Кіріспе

Нигун (мағынасы "әуен" немесе "саз", көпше түрі – нигуним) немесе ниггун (көпше түрі – ниггуним) – еврей діни әнінің немесе ән тобының орындалатын күйінің бір түрі. Бұл вокалдық музыка, көбінесе ресми мәтін орнына "Бим Бим Бам", "Лай Лай Лай", "Яй Яй Яй" немесе "Ай Ай Ай" сияқты қайталама дыбыстармен орындалады. Кейде нигунды құру үшін Киелі кітап аяттары немесе басқа да еврей классикалық мәтіндерден үзінділер қайталап айтылады. Кейбір нигунимдер қайғылы дұға ретінде, ал басқалары қуанышпен немесе жеңіспен байланысты дұға ретінде орындалады. Нигунимдер көбінесе импровизация болып табылады, бірақ олар белгілі бір тақырыптарға негізделуі және қауымның рухани басшылығының немесе діни қозғалысының ұстанымдарын көрсететін стильде орындалуы мүмкін. Нигунимдер хасидтік иудаизмдегі құлшылықтың маңызды бөлігі болып табылады, ол қарқынды дұғаның (девекют) мистикалық қуанышын көрсететін өзіндік құрылымды және жанды формаларын дамытқан.

Хасид нигунимдері

Хасидизмнің бір бөлігі ретінде яһуди музыкасына деген қызығушылық қайта жанданды. Әртүрлі хасидтік топтардың өзіндік нигунимдері бар, көбінесе оларды олардың ребелері немесе басшылары жазады. Хасидтер мерекелерде жиналып, бірге ән айтады. Жеке медитация үшін де нигунимдер бар, олар девекус немесе девекут (Құдаймен байланысу) нигунимдері деп аталады. Бұл әндер көбінесе үстел басындағы әндерге қарағанда әлдеқайда баяу орындалады және көбінесе сөздерсіз шырқалады. Хасидизмнің негізін қалаушы Баал Шем Тов девекус нигунимдерін «дыбыстар мен сөздерден асқан әндер» деп сипаттаған. Оның бірнеше әуені бүгінге дейін қолданылып келеді. Кейбір нигунимдердің бастауы яһуди емес мәдениеттерге жатады. Хасидтік яхудилер, негізін қалаушы раввин Исроил Баал Шем Товтың дәстүрін жалғастыра отырып, гимндерді және тіпті халық әндерін бейімдеп, оларға жаңа рухани мағына берген. Мысалы, Хабад хасидтері «Марсельеза» және Наполеон маршының француз әуендерін, сондай-ақ орыс немесе неміс ішімдік әндерін өздерінің діни рәсімдерінің бір бөлігі ретінде қабылдаған. Көптеген хасидтер осы әндердің әлемдік түрінде рухани қуғынға ұшырағандығына сенеді. Оларды діни формаға бейімдеу арқылы, рабби Исаак Лурияның кабала жүйесіне сәйкес, «Киелі ұшқындарды көтеріп» жатыр. (Сефард пизмонимдері үшін араб әуендерін пайдалану да осы принципке негізделген). Бұл үрдіс бүгінге дейін жалғасуда, уақыт өте келе жаңа нигунимдер пайда болады. Нигунимдер көбінесе хасидтік жиналыстарда (Тиш/Фарбренгенс) орындалады, онда көптеген ізбасарлар бірге ән айтып, рухани мәселелерді талқылайды. Сенім бойынша, нигуним шырқағанда, оның авторы – раввиннің жаны бөлмеге келіп, қатысады. Мерекелік күндері нигунимдер ерекше қуанышпен орындалады. Күнтізбедегі ең қуанышты күн – Симхат Тора мерекесінде, синагогта Тора орамалдарымен би билегенде, құлшыныспен нигунимдер айтылады. Хасидтік династиялардың әртүрлілігіне байланысты, әр топтың рухани жолдарын көрсететін нигунимдердің әртүрлі стильдері бар. Оларға Бресловтың эмоционалдық шығармашылығы, Гердің марштарға шақыруы, Каливтың харизматикалық сенімі және Хабадтың интеллектуалды тереңдігі жатады.

Мұсар қозғалысы Нигуним

Мусар қозғалысы музыканың адамның ішкі сезіміне қалай әсер ететінін түсінгендіктен, нигунимдерді де пайдаланды. 19 ғасырда Мусар қозғалысы өзіне тән нигуним ән айту дәстүрін қалыптастырды. 21 ғасырда нигунимдер мусар сабақтарының басында және соңында қолданылып, эмоционалдық мусар тәжірибесін тудыруға көмектеседі.

Жалпы және келтірілген сілтемелер

Пинсон, Довбер, Ішкі ырғақтар: Музыканың каббаласы, Джейсон Аронсон, Inc. 2000. Яһуди музыкасының тарихы, хасид нигунимдерінің түрлері мен қолданылуы туралы тамаша тараулар және т.б. Стерн, Шмуэль, Шират Халев (Жүрек әні) Гита Левидің аудармасы.