Кіріспе

Яһуди мерекесі, Орақ мерекесі, Шатырлар мерекесі – Киелі кітаптағы орын.

Суккот – Торада белгіленген жеті күндік мереке, ол Тишрей айының 15-ші күнінен басталады. Бұл – израильдіктерге Иерусалимдегі ғибадатханаға қажылық жасауға бұйрылған Үш Қажылық Мерекелердің бірі. Бастапқыда күзгі егін жинау мерекесі болған Суккоттың қазіргі уақыттағы тойлануы Мысырдан шығуды еске алу үшін суккада, ағашпен жабылған уақытша шатырда мерекелік тамақ ішумен сипатталады. Торада қолданылатын атаулар – "Жынау мерекесі" (немесе "Орақ мерекесі", חַג הָאָסִיף) және "Шатырлар мерекесі" (חג הסכות). Соңында, түрлі бұтақтарды (және жемісті) алу туралы айтылады, бұл да ежелгі шаруашылық мерекелеріне тән, онда көбінесе бұтақтармен шерулер өткізілетін.

Заңдар мен әдет-ғұрыптар

Суккот - жеті күндік мейрам. Израиль елінде бірінші күні арнайы дұғалар мен мерекелік тамақтармен толықтай тойланады. Израиль елінен тыс жерлерде алғашқы екі күн толық мереке ретінде аталып өтіледі. Суккоттың жетінші күні Хошана Рабба ("Ұлы Хошана", бұл синагогта ғибадат етушілердің таңғы қызмет кезінде киелі орынның периметрімен жүру дәстүрімен байланысты) деп аталады және оның өзіне тән ерекше сақталуы бар. Аралық күндер Чол ХаМоэд ("мейрамдық апта ішіндегі күндер") деп аталады. Халахаға сәйкес, Чол ХаМоэд кезінде белгілі бір жұмыстарға тыйым салынады. Израильде осы уақытта көптеген дүкендер жабылады. Суккот аптасы бойы тамақ суккада желінеді. Егер брит-мила (сүндеттеу рәсімі) немесе Бар-мицва Суккот кезінде болса, мицвалық ас (міндетті мерекелік дастархан) суккада беріледі. Сол сияқты, жаңа туған ұлының әкесі жұма кешкі "Шалом Захар" мерекесіне келген қонақтарды суккада қарсы алады. Ауа райы мүмкіндік берсе, ер адамдар суккада ұйықтайды. Жаңбыр жауса, суккада тамақтану мен ұйықтау талабы күшін жояды, бірақ бірінші түні, ең болмағанда, кидуш (шарапқа арналған қасиетті дұға) айту және жаңбыр тоқтамайынша үйге кірмес бұрын нан жеуге барынша күш жұмсау керек. Күн сайын лулав пен этрогқа бата оқылады. Суккотты сақтау туралы Еврей Киелі кітабында (Зәкәрия 14:16–19 (HE) және); Мишнада (Сукка 1:1–5:8); Тосефтада (Сукка 1:1–4:28); және Иерусалим Талмудында (Сукка 1a–) және Вавилон Талмудында (Сукка 2a–56b) толыққанды мәліметтер келтірілген.

Сукқа

Сукканың қабырғалары желді тоқтатуға қабілетті кез келген материалдан (ағаш, кенеп, алюминий қаптамасы, парақтар) салынуы мүмкін. Қабырғалар жеке тұрған немесе ғимараттың немесе террасаның қабырғаларын пайдалануы мүмкін. Кемінде екі қабырға және жартылай қабырға болуы тиіс. Шатыры жапырақты ағаштардың тығыз өсімдігі, шатыр төсемдері немесе пальма жапырақтары сияқты органикалық материалдан, яғни жермен байланысы үзілген өсімдіктерден жасалуы керек. Сукканың ішін төрт түрдің әшекейлерімен және әдемі суреттермен безендеу дәстүрге айналған.

Дұға ету

Суккот мерекесіндегі дұғалар Тораның күнделікті оқылуын, таңғы дұғадан кейін Муссаф (қосымша) дұғасын оқуды, Халел дұғасын айтуды және Амида дұғасына және тамақтан кейінгі дұғаға арнайы қосымшалар қосуды қамтиды. Бұған қоса, қызметке Төрт түрдің қатысуымен арнайы рәсімдер кіреді. Құлаев пен етрог сенбі күні қолданылмайды.

Хосхана

Мереке күні ғибадат етушілер төрт түрлі өсімдіктерді алып, Хошанот деп аталатын арнайы дұғаларды оқып, синагогті айналып жүреді.

Ушпизин және ушпизата

Луриан кабаласынан шыққан дәстүр – жеті "құрметті қонақтың" біреуін суккаға "шақыру" үшін ушпизин дұғасын оқу. Бұл ушпизин (арамей тілінде אושפיזין 'қонақтар') "Израильдің жеті бағушысын" көрсетеді: Ыбырайым, Ысқақ, Яқуб, Мұса, Харон, Жүсіп және Давид, олардың әрқайсысы төменгі жеті Сефироттың бірімен байланысты (сондықтан Есодпен байланысты Жүсіп, Мұса мен Хароннан кейін келеді, олар тиісінше Нецах және Ходпен байланысты, бірақ олар одан бұрын оқиғада айтылған). Дәстүр бойынша, әр түні басқа қонақ суккаға кіреді, одан кейін қалған алты қонақ кіреді. Әр ушпизиннің өзіне тән сабағы бар, ол сол тұлғаға байланысты Сефиротқа негізделген және олар келген күннің рухани мағынасына сәйкес келеді. Реконструкционисттік иудаизмнің кейбір бағыттары Израильдің жеті әйел бағушысын да мойындайды, олар әртүрліше Ушпизот (қазіргі иврит тіліндегі әйелдер көпше түрі) немесе Ушпизата (қайта құрылған арамей тілінде) деп аталады. Жеті тізім ұсынылған. Ушпизата кейде яһуди дінінің жеті пайғамбар әйелдерімен теңестіріледі: Сара, Мириам, Дебора, Ханна, Әбигал, Хулда және Естер. Кейбір тізімдер әр әйел басшыны кешкі еркек әріптестеріне сәйкес ету үшін Сефироттың бірімен байланыстыруға тырысады. Мұндай тізімдердің бірі (әр кешке шақырылу ретімен) мыналар: Рут, Сара, Ривка, Мириам, Дебора, Тамар және Рахиль.

Чол Хамод аралық күндер

Суккоттың екінші және жетінші күндері (Израиль елінен тыс жердегі үшінші және жетінші күндері) Холь ХаМоэд (חול המועד – сөзбе-сөз "фестиваль апта күндері") деп аталады. Халаха бойынша бұл күндерді қарапайым апта күндерінен артық, бірақ мейрам күндерінен кем деп есептейді. Практикалық тұрғыда, бұл мерекеге қажетті барлық іс-әрекеттерге – мысалы, тамақ сатып алу және дайындау, мерекеге орай үйді тазалау, басқа адамдардың суккотына бару немесе отбасылық саяхатқа шығу – яһуди заңымен рұқсат етіледі. Мерекеде демалу мен ләззат алуға кедері келтіретін, мысалы, кір жуу, киім жөндеу, күш жұмысын қажет ететін іс-әрекеттерге жол берілмейді. Діни яһудилер Холь ХаМоэдті көбінесе демалыс кезеңі ретінде қарастырады, өз суккаларында әдеттегіден жақсы тамақтанып, қонақтарды күтеді, басқа отбасылардың суккотына барып, отбасымен саяхатқа шығады. Көптеген синагогтар мен яһуди орталықтары да осы уақытта қауымдық бірлік пен жақсы қарым-қатынасты нығайту үшін өз сукколарында іс-шаралар мен тамақ ұсынады. Суккот аптасына түсетін Шаббат күні (немесе Суккоттың бірінші күні Шаббатқа келген жағдайда) Израильде таңертеңгі синагог қызметінде Екклесиаст кітабы оқылады. (Диаспора қауымдары оны екінші Шаббат күні (сегізінші күні) оқиды, егер Суккоттың бірінші күні Шаббатқа келсе.) Бұл кітаптағы өмірдің өткіншілігі туралы айтылған сөздер ("Бәрі бекершілік, бәрі жалған") сукка тақырыбымен үйлеседі, ал өлім туралы баса назар аудару Суккоттың болатын уақытын (өмірдің "күзі") көрсетеді. Ал соңғы аят Құдайға және Оның Торасына адал болудың ғана маңызды екенін күшейтеді. (Сал. Екклесиаст 12:13,14.)

Хакель құрастыруы

Иерусалимдегі ғибадатхана тұрған кезде, барлық израильдіктер, кейіннен яһуди ерлер, әйелдер және балалар Иерусалимге мейрамға сапар жасағанда, Холь ХаМоэд Сукот мерекесінің бірінші күні ғибадатхана ауласына жиналып, яһуди патшасының Торадан таңдап алынған үзінділерін оқығанын тыңдайтын. Бұл рәсім Құдайдың заңының 31:10–13 аяттарында міндеттелген. Бұл рәсім ғибадатхана қирағаннан кейін тоқтатылды, бірақ 1952 жылдан бері Израильде шағын көлемде қайта жаңғыртылды.

Симхат Бейт ХаШоевада су тарту салтанаты

Суккоттың аралық күндері музыка мен би жиындары өткізіледі, олар Симхат Бейт ХаШойва (Су тарту орнының қуанышы) деп аталады. Бұл Иерусалимдегі Силоам тоғанынан ғибадатханаға дейін, Иерусалимге қажылық жолымен су тасымалданатын, құрбандыққа су құйылатын Суккотқа тән ерекше салтты еске түсіреді.

Хошана Рабба (Ұлы өтініш)

Суккот айының жетінші күні Хошана Рабба (Ұлы тілеу) деп аталады. Бұл күні синагогта ерекше қызмет өткізіледі, онда жамағат Төрт түрімен жеті айналым жасайды және қосымша дұғалар оқиды. Сонымен қатар, жерге бес талдың бұтақтары соғылады. Диаспорада екінші қосымша мереке – Симхат Тора ("Тора қуанышы") тойланады. Израиль жерінде Симхат Тора Шемни Ацерет күні тойланады. Шемни Ацерет күні адамдар суккадан шығып, үй ішінде тамақтанады. Израиль елінен тыс жерлерде көптеген адамдар бата алмастан суккада тамақтанады. Симхат Торада сукка қолданылмайды.

Еробоғамның тойлауы

Патшалар 12:32–33 (ЖД) бойынша, бүлікші солтүстік патшалықтың бірінші патшасы Еробоғам, Яһудадағы Суккот мерекесін үлгі етіп, сегізінші айдың он бесінші күні мереке орнатып, ізбасарлар Иерусалимге емес, Бейтелге шүкіршілік шалу үшін барды. Еробоғам солтүстік патшалықтан Иерусалимге сапарлар жасау Яһудамен бірігуге бағытталған қысымға әкелуі мүмкін деп қорқыды.

Христиан дінінде

Суккотты Ескі Ғидаттың мерекелерін сақтайтын бірнеше христиан дін тобы тойлайды. Бұл топтар Иса Суккотты тойлаған деген сенімге негізделген (Жохан Ізгі хабары 7-тарау). Мереке еврей күнтізбесіндегі күндерімен сәйкес аталып өтіледі. Христиандық топтардың бұл мерекені тойлауы туралы алғашқы жазбалар 17 ғасырда Ресейдегі Субботниктер сектасында кездеседі.

Академиялық көзқарастар

Де Мур Суккот пен Угариттік Жаңа жыл мейрамы арасында байланыс бар екенін айтты, әсіресе, құдайларына уақытша тұрғын үй ретінде ғибадатхана төбесіне тармақтардан салынған екі қатар шатырлар тіктеп орнату Угариттік дәстүріне назар салды. Кейбір зерттеушілер алғашқы Алғыс айту мерекесінің Киелі кітаптағы Суккот мерекесімен көптеген ортақ белгілері болғанын көрсетіп отыр.