Кіріспе

Иранның Тегеран қаласындағы Иранның Ұлы базары (بازار بزرگ) – көне тарихи базар. Ол бірнеше дәлізден тұрады, олардың әрқайсысы нақты тауарларға маманданған, және бірнеше кіреберісі бар, олардың ішінде Сабзе Мейдан – басты кіреберіс. Дүкендерден өзге, Ұлы базарда мешіттер, қонақ үйлер және банктер де орналасқан. Хаям және Хордад 15-і станциялары арқылы Тегеран метросының жылдам транзит жүйесіне қосылу мүмкіндігі бар.

Тегеранның сауда және ертедегі базары

Базардың алғаш рет қашан пайда болғанын нақты айту қиын, бірақ мұсылмандар Иранды жаулап алғаннан кейінгі ғасырларда саяхатшылар қазіргі базар орналасқан аймақта сауданың дамығанын хабарлады. Зерттеулер бүгінгі базардың бір бөлігі Сафавидтер империясы тұсында Тегеран ауылы өркендеу алғанға дейін пайда болғандығын көрсетеді, алайда осы кезеңде және одан кейін базар біртіндеп өсе бастады. Батыс саяхатшылары 1660 жылдан бастап базар аумағының көбі ашық болып, тек ішінара ғана жабылғанын мәлімдеді.

Даму

Базардың көп бөлігі кейіннен салынды. Дегенмен, Реза Шах тұсында Тегеран 20-шы ғасырдың басында қарқынды өсіп, реформалар жасағанда, осы жедел дамудың салдарынан базардың көп бөлігі жойылды. Базардың ескі бөлімдері әдетте архитектуралық стиль жағынан ұқсас, ал 20-шы ғасырда қосылған бөлімдері көбінесе ерекшеленіп тұрады. Сыншылар осы жаңа бөлімдерді салуға жеткілікті назар берілмегенін айтады.

Базари

Базар Иран қоғамында консервативті күш ретінде қарастырылады, дінбасылар мен орта тап саудагерлері арасында берік байланыс құрады. 1979 жылғы революция осы күштердің күшті қолдауын алды, ал Тегеранның Үлкен базары революциялық көңіл-күй мен қаржының орталығына айналды. Базар класы революцияны ілгерілетуге белсенді түрде көмектесуіне бірнеше себеп болды. Мұхаммед Реза Пахлави үкіметі базар саудагерлері үшін жағымсыз болды, өйткені ел индустриялануымен олардың бизнесі құлдырап, артта қалып, қоғамдағы мәртебесі төмендеуінен қорқатын. Сонымен қатар, Тегеранда ғана емес, бүкіл Ирандағы базар класын мазалаған тағы бір мәселе – 1974-1978 жылдарғы мұнай жарлымынан олардың ешқандай пайдасы болмады, сондықтан олар революцияға көмектесуге одан да ынталы болды. Осылайша, Тегеранның Үлкен базары революцияны қолдаудың ошағы болды, ол монархияға қарсы позиция алды. Үлкен базар қазірге дейін үкіметті көбінесе қолдап келеді, әсіресе консервативті саяси күштер базар саудагерлеріне төмен салық саясатын және еркін экономикалық қағидаларын қолданады. Бүгінде қаланың сауда және қаржы айналымының көп бөлігі Тегеранның солтүстік аймақтарына көшірілді.