Жудай дініндегі демалыс күні

Кіріспе

Яһуди дінінің демалыс күні
Яһуди дініндегі демалыс күні

Шаббат (/UK//ʃ//ə//'//b//æ//t/, /US//ʃ//ə//'//b//ɑː//t/, немесе /ʃ//ə//'//b//ʌ//t/; שַׁבָּת, ), сондай-ақ Шаббос (/UK/'/ʃ//æ//b//ə//s/, /US/'/ʃ//ɑː//b//ə//s/) деп аталады Ашкенази яхудилері арасында, аптаның жетінші күні – яғни, сенбі күні яһуди дінінің демалыс күні болып табылады. Осы күні діншіл яхудилер алты күн ішіндегі аспан мен жердің жаратылуы, құлдықтан азат ету және Мысырдан шығу туралы Киелі кітаптағы оқиғаларды еске алады, сондай-ақ болашақ Мессиандық дәуірді күтеді. Яһуди діни күнтізбесі күн батудан күн батуға дейін есептеледі, сондықтан Шаббат жұма күнінің кешкісінде басталады. Шаббатты сақтау жұмыстык қызметтен бас тартуды қамтиды, көбінесе қатаң түрде, және күнін құрметтеу үшін демалыспен айналысуды қамтиды. Яһуди дінінің дәстүрлі ұстанымы бойынша, үздіксіз сақталып келе жатқан жетінші күндік Шаббат яһуди халқының арасында пайда болған, олардың алғашқы және ең қасиетті институты. Шаббаттың түрлі нұсқалары яһуди дінінде кеңінен таралған, сондай-ақ Ыбырайымдық және көптеген басқа діндерде бейімделулермен кездеседі. Халахаға (яһуди діни заңы) сәйкес, Шаббат жұма күні күн батқанға бірнеше минут қалғанда басталып, сенбі күні түнде аспанда үш жұлдыз пайда болғанға дейін немесе күн батқаннан кейін бір сағаттан кейін аяқталады. Шаббатты шам жағып, шарап пен нанға бата айту арқылы қарсы алады. Дәстүр бойынша үш мерекелік тағам дайындалады: біріншісі жұма күні кешке, екіншісі сенбі күні түскі ас, ал үшіншісі сенбі күні кешкісін беріледі. Кешкі және түскі тағамдар әдетте кидуш (қасиеттеу) деп аталатын батамен басталады, ол шарап құйылған келішпен айтылады. Үшінші тағамда кидуш оқылмайды, бірақ хамотзи батасы айтылып, хала (өрілген нан) желінеді. Көптеген қауымдастықтарда бұл тағамды кешкі намаздан (Минха) кейін және Шаббатты ресми түрде Хавдала рәсімімен аяқтамас бұрын жейді. Шаббат – яхудилердің күнделікті өмірдегі қалыпты еңбектерінен бостандық алған мерекелік күні. Бұл өмірдің рухани жақтарын ойлауға және отбасымен уақыт өткізуге мүмкіндік береді. Шаббаттың аяқталуы дәстүрлі түрде Хавдала деп аталатын рәсіммен белгіленеді, оның барысында шарапқа (немесе жүзім шырынына), хош иісті дәмдеуіштерге және жарыққа баталар айтылып, Шаббатты аптаның қалған бөлігінен ажыратады.

Shabbat (/UK//ʃ//ə//'//b//æ//t/, /US//ʃ//ə//'//b//ɑː//t/, or /ʃ//ə//'//b//ʌ//t/; שַׁבָּת, , ) or the Sabbath ('/s//æ//b//ə//θ/), also called Shabbos (/UK/'/ʃ//æ//b//ə//s/, /US/'/ʃ//ɑː//b//ə//s/) by Ashkenazim, is Judaism's day of rest on the seventh day of the week—i. e., Saturday. On this day, religious Jews remember the biblical stories describing the creation of the heaven and earth in six days and the redemption from slavery and the Exodus from Egypt, and look forward to a future Messianic Age. Since the Jewish religious calendar counts days from sunset to sunset, Shabbat begins in the evening of what on the civil calendar is Friday. Shabbat observance entails refraining from work activities, often with great rigor, and engaging in restful activities to honor the day. Judaism's traditional position is that the unbroken seventh day Shabbat originated among the Jewish people, as their first and most sacred institution. Variations upon Shabbat are widespread in Judaism and, with adaptations, throughout the Abrahamic and many other religions. According to halakha (Jewish religious law), Shabbat is observed from a few minutes before the sun sets on Friday evening until the appearance of three stars in the sky on Saturday night, or an hour after sundown. Shabbat is ushered in by lighting candles and reciting blessings over wine and bread. Traditionally, three festive meals are eaten: The first one is held on Friday evening, the second is traditionally a lunch meal on Saturday, and the third is held later Saturday afternoon. The evening meal and the early afternoon meal typically begin with a blessing called kiddush (sanctification), said over a cup of wine. At the third meal a kiddush is not performed, but the hamotzi blessing is recited and challah (braided bread) is eaten. In many communities, this meal is often eaten in the period after the afternoon prayers (Minchah) are recited and shortly before Shabbat is formally ended with a Havdalah ritual. Shabbat is a festive day when Jews exercise their freedom from the regular labours of everyday life. It offers an opportunity to contemplate the spiritual aspects of life and to spend time with family. The end of Shabbat is traditionally marked by a ritual called Havdalah, during which blessings are said over wine (or grape juice), aromatic spices, and light, separating Shabbat from the rest of the week.

Этимология

Шабат сөзі еврейше ש-ב-ת түбірінен шыққан. Көбінесе "демалыс" (аты-жөні немесе етістігі) деп аударғанмен, тағы бір дұрыс аударма – "еңбектен қол үзу". Еңбектен белсенді түрде тоқтау тұжырымы, Жаратылыс кітабындағы жаратылыстың жетінші күніндегі құдіретті Құдайдың іс-әрекетімен үйлесімді деп есептеледі.

Бабыл

Бабылдық Сапаттум немесе Сабаттум деген сөз, жоғалған бесінші Энума Элиш жаратылыс есебінен қайта құрастырылған, оны былай оқуға болады: "[Са]ббатты ай сайын кездесетін боларсың". Бұл шумерлік са бат ("орта демалыс") түрінде қарастырылады және аккад тілінде um nuh libbi ("орта демалыс күні") деп берілген. Ассириялық діни күнтізбесіндегі айдың жетінші, он төртінші, он тоғызыншы, жиырма бірінші және жиырма сегізінші күндері "қасиетті күн" деп, сондай-ақ "жаман күн" деп аталады (яғни, тыйым салынған іс-әрекеттер үшін "қолайсыз" екенін білдіреді), бұл демалыс күнін сақтаумен байланысты. Осы күндердегі тыйымдар жеті күн аралықпен (он тоғызыншы күннен басқа) аралықта болады, соның ішінде көлік айдаудан және патшаның ет жеуінен аулақ болу да бар. Бұл күндері шенеуніктерге түрлі іс-әрекеттерге тыйым салынды, ал қарапайым адамдарға "тілек тілеуге" тыйым салынды, ал кем дегенде 28-і "демалыс күні" ретінде белгілі болды. "Жүделік энциклопедиясы" Фридрих Делич сияқты ассириологтардың Шаббаттың бастапқыда Бабыл күнтізбесіндегі ай циклынан пайда болғандығы туралы теориясын алға тартты, онда төрт аптадан кейін Саббат келеді, содан кейін әр айда бір немесе екі есепке алынбаған күн қосылады. Бұл теорияның қиындықтары үзіліссіз апта мен ай аптасы арасындағы айырмашылықты қабылдау және ешбір тілде ай аптасын Саббат деп атаған мәтіндердің болмауын түсіндіруді қамтиды. Сондай-ақ, Сатурн күніне немесе жалпы планеталарға негізделген басқа да шығу тегі туралы теориялар да қабылданбады.

Еврей Киелі кітап

Жексенбі күніне ерекше мәртебе қасиетті күн ретінде Тораның басында, Жаратылыс кітабының 2:1-3 аяттарында берілген. Бұл бұйрық алғаш рет Мысырдан шығудан кейін, Шығу кітабының 16:26 аятында (маннаның тоқтауымен байланысты) және 16:29 аятында (сенбі күні жаяу жүруге болатын қашықтық туралы) және Шығу кітабының 20:8-11 аяттарында (Он Буйрықтың бірі ретінде) айтылған. Сенбі күні туралы көптеген бұйрықтар мен мақтаулар Тора және Танах кітаптарында келтірілген; сол күні әдеттегіден екі есе көп мал құрбандығы шалу керек. Исая, Еремия, Езекиел, Осия, Амос және Нехемия пайғамбарлар да сенбі күнін сипаттаған. Ұзақ жылдар бойы яһудилердің пікірінше, үздіксіз сақталып келе жатқан жетінші күн яһуди халқының арасында пайда болған, олардың алғашқы және ең қасиетті институты. Шаббат пен жеті күндік аптаның пайда болуы ғалымдарға әлі де толыққанды түсініксіз; Мұса дәстүрі Жаратылыс кітабындағы жаратылыс туралы әңгімеден бастау алғанын айтады. Киелі кітапқа жатпайтын сенбі күніне жасалған алғашқы сілтеме Месад Хашавияхудағы қазба жұмыстары кезінде табылған остраконнан алынған, ол шамамен б.з.д. 630 жылға дараланған.

Шаббатқа қош келдіңіздер

Дайындық күні (жұма) Шаббатқа (кавод Шаббат) құрмет көрсету үшін жуыну, шашын кесу, үйді тазалау және әшекейлеу (мысалы, гүлдермен) кіреді. Яһуди күнтізбесіндегі күндер түн батқанда басталады, сондықтан көптеген яһуди мерекелері осы уақытта басталады. Яһуди заңына сәйкес, Шаббат күн батқанға бірнеше минут бұрын басталады. Осы уақытта шамдар жағылады. Көптеген қауымдастықтарда шамдарды күн батудан 18 минут бұрын (тосефет Шаббат, кейде 36 минут) жағу қалыпты, және көптеген еврей күнтізбелері осы дәстүрді ұстанады. Кабалат Шаббат қызметі – Шаббаттың келуін құттықтауға арналған дұғалық рәсім. Жұма күні кешкі ас алдында әдетте екі ән айтылады: бірі екі Шаббат періштесін үйге шақырып, «Сәлем, сіздерге амандық болсын» («Шалом Алейхем») дейді, екіншісі үйдің әйелін өткен аптадағы еңбегі үшін мақтайды («Эшет Хайыл» – «Батыр әйелдер»). Шарап пен халлаға бата бергеннен кейін, мерекелік дастархан жайылады. Шәмбе күні тамақ ішу кезінде ән айту дәстүрлі. Қазіргі заманда Роберт Страсбург және Сэмюэл Адлер сияқты көптеген композиторлар Кабалат Шаббатты тойлау кезінде қолданылатын қасиетті музыка жазды. Рабиндік әдебиеттерде Құдай Тора арқылы яһудилерге Шаббатты сақтауды (тыйым салынған іс-әрекеттерден аулақ болуды) және еске алуды (сөздермен, ойлармен және іс-қимылдармен) бұйырады, ал осы екі амал әдеттегі екі Шаббат шамымен бейнеленеді. Шамдарды әдетте үйдің әйелі (немесе жалғыз тұратын ер адам) жағады. Кейбір отбасылар балалар санына қарай көбірек шам жағады.

Басқа рәсімдер

Шаббат – мерекелік және сонымен қатар дұға ету күні. Бұл күні үш рет тойлық тамақ ішу дәстүрде: Шаббат қарсаңында кешкі ас (жұма күні кешке), Шаббат күні түскі ас (сенбі күні түскі), және кешкі уақытта (сенбі күні) үшінші тамақ (Сеуда шлисит). Шаббат күнін құрметтеу үшін, апта ішіндегі киімнен өзгеше, әдемі киім кию де дәстүр. Көптеген яһудилер апта ішінде болмағанмен, Шаббат күні синагогға барып, құлшылық етеді. Құлшылық Шаббат қарсаңында (жұма күні кешке), Шаббат таңында (сенбі күні таңында) және Шаббат кешкісінде (сенбі күні түстен кейін) өткізіледі. Йом Кипурдан басқа, егер қоғамдық ораза күндері Шаббатпен бірге келсе, олар кейінге қалдырылады немесе алға жылжытылады. Өлімге ұшыраған жұбайының немесе бірінші дәрежелі туысының азасын ұстаған адамдар (шива), күні бойы сырттай қалыпты өмір сүреді және аза тұру белгілерін көрсетуге тыйым салынады. Шаббат заңдарының көп бөлігі шектеулі болғанымен, Талмуд және Маймонид Мысырдан шығу кітабындағы Он Буйрықтың төртіншісін Шаббаттың оң бұйрықтарына сілтеме ретінде қарастырады. Олар: Шаббатқа құрмет көрсету (кавод Шаббат): Шаббат күні мерекелік киім кию және жағымсыз әңгімелерден аулақ болу. Шаббат күні ақша, бизнес және апта ішінде талқыланатын басқа да дүниелік мәселелер туралы әңгімелесуден қашу керек. Шаббат тамақтарының басында немесе таңғы дұғадан кейінгі қабылдау кезінде шарап құйылып, кидуш оқылады (иудей дұғалары мен баталарының тізімін қараңыз). Үш рет тойлық тамақ ішу. Тамақ екі нанға бата берумен басталады (лехем мишне, «қос нан»), әдетте тоқылған халла, ол Ежелгі Мысырдан шыққаннан кейін шөлде өткен 40 жыл ішінде еврей халқына түскен маннаның екі еселенген порциясын символдайды. Шаббат кешкі және таңғы астарға ет немесе балық, кейде екеуі де ұсынылады. Сеуда шлисит (сөзбе-сөз «үшінші тағам»), әдетте жеңіл тағам, пареве немесе сүт тағамдарынан болуы мүмкін, Шаббат түстен кейін кешке ішіледі. Шаббаттан ләззат алу (онег Шаббат): Тамақ ішу, ән салу, ұйықтау, отбасымен уақыт өткізу және некелік қатынас сияқты ұнамды іс-әрекеттерге қатысу. Кейде «Шаббатты тойлау» деп те айтылады. Хавдала дұғасын оқу.

Shabbat is a day of celebration as well as prayer. It is customary to eat three festive meals: Dinner on Shabbat eve (Friday night), lunch on Shabbat day (Saturday), and a third meal (a Seudah shlishit) in the late afternoon (Saturday). It is also customary to wear nice clothing (different from during the week) on Shabbat to honor the day. Many Jews attend synagogue services on Shabbat even if they do not do so during the week. Services are held on Shabbat eve (Friday night), Shabbat morning (Saturday morning), and late Shabbat afternoon (Saturday afternoon). With the exception of Yom Kippur, days of public fasting are postponed or advanced if they coincide with Shabbat. Mourners sitting shivah (week of mourning subsequent to the death of a spouse or first degree relative) outwardly conduct themselves normally for the duration of the day and are forbidden to display public signs of mourning. Although most Shabbat laws are restrictive, the fourth of the Ten Commandments in Exodus is taken by the Talmud and Maimonides to allude to the positive commandments of Shabbat. These include:
Honoring Shabbat (kavod Shabbat): on Shabbat, wearing festive clothing and refraining from unpleasant conversation. It is customary to avoid talking on Shabbat about money, business matters, or secular things that one might discuss during the week. Recitation of kiddush over a cup of wine at the beginning of Shabbat meals, or at a reception after the conclusion of morning prayers (see the list of Jewish prayers and blessings). Eating three festive meals. Meals begin with a blessing over two loaves of bread (lechem mishneh, "double bread"), usually of braided challah, which is symbolic of the double portion of manna that fell for the Jewish people on the day before Sabbath during their 40 years in the desert after the Exodus from Ancient Egypt. It is customary to serve meat or fish, and sometimes both, for Shabbat evening and morning meals. Seudah Shlishit (literally, "third meal"), generally a light meal that may be pareve or dairy, is eaten late Shabbat afternoon. Enjoying Shabbat (oneg Shabbat): Engaging in pleasurable activities such as eating, singing, sleeping, spending time with the family, and marital relations. Sometimes referred to as "Shabbating". Recitation of havdalah.

Шаббат аяқталды

Хавдала (ивритше: הַבְדָּלָה, "бөліну") – еврей діни рәсімі, ол Шаббаттың символдық аяқталуын және жаңа аптаның басталуын көрсетеді. Шаббат аяқталғанда, түнде үш жұлдыз аспанда пайда болғаннан кейін, шарап тостағанмен, хош иісті дәмдеуіштер мен әдетте өрілген шамды пайдалану арқылы Хавдала дұғалары оқылады. Кейбір қауымдар Шаббатты ұзарту үшін Хавдаланы түнгі уақытта кейінге қалдырады. Жұлдыздар пайда болғаннан кейін, демалыс күнінің ресми аяқталуына дейін қанша уақыт күту керек дегенге қатысты түрлі әдеттер бар. Кейбір адамдар 72 минуттан кейін, ал басқалары одан ұзақ немесе қысқарақ уақыт сақтайды.

Электр энергиясы

Православ және кейбір консервативті билік өкілдері электр құрылғыларын қосу немесе өшіруді мелахха ретінде тыйымдайды; алайда, билік өкілдері нақты қайсысы екендігі туралы келіспейді. Бір пікір бойынша, тізбек жабық кезде кішкентай ұшқындар пайда болады, бұл от жағу (37 санаты) болып есептеледі. Егер құрылғы жарық немесе жылу беруге арналған болса (мысалы, шам немесе электр пеш), онда жарық немесе жылу элементтері от жағу (37 санаты) және тамақ пісіру (11 санаты) сияқты отқа жататын өрт түрі ретінде қарастырылуы мүмкін. Жарықты сөндіру – отты сөндірумен тең (36 санаты). Тағы бір пікір бойынша, электр тізбегін толықтыру – құрылыс (35 санаты), ал тізбекті өшіру – бұзу (34 санаты) болып табылады. Кейбір діни мектептер электр энергиясын пайдалануды мелахха емес, раввиндік тыйым ретінде қарастырады. Электр энергиясының мәселесін шешудің кең таралған жолы – электр құрылғылары үшін алдын ала бағдарланған таймерлерді (шаббат сағаттарын) пайдалану, олар шаббат күні адамның араласуынсыз автоматты түрде қосылып, өшіріледі. Кейбір консервативті билік электр энергиясын пайдалануға тыйым салу туралы аргументтерді мүлдем қабылдамайды. Ал кейбір православиеліктер шаббат күні тыйым салынған жұмыстарды (мысалы, шамдарды қосу/өшіру) орындау үшін "шаббос гой" – мұсылманды жалдайды.

Автомобильдер

Православтық және көптеген консервативті діни басшылар Шаббат күні автомобильдерді пайдалануға толығымен тыйым салады, себебі бұл бірнеше ережені бұзу болып саналады, соның ішінде от жағу, отты сөндіру және аймақтар арасында өту (39-шы ереже). Дегенмен, консервативті қозғалыстың еврей заңдары және стандарттары жөніндегі комитеті Шаббат күні синагогға көлікпен баруға рұқсат береді, бұл тек қана төтенше жағдайларда, егер еврейлер синагог өмірімен байланысын үзіп қалса, еврей халқынан айырылып қалуы мүмкін деген негізде. Шахри заң бойынша бекітілген Шаббат режимі электрмен жүретін скутерге қосылып, көбінесе "Шаббат скутері" деп аталады, және жүру қабілеті шектеулі адамдар Шаббатты сақтау үшін оны пайдалана алады. Бұл мүмкіндік тек апта бойы скутерге немесе автомобильге тәуелді болатын, қозғалыс қабілеті шектеулі адамдарға ғана арналған.

Өзгерістер

Көрінетін "тыйым салынған" әрекеттер технологияны өзгерту арқылы, іс жүзінде заң бұзылмайтындай етіп орындалуы мүмкін. Шәмбе режимінде "Шәмбе лифті" әр қабатта автоматты түрде тоқтап, адамдарға әдетте жұмыс істеу үшін қажет болатын батырмаларды басусыз кіруге және шығуға мүмкіндік береді. (Динамикалық тежеу, егер ол әдетте қолданылса, өшіріледі, яғни төмен қарай қозғалғанда жиналған энергияны, демек жолаушылардың гравитациялық потенциалдық энергиясын кедергілер желісіне жібереді.) Дегенмен, көптеген раввиндер мұндай лифттерді өздігінен қабілетті адамдардың Шаббатты бұзуы ретінде қарастырады, мұндай шешімдер әлсіз және мүмкіндігі шектеулі адамдарға көмек көрсету үшін жасалады және күннің мағынасына сай емес. Көптеген сақтаушы яһудилер ерув қолдану арқылы Шаббат күні заттарды тасымалдау тыйымын сақтаудан аулақ болады. Кейбіреулері кілттерін галстукқа, белбеуге немесе брошкаға айналдырады, себебі киім немесе әшекей бұйымдарын алып жүрудің орнына киюге болады. Екі ұшында қысқыштары бар, ал олардың арасында кілттер интегралдық бөлік ретінде орналасқан иілгіш таспа белдік ретінде қарастырылуы мүмкін. Шаббат шамдары бөлмедегі жарықты электр қуаты қосылған күйінде қалаған кезде қосуға немесе өшіруге мүмкіндік береді. Арнайы механизм, Шаббат заңын бұзбай, жарықты өшіру қажет болғанда оны тоқтатып тұрады. "Шаббас қосымшасы" – православиелік яһудилерге және Шаббатты сақтайтындардың барлығына еврей Шаббатында мәтін жазу үшін смартфонды пайдалануға мүмкіндік беретін Android қосымшасы болып табылады. Ол кейбір діни басшылардың қарсылығына тап болды.

Рұқсаттар

Егер адам өміріне қауіп төнсе (пикуах нефеш), яһуди адамды құтқарудың жолында тұрған кез келген халахи заңын бұзуға ғана құқылы емес, сонымен қатар міндетті (бірақ қаза, жалған құдайларға табыну және тыйым салынған жыныстық қатынастардан басқа). Өмірге қауіп төну ұғымы кеңінен түсіндіріледі: мысалы, босануға дайын әйелді ауруханаға жеткізу үшін Шаббат күнін бұзу талап етіледі. Раввиндік шектеулер көбінесе аса шұғыл жағдайлар болмағанда да бұзылады (ауырған, бірақ өміріне қауіпті емес науқас). Шаббат күніне қандай әрекеттердің кір келтіретінін нақты анықтайтын түрлі заңдық принциптер бар. Олардың бірі – шинуи ("өзгеріс" немесе "қиылу") принципі: егер тыйым салынған әрекет жұмыс күнінде бұрынғыдан өзгеше орындалса, бұл бұзушылық ауыр қылмыс деп есептелмейді. Көптеген раввиндердің пікірінше, мысалы, басты қол емес, екінші қолымен жазу осыған жатады. Бұл құқықтық принцип bedi'avad (кейіннен) жұмыс істейді және ерекше жағдайлар болмаса, тыйым салынған әрекетті рұқсат етпейді.

Реформа және қайта құру көзқарастары

Жалпы алғанда, реформа және реконструкциялық иудаизмді ұстанатындар Шаббаттың тыйымдарын сақтау не сақтамау мәселесін әрбір жеке еврейдің өзі шешетініне сенеді. Мысалы, кейбір еврейлер үшін демалыс үшін жазу немесе тамақ пісіру сияқты әрекеттер Шаббаттың және оның қасиеттілігінің қуанышты жақтарын арттырады деп санауы мүмкін, сондықтан оларды қолдауға ынталандыруы мүмкін. Көптеген реформалық еврейлер "жұмыс" әр адам үшін әртүрлі екеніне және тек адамның өзі "жұмыс" деп санайтынына ғана тыйым салынады деп есептейді. Реформалық діннің радикалды раввині Сэмюэл Холдхайм көптеген адамдар енді оны сақтамайтындықтан, Шаббатты жексенбі күніне көшіруді ұсынды, және 19 ғасырдың соңында АҚШ-тағы ондаған қауымдар осы қадамға барып жетті. Көбінесе дәстүрлі реформалық және реконструкциялық еврейлер осы халахоттардың жалпы алғанда жарамды болуы мүмкін екенін, бірақ оларды қалай және қашан қолдануға болатынын әрбір адамның өзі шешуі керек деп санайды. Прогрессивті еврей қауымдастығының аз бөлігі осы заңдарды дәстүрлі еврейлер сияқты қабылдайды.

Арнайы шәмбе

Арнайы Шаббатоттар – маңызды еврей мерекелеріне дейінгі Шаббатоттар: мысалы, Шаббат Хагадол (Песах мерекесіне дейінгі Шаббат), Шаббат Захор (Пурим мерекесіне дейінгі Шаббат) және Шаббат Шува (Рош Хашана мен Йом Кипурдың арасындағы Шаббат).

Христиандық

Көптеген христиан сенбідегі тынығу күнін сақтамайды, оның орнына жексенбіде апталық құдайға сыйынған күнді тойлайды, оны көбінесе "Құдай күні" деп атайды. Бірнеше христиан дін тобы, мысалы, Жетінші күндік адвентистер, Құдай шіркеуі (7-ші күн), Жетінші күндік баптистер және басқалары жетінші күнді тынығу күні ретінде сақтайды. Бұл тынығу күні жұма күні күн батқаннан бастап сенбі күні күн батқанға дейін тойланады.

Самариялықтар

Самариялықтар сондай-ақ сенбі күнін сақтайды.

Айлық демалыс күні

Кейбіреулер Киелі кітаптағы демалыс күнін Григориан күнтізбесі сияқты 7 күндік аптамен байланыстырмайды. Оның орнына, Жаңа Ай санаудың бастапқы нүктесін көрсетеді, ал шабат әр айдың 8, 15, 22, 29 күндеріне тура келеді. Күндерді анықтау үшін айды, аспандағы шамды пайдалануды қолдайтын Киелі кітап мәтіндері: Текбастама 1:14, Забур 104:19 және Сирах 43:6–8. Қараңыз:

Раббиндік яһуди дәстүрі мен практикасы мұны қолдамайды, демалыс күнінің жаратылыс күндеріне негізделгенін және осылайша ай сайынғы циклден толығымен бөлек цикл екенін санайды. Бұл цикл автоматты түрде пайда болмайды және әр ай сайын жаңадан бекітілуі керек. Киддуш хаходеш туралы көріңіз.