloge du savant prononcé en octobre 1916 à l'Académie des Sciences. Goulven Laurent, Paléontologie et évolution en France : 1800 1860. De Cuvier Lamarck à Darwin, Paris, CTHS, 1987, p. 377 380. P. Maryllis, Bory de Saint Vincent, naturaliste et voyageur, 6 p., La Couronne agenaise, Villeneuve sur Lot, 1910
François Picavet, Les Idéologues, essai sur l'histoire des idées et des théories scientifiques, philosophiques, religieuses, etc. en France depuis 1789, édité en 1891. André Role, Un destin hors série : la vie aventureuse d'un savant : Bory de Saint Vincent 1778 1846, 256 pls. La Pensée universelle, Paris, 1973. Thomas Rouillard, un herbier de Bory saint Vincent à Angers Bulletin de la Société d'Études Scientifiques de l'Anjou, t. XVIII, 2004
C. Sauvageau, Bory de Saint Vincent, d'après sa correspondance publiée par M. Lauzun, Journal de Botanique, 1908, 2e série, 1 : 198 222. P. Tcherkezoff, Tahiti 1768, Jeunes filles en pleurs. Au vent des îles Éditions, Tahiti, Pirae, 2004. Jean Tucoo Chala, Le Voyage en Grèce d'un naturaliste gascon en 1829, Bull. de l'association Guillaume Budé, en deux parties : dans le bulletin 2 et 3 de l'année, bull.2, p. 190 200 et Bull.3 p. 300 320, Paris, 1976. Pierre Vidal Naquet, L'Atlantide, petite histoire d'un mythe platonicien, Paris, Les Belles Lettres, 2005.