Жудай дінінде дұға оқу дәстүрі

Кіріспе

Діндік иудаизмдегі дұға оқуды сақтау – еврей дұғасы (שְׁפִילָה, көпше саны תְּפִילּוֹת; תּפֿלות, Yinglish: davening /'//d//ɑː//v//ən//ɪ//ŋ/ идиш דאַוון 'дұға') – раббиндік иудаизмнің сақталуының бір бөлігін құрайтын дұға оқу рәсімі. Бұл дұғалар, көбінесе нұсқаулар мен түсіндірмелермен бірге, яһудилердің дәстүрлі дұға кітабында (Сидур) табылады. Дұға, «жүрекпен жасалатын құлшылық» ретінде, негізінен Тораға негізделген міндеттеме болып табылады. Ол яһуди әйелдері мен еркектеріне міндетті. Дегенмен, раббилердің нақты дұға мәтінін оқу талабы ерлер мен әйелдер арасында ажыратылады: еврей еркектері күніне үш рет белгілі уақыт аралығында (зманим) дұға оқуға міндетті, ал көптеген көзқарастар бойынша әйелдер күніне бір-екі рет дұға оқуға міндетті және нақты мәтінді оқу талап етілмеуі мүмкін. Дәстүр бойынша, күніне үш дұға оқылады:

Observance of recitation in religious Judaism

Jewish prayer (, ; plural תְּפִילּוֹת ; , plural תּפֿלות ; Yinglish: davening /'//d//ɑː//v//ən//ɪ//ŋ/ from Yiddish דאַוון 'pray') is the prayer recitation that forms part of the observance of Rabbinic Judaism. These prayers, often with instructions and commentary, are found in the Siddur, the traditional Jewish prayer book. Prayer, as a "service of the heart," is in principle a Torah based commandment. It is mandatory for Jewish women and men. However, the rabbinic requirement to recite a specific prayer text does differentiate between men and women: Jewish men are obligated to recite three prayers each day within specific time ranges (zmanim), while, according to many approaches, women are only required to pray once or twice a day, and may not be required to recite a specific text. Traditionally, three prayer services are recited daily:

Morning prayer: Shacharit or Shaharit (שַחֲרִית, "of the dawn")
Afternoon prayer: Mincha or Minha (מִנְחָה), named for the flour offering that accompanied sacrifices at the Temple in Jerusalem,
Evening prayer: Arvit (עַרְבִית, "of the evening") or Maariv (מַעֲרִיב, "bringing on night")
Two additional services are recited on Shabbat and holidays:
Musaf (מוּסָף, "additional") are recited by Orthodox and Conservative congregations on Shabbat, major Jewish holidays (including Chol HaMoed), and Rosh Chodesh. Ne'ila (נְעִילָה, "closing"), is recited only on Yom Kippur. A distinction is made between individual prayer and communal prayer, which requires a quorum known as a minyan, with communal prayer being preferable as it permits the inclusion of prayers that otherwise would be omitted. According to tradition, many of the current standard prayers were composed by the sages of the Great Assembly in the early Second Temple period (516 BCE – 70 CE). The language of the prayers, while clearly from this period, often employs biblical idiom. The main structure of the modern prayer service was fixed in the Tannaic era (1st–2nd centuries CE), with some additions and the exact text of blessings coming later. Jewish prayerbooks emerged during the early Middle Ages during the period of the Geonim of Babylonia (6th–11th centuries CE). Over the last 2000 years, traditional variations have emerged among the traditional liturgical customs of different Jewish communities, such as Ashkenazic, Sephardic, Yemenite, Eretz Yisrael and others, or rather recent liturgical inventions such as Hassidic, and Chabad. However the differences are minor compared with the commonalities. Most of the Jewish liturgy is sung or chanted with traditional melodies or trope. Synagogues may designate or employ a professional or lay hazzan (cantor) for the purpose of leading the congregation in prayer, especially on Shabbat or holidays.

Таңертеңгі дұға: Шахарит немесе Шахарит (שַחֲרִית, «таң»)
Түстен кейінгі дұға: Минха немесе Минха (מִנְחָה), Иерусалимдегі ғибадатханада құрбандыққа ұсынылған ұн сияқты құрбандықтармен байланыстырылған.
Кешкі дұға: Арвит (עַרְבִית, «кеш») немесе Маарив (מַעֲרִיב, «түннің басталуы»)
Шаббат және мерекелерде екі қосымша дұға оқылады:
Мусаф (מוּסָף, «қосымша») – православие және консервативті қауымдар Шаббат, маңызды еврей мерекелері (Холь ХаМоэд және Рош Ходешті қоса алғанда) оқиды.
Нейла (נְעִילָה, «жабылу») – тек Йом Кипур күні оқылады. Жеке және қауымдық дұға арасында айырмашылық бар, қауымдық дұғаға минян деп аталатын белгілі бір адамдар саны қажет, себебі қауымдық дұға басқа жағдайда жіберіліп қойылған дұғаларды қосуға мүмкіндік береді. Дәстүрге сәйкес, қазіргі стандартты дұғалардың көпшілігін Екінші ғибадатхана кезеңінің басында (б.з.д. 516 – б.з. 70) Ұлы Ассамблеяның даналары жазған. Дұғалардың тілі осы кезеңнен болса да, көбінесе Киелі кітаптың сөздерін қолданады. Қазіргі заманғы дұға қызметінің негізгі құрылымы танай дәуірінде (б.з. 1–2 ғасырлары) қалыптасқан, кейбір толықтырулар мен баталардың нақты мәтіні кейін қосылған. Яһуди дұға кітаптары ерте орта ғасырларда, Вавилонның Геоним дәуірінде (б.з. 6–11 ғасырлары) пайда болды. Соңғы 2000 жыл ішінде әртүрлі еврей қауымдастықтарының дәстүрлі литургиялық әдет-ғұрыптары арасында, мысалы, Ашкеназдық, Сефардтық, Йемендік, Эрец Исраэль және басқалары, сондай-ақ Хасидтік және Хабад сияқты жақында пайда болған литургиялық жаңалықтар пайда болды. Алайда, олардың айырмашылықтары ортақ жайттарға қарағанда аз. Яһуди литургиясының көп бөлігі дәстүрлі әуендермен немесе троппен орындалады. Синагогтар қауымның дұғасын басқару үшін кәсіби немесе жай хазанды (канторды) тағайындайды немесе жұмысқа алады, әсіресе Шаббат немесе мереке күндері.

Дұға мәтінінің дамуы

Яһудилердің ең көне дұғалары – Торада жазылған «Шма Исраэль» және «Құдайдың құт-барақасы» (Коhендік бата) дұғалары. Маймонидтің айтуынша, Бабылға жер аударылғанға дейін барлық яһудилер өз дұғаларын өзі құрастырған. Бірақ жер аударылғаннан кейін, олардың иврит тілін түсінуі төмендеп, ивритте дұға құрастыру қиын болғандықтан, Езра мен оның кеңесшілері Амида дұғасын жазды. Қазіргі еврей дұғасының құрылымы Танаим дәуірінде қалыптасты, «олардың дәстүрлерінен кейін жазылған нәрселерден білеміз, екінші ғибадатхананың қирауы кезінде (70 ж.) белсенді болған раббилердің ұрпағы еврей дұғасына құрылым берді және оның мазмұнын да белгіледі». Бұл литургияға күніне екі рет «Шма» оқу, Амида және Тораны көпшілік алдында оқу кірді. Соңғы 2000 жыл ішінде иудаизмнің түрлі бағыттары әртүрлі еврей қауымдары арасында раввиндік литургиялық ғұрыптарда шағын өзгерістерге алып келді, әр қауымның өзіндік нусахы (дәстүрлі литургиясы) бар. Басты айырмашылық – ашкеназдық және сефардтық ғұрыптар, сондай-ақ басқа қауымдар (мысалы, йемендік және итальяндық яһудилер, сонымен қатар бұрынғы Эрец Исраэль) бар. Хасидтік, Хабад және басқа қауымдар сияқты жақында пайда болған литургиялық жаңалықтар да ерекше ғұрыптарға, өзгерістерге және арнайы дұғаларға ие. Дегенмен, осы ғұрыптардың арасындағы айырмашылықтар олардың ортақ ерекшеліктерімен салыстырғанда өте шағын. Реформалық иудаизмнің де өзіндік нұсқасы бар.

Мәтін және тіл

Халахаға сәйкес, барлық жеке дұғалар мен дерлік барлық қауымдық дұғаларды дұға ететін адам түсінетін кез келген тілде оқуға болады. Мысалы, Мишнада Шеманы еврей тілінде оқу міндетті емес екені айтылған. Еврей тілінде оқу қажетті дұғалардың тізімі Мишнада келтірілген, және олардың ішінде бүгінде тек діни қызметкердің батасы қолданылады, ал қалғандары Иерусалимдегі ғибадатханада, діни қызметкер немесе биліктегі патша айтатын дұғалар. Осыған қарамастан, көптеген ашкеназдық ортодоксал синагогтардың дәстүрі – аздаған дұғалардан басқа барлық дұғаларды еврей тілінде оқу, соның ішінде арамей тіліндегі Каддиш және Йекум Пуркан, сондай-ақ идиш тілінде жазылған Gott Fun Avraham дұғаларын. Яһудизмнің басқа бағыттарында үлкен айырмашылықтар бар: Сефард қауымдары көптеген дұғалар үшін ладино немесе португал тілін қолдануы мүмкін, бірақ көбінесе тек қосымша дұғалар үшін, ал негізгі дұғалар үшін емес; Консервативті синагогтар әртүрлі деңгейде жергілікті тілді пайдалануға бейім; ал кейбір реформалық синагогтарда құлшылықтың барлық бөлігі жергілікті тілде өтуі мүмкін. Дұғалардың тілі, әрине, Екінші ғибадатхана дәуірінен келсе де, көбінесе библиялық тілдік ерекшеліктерді қолданады, және кейбір ғалымдардың пікірінше, Мишнадан алынған бөлімдерден басқа, онда раввиндік немесе Мишналық тілдік ерекшеліктер болмауы керек.

Атаулары өзгерген

Консервативті дін қызметтері әдетте православиелік иудаизм сияқты қызметтер үшін бірдей негізгі форматты қолданады, бірақ кейбір доктриналық жеңілдіктермен және ағылшын тіліндегі кейбір дұғалармен. Іс жүзінде консервативті қауымдар арасында кең ауқымды айырмашылықтар бар. Дәстүрлі қауымдарда литургия православиелік иудаизмдікіне дерлік толық сәйкес келуі мүмкін, көбінесе еврей (және арамей) тілінде, тек бірнеше ұсақ ерекшеліктермен, оның ішінде ғибадатханадағы құрбандықтарды зерттеу сессиясын алып тастау және құрбандық жүйесін қалпына келтіруге арналған дұғаларды өзгерту. Либералды консервативті синагогаларда қызметке үлкен өзгерістер енгізіледі, оның үштен бірі ағылшын тілінде; көптеген дайындық дұғалары қысқартылады немесе толығымен алынып тасталады; және кейбір дәстүрлі дұғалар заманауи үлгілермен алмастырылады. Доктриналық себептермен де өзгерістер бар, оның ішінде теңдік тілі, Иерусалимдегі ғибадатханада құрбандықтарды қалпына келтіру туралы аз сілтемелер және Коханимдер мен Левилердің ерекше рөлдерін жою мүмкіндігі. Реформа және Реконструкционизм литургиялары дәстүрлі элементтерге негізделген, бірақ дәстүрлі литургияға қарағанда либералды сенімді жақсы көрсететін тілді қамтиды. Доктриналық түзетулер көбінесе дәстүрлі ілімдерге сілтемелерді қайта қарауды немесе алып тастауды қамтиды, мысалы, дененің қайта тірілуі, жеке еврей Мессиясы және дәстүрлі еврей эсхатологиясының басқа элементтері, Синай тауындағы Тораның Құдай тарапынан ашылуы, періштелер, сыйлық пен жаза туралы түсініктер және басқа да жеке керемет және табиғаттан тыс элементтер. Қызметтердің 40%-дан 90%-ға дейінгі бөлігі халық тілінде өтеді. Реформалық иудаизм өзінің либералды теологиясына сәйкес дәстүрлі қызметке үлкен өзгерістер енгізді, оның ішінде яһуди эсхатологиясының дәстүрлі элементтеріне сілтемелерді алып тастады, мысалы, жеке Мәсіх, өлгендердің денесінің қайта тірілуі және басқалары. Еврей тіліндегі бөлім айтарлықтай қысқартылып, жаңартылды және дәстүрлі дұғалардың орнына заманауи дұғалар қойылды. Сонымен қатар, Шаббат заңдарының (аспаптарда ойнауға қатысты дәстүрлі тыйым салатын заңдарды қоса) қазіргі жағдайларға қолданылмайды деген көзқарастарына сәйкес, реформалық қызметтерде жиі аспаптық немесе жазылған музыка ойнатылады, оған еврей сенбі күні дұғалар қосады. Барлық реформалық синагогалар гендерлік рөлдерге қатысты теңдік принципін ұстанады.

Conservative services generally use the same basic format for services as Orthodox Judaism, with some doctrinal leniencies and some prayers in English. In practice, there is wide variation among Conservative congregations. In traditionalist congregations the liturgy can be almost identical to that of Orthodox Judaism, almost entirely in Hebrew (and Aramaic), with a few minor exceptions, including excision of a study session on Temple sacrifices, and modifications of prayers for the restoration of the sacrificial system. In more liberal Conservative synagogues there are greater changes to the service, with up to a third of the service in English; abbreviation or omission of many of the preparatory prayers; and replacement of some traditional prayers with more contemporary forms. There are some changes for doctrinal reasons, including egalitarian language, fewer references to restoring sacrifices in the Temple in Jerusalem, and an option to eliminate special roles for Kohanim and Levites. The liturgies of Reform and Reconstructionist are based on traditional elements, but contain language more reflective of liberal belief than the traditional liturgy. Doctrinal revisions generally include revising or omitting references to traditional doctrines such as bodily resurrection, a personal Jewish Messiah, and other elements of traditional Jewish eschatology, Divine revelation of the Torah at Mount Sinai, angels, conceptions of reward and punishment, and other personal miraculous and supernatural elements. Services are often from 40% to 90% in the vernacular. Reform Judaism has made greater alterations to the traditional service in accord with its more liberal theology including dropping references to traditional elements of Jewish eschatology such as a personal Messiah, a bodily resurrection of the dead, and others. The Hebrew portion of the service is substantially abbreviated and modernized and modern prayers substituted for traditional ones. In addition, in keeping with their view that the laws of Shabbat (including a traditional prohibition on playing instruments) are inapplicable to modern circumstances, Reform services often play instrumental or recorded music with prayers on the Jewish Sabbath. All Reform synagogues are Egalitarian with respect to gender roles.

Дұғаның философиясы

Яһуди философиясында және раввиндік әдебиетте дұғаға арналған еврей тіліндегі етістік (התפלל) шын мәнінде "палал" (פלל) етістігінің рефлексивті түрі, яғни "соттау" мағынасын береді. Осылайша, "дұға ету" ұғымы "өзін-өзі бағалау" немесе "өзін-өзі соттау" дегенді білдіреді: ең бастысы, дұғаның (тефилла) мақсаты – өзін өзгерту болып табылады. Бұл этимология еврейлердің Құдайдың қарапайымдылығы туралы түсінігімен үйлеседі. Дұға арқылы Құдай емес, адам өзгереді. Адам Құдайға әсер ете алмайды, себебі ол эмоциялары бар және өзгеріске ұшырайтын адам судьясына ұқсамайды. Бұл Маймонидтің Құдайдың құдіреттілігі туралы көзқарасына да сәйкес келеді. Мұнда тефилла – Құдайдың адамға берген құралы, оның көмегімен адам өзін өзгерте алады, осылайша Құдаймен жаңа қарым-қатынас орнатады және өмірінде өзіне жаңа тағдыр белгілейді; қараңыз, сонымен қатар, "Забурлар" бөлімі.

Кабалистік көзқарас

Кабала (эзотерикалық яһуди мистикасы) Құдаймен диалогта дұғаның жолын нақтылау үшін, оның жауапқа ие болу мүмкіндігін арттыру мақсатында каванот, яғни ниеттердің бағыттарын пайдаланады. Кабализм дұғаның мақсатына зор мән береді, ол – жасыраудың өзіне әсер етуден де артық, ғаламды нақты түрде өзгерту және жөндеу. Осы көзқарас бойынша, әрбір дұғаның әрбір сөзі, тіпті әрбір әрпінің де нақты мағынасы мен әсері болады. Сөйтіп, дұғалар ғаламның құпия күштеріне әсер етеді және жаратылыстың құрылымын жақсартады. Бұл тәсілді Хассидей Ашкеназ (Орта ғасырлардағы неміс ізгіленушілері), Зохар, Аризальдың кабалистік дәстүрі, Рамхал, хасидизмнің көп бөлігі, Вильна Гаон және Якоб Эмден қолданды. Хасидизм кабалистік көзқарасты және оған сәйкес каваноттарды қабылдағанмен, дұғада адалдық пен терең сезімге ерекше мән берді. Баал Шем Товтың шөбересі, Бресловтік Ребе Нахман, Құдайға өз сөздерімен тілдесуді айрықша атап көрсетті, оны Хитбодедут (жекеше уақыт өткізу) деп атады және осы үшін күн сайын бір сағат уақыт бөлуге кеңес берді.

Дұға ету шарттары

Daven – бастапқыда тек шығыс идиш тілінде «тілеу» немесе «дұға ету» мағынасын білдіретін етістік; оны ашкеназдық православиелік яһудилер кеңінен қолданады. Инглиш тілінде бұл сөз «дэйвининг» болып ағылшынша айтылады. Сөздің шығу тегі нақты белгісіз, бірақ кейбіреулер оны араб тілінен (диван – өлеңдер немесе дұғалар жинағы), француз тілінен (devoner – «арнау» немесе «бағыштау», немесе француз тіліндегі «devant» – «алдында» сөзінен, дұға ететін адам кімнің алдында тұрғанын еске алады деген оймен), латын тілінен (divin – «құдайлық») немесе тіпті ағылшын тілінен (dawn – «таң») шыққан деп санайды. Басқалар оның славян тілінен келген «беру» (давать) сөзімен байланысты екенін айтады. Кейбіреулер бұл сөздің арамей тіліндегі de'avuhon немесе d'avinun сөздерінен шыққандығын, олардың мағынасы «ата-бабаларымыздың» дегенді білдіреді дейді, себебі үш дұғаны Ыбырайым, Ысқақ және Яқуб ойлап тапқан деп есептеледі. Авигдор Чайкин ұсынған тағы бір арамейлік түсіндіру бойынша, Талмудтағы «ka davai lamizrach» фразасы, яғни «шығысқа қарай құштарлықпен қарау» келтіріледі. Кевин А. Брук Зейденнің пікірін келтіреді, оған сәйкес, «дэйвен» сөзінің түбірі түркі тілдеріндегі «табун» – «тілеу» деген мағынаны білдіреді, ал қыпшақ түркі тілінде алғашқы «т» әрпі «д» әрпіне айналады, бірақ сонымен қатар Бейдердің Зейденнің этимологиясының сенімсіз екенін айтқан пікірін де келтіреді. Батыс идиш тілінде «дұға» деген термин – «орен», ол роман тілдерінде терең тамырланған, испан және португал тілдеріндегі orar және латын тіліндегі orare сөздерімен ұқсас.

Миньян (кворум)

Жеке дұғалар қабылданғанмен, он ересек еврейдің кворумымен – минянмен – дұға ету ең жоғары бағаланатын және кейбір дұғалар үшін міндетті түрде орындалуы тиіс. Бұл контексте ересек адам – 12 немесе 13 жастан асқан (бат немесе бар мицва) болып саналады. Еврей діні бастапқыда ресми дұға үшін минянда тек еркектерді есептеген, себебі міндетті түрде қатысуға міндетті емес адамды санауға болмайды. Раввиндер әйелдерді уақыт бойынша белгіленген оң мицвоттардан (бұйрықтардан) босатқан, соның ішінде кворумсыз оқыла алмайтын дұға бөліктерінен, өйткені бұрынғы кезде әйелдер жүктілік, босандыру және бала емізудің үздірілмейтін цикліне ерте жастан қатысқан. Ортодоксалдық иудаизм әлі де осы ұстанымды сақтайды және әйелдерді миняннан шығарады. 1973 жылдан бері консервативті қауымдардың көп бөлігі теңдік принципін қабылдап, әйелдерді минянға қосады. Консервативті деп танысатын аз ғана қауымдар бұл өзгерістерге қарсы тұрып, әйелдерді миняннан шығаруды жалғастыруда. Реформа және реконструкционистік қауымдар, егер минян қауымдық дұға үшін міндетті деп есептесе, минянға еркектер мен әйелдердің екеуін де қосады. Ортодоксалдық иудаизмнен басқа барлық ағымдар әйел раввиндер мен канторларды қызметке тағайындайды. Аурудан немесе қауіптен аман қалғаны үшін шүкіршілік айтуға арналған, Минян қажеттілігімен қатар, Тора кітабын белгіленген оқу үшін алып шығуды талап ететін, Бірхат хаГомель деген дұға бар.

Киім-кешегі

Бас жамылғы. Көптеген синагогаларда еркек адамдардың бас жамылғы, яғни дәстүрлі бас киім немесе кипа (көпше түрі – кипот, яһуди тіліндегі атауы – ярмулке) киюі құрметтің белгісі саналады. Синагогқа келетін яһудилер де, яһуди емес адамдар да бас жабулары қалыпты жағдай. Кейбір консервативті синагогалар әйелдерге де бас жабуды ұсынады (бірақ көбінесе талап етпейді). Көптеген реформалық және прогрессивтік ғибадатханаларда адамдардан бас жабу талап етілмейді, бірақ әрбір ғибадат етуші, ер немесе әйел, өз қалауынша бас жаба алады. Көптеген православиелік және кейбір консервативті ерлер мен әйелдер діни қызметке қатыспаған кезде де күні бойы бас киім киеді. Таллит (дұға шалы) дәстүрлі түрде таңертеңгі қызметтерде (көптеген қауымда Тиша Б’автан басқа), Тораға шақырылғанда, сондай-ақ Йом Кипурдың барлық қызметтерінде киіледі. Көптеген қауымда күнделікті түстен кейін және кешкі қызметтерде тек хаззан ғана таллит киеді. Православиелік синагогаларда оны тек халахикалық тұрғыдан еврей болып саналатын ерлер ғана киюі керек. Ал кейбір консервативті синагогаларда тек ерлер киюі тиіс, ал басқа консервативті синагогаларда халахикалық тұрғыдан еврей болып саналатын ерлер мен әйелдердің екеуі де таллит кие алады. Көптеген православиелік ашкенази синагогаларында (неміс немесе венгр салтын ұстанатындардан басқа) оны тек үйленген немесе бұрын үйленген ерлер киеді. Тефилин (филактериялар) – қара түске боялған, Торадан алынған үзінділер жазылған паршменттер салынған кішкентай текшелі былғары қораптар. Олар қара түске боялған былғары баулармен басқа және қолға байланады, және оларды тек яһудилер апта күндері таңертеңгі дұға кезінде киеді. Православиелік синагогаларда оларды тек ерлер киюі керек; консервативті синагогаларда кейбір әйелдер де киеді. Алайда, қараит яһудилері тефилин кимейді. Тзниут (сәулеттілік) ерлерге де, әйелдерге де қатысты. Православиелік синагогқа баратын әйелдердің ұзын жеңді (шынтақтан жоғары), ұзын көйлек (тізеден жоғары), жоғары мойынды (жаға сүйегіне дейін) киім киюі және үйленген болса, шаштарын парик, шарф, бас киім немесе осылардың біріктірілген түрімен жабуы күтіледі. Ерлер үшін қысқа шалбар немесе жеңсіз көйлек кию әдетте лайықсыз деп есептеледі. Кейбір консервативті және реформалық синагогаларда киім талаптары аздау болуы мүмкін, бірақ бәрібір құрметті болуы керек.

Head covering. In most synagogues, it is considered a sign of respect for male attendees to wear a head covering, either a dress hat or a kippa (skull cap, plural kipot, also known by the Yiddish term yarmulke). It is common practice for both Jews and non Jews who attend a synagogue to wear a head covering. Some Conservative synagogues may also encourage (but rarely require) women to cover their heads. Many Reform and Progressive temples do not require people to cover their heads, although individual worshipers, both men and women, may choose to. Many Orthodox and some conservative men and women wear a head covering throughout their day, even when not attending religious services. Tallit (prayer shawl) is traditionally worn during all morning services (with the exception of Tisha B'av in many communities), during Aliyah to the Torah, as well as during all the services of Yom Kippur. In many communities, the hazzan alone wears a tallit during the daily afternoon and evening services. In Orthodox synagogues they are expected to be worn only by men who are halakhically Jewish and though in some Conservative synagogues they should be worn only by men, in other Conservative synagogues both men and women who are halakhically Jewish should wear a tallit. In most Orthodox Ashkenazi synagogues (except for those who follow German or Hungarian customs) they are worn only by men who are or have been married. Tefillin (phylacteries) are a set of small cubic leather boxes painted black, containing scrolls of parchment inscribed with verses from the Torah. They are tied to the head and arm with leather straps dyed black, and worn by Jews only, during weekday morning prayers. In Orthodox synagogues they are expected to be worn only by men; in Conservative synagogues they are also worn by some women. The Karaite Jews, however, do not don tefillin. Tzeniut (modesty) applies to men and women. When attending Orthodox synagogues, women will likely be expected to wear long sleeves (past the elbows), long skirts (past the knees), a high neckline (to the collar bone), and if married, to cover their hair with a wig, scarf, hat or a combination of the above. For men, short pants or sleeveless shirts are generally regarded as inappropriate. In some Conservative and Reform synagogues the dress code may be more lax, but still respectful.

Басқа заңдар мен әдет-ғұрыптар

Егер бір намазды қатенсіз қалдырса, келесі қызметте Амида намазы екі рет оқылады – бұл тефилат таслумин деп аталады. Көптеген яһудилер дұға еткенде денелерін алға-артқа қимылдатады. Бұл практика, идиш тілінде «шахлинг» деп аталады, міндетті емес. Көптеген адамдар дұғадан бұрын, (әсіресе, Вайварех Давид кезінде) немесе дұғадан кейін қайырымдылық жасауға үйренген, осылайша дұғаларының қабыл болуына үміттенеді. Талмудта дұға кезінде Иерусалимге, нақтырақ айтқанда, Иерусалимдегі ғибадатхана орнына қарап тұру керек делінген. Бұл, Сүлейменнің «Олар Сенің берген жеріңе, Сен таңдаған қалаңа және Мен Саған арнаған үйіме қарай дұға етеді» деген дұғасына негізделген.

Шахарит

Таң атқанда (шахар, таңғы жарықтан) таңғы дұға оқылады. Халаха оның кейбір бөлімдерін күннің алғашқы үш (Шема) немесе төрт (Амида) сағатына дейін шектейді, мұнда "сағаттар" күндізгі уақыттың 1/12 бөлігін құрайды, осылайша бұл уақыт маусымға байланысты өзгереді. Шахарит – әдетте күнінің ең ұзақ дұғасы. Оның құрамына Біркот хашахар, Корбанот, Песукей дезимера, Шема Исраил және оның баталары, Амида және Таханун кіреді. Олардың ішінде Шема Исраил мен Амиданы оқу Шахарит қызметінің негізгі бөлігін құрайды. Таллит пен тефилин киетін яһудилер оларды әдетте тек Шахарит дұғасы кезінде ғана киеді.

Минча

Минха немесе Минха халахик түстен кейін жарты сағаттан бастап күн батқанға дейін оқылуы мүмкін. Сефард және итальяндық яһудилер Минха дұғаларын 84-ші псалм мен Корбаноттан бастайды және әдетте Питтум хаккеторетпен жалғастырады. Алғашқы бөлім Малахи 3:4-пен аяқталады. Ашрей оқылады, содан кейін жартылай Қадиш, Амида (қайталаумен бірге), Таханун, содан кейін толық Қадиш оқылады. Сефардтар псалмды, содан кейін аза тұтушылардың Қадисін қосады. Осыдан кейін, көптеген қазіргі заманғы рәсімдерде, Алейну оқылады. Көптеген ашкеназдық яһудилер аза тұтушылардың Қадисімен аяқтайды. Ашкеназдық, итальяндық және йемендік қауымдастықтарында, қызметтің жетекшісі көбінесе таллит киеді.

Маарив/Арвит

Жалпы алғанда, Маарифті алғаш рет оқуға болатын уақыт – Минха оқу уақыты аяқталған кезде. Бірақ осы мәселеде әртүрлі пікірлер бар. Маарифті күн батуға 1 сағат 15 минуттан бұрын бастауға болмайды. Ал кейбіреулер Маарифті күн батқаннан кейін немесе қараңғылық түскеннен кейін оқиды. Егер Маариф күн бату алдында оқылса, адамдар кешке қарай Шеманы қайталайды. Маарифтің негізгі құрамдас бөліктері – Шеманы оқу (оның алдында екі бата, ал одан кейін екі бата), содан кейін Амида (басқа Амида оқуларынан айырмашылығы, ол қайталанбайды). Кейбір қауымдар Шема мен Амиданың арасына үшінші бата қосады. Сонымен қатар, қосымша дұғалар мен Киелі кітап аяттары оқылады; олар қауымдар мен жағдайлар бойынша әртүрлі болады.

Шаббат күні дұға

Шаббат күні оқылатын дұғалар апта ішіндегі дұғалармен құрылысы жағынан ұқсас, бірақ олардың көбі ұзаққа созылады. Бір ерекшелігі – негізгі дұға, амида, қысқартылып оқылады. Алғашқы үш және соңғы үш бата әдеттегідей оқылады, ал ортаңғы он үш бата "күннің қадірлігі" деп аталатын бір батамен алмастырылады, ол Шаббатты сипаттайды. Ерекшелігі, осы ортаңғы бата әр дұғада өзгеше болады.

Жұма күні

Шаббат қызметтері жұма күні кешке апта күндері оқылатын Миңшамен басталады, содан кейін кейбір қауымдастықтарда Әндер жыры, ал көптеген қауымдастықтарда 16 ғасырдың каббалистері құрастырған Шаббат қызметтерінің мистикалық кіріспесі – Кабалат Шаббат оқылады. Бұл еврей термині тікелей мағынада "Демалыс күнін қабылдау" дегенді білдіреді. Соңғы онжылдықтарда кейбір қауымдар Кабалат Шаббат дұғаларынан бұрын (немесе кейде одан кейін) Йедид Нефеш пиютын оқуды қабылдады. Кабалат Шаббат, көптеген итальяндық және сефард яһудилері (ішінде испандық және португалдық яһудилер, сондай-ақ көптеген Таяу Шығыс сефард қауымдастықтары) арасында алты псалмнан тұрады, олар алты апта күнін көрсетеді. Содан кейін Талмудтағы Ханинаның сөздеріне негізделген "Леха Доди" поэмасы оқылады: "Келіңіз, патшайым Шаббатты қарсы алуға шығайық". Кабалат Шаббат 92-ші псалммен (оның оқылуы қазіргі Шаббатты барлық міндеттерімен бірге қабылдауды білдіреді) және 93-ші псалммен аяқталады. Көптеген адамдар мұнда Баме Мадликин, Амар раввині Эль-Азар және қорытынды Каддиш де Раббанан (Батыс Ашкеназ дәстүрінде Баме Мадликиннен кейін аза тұрушылардың Каддиші оқылады) сияқты зерттеу бөлімдерін қосады, содан кейін Маарив қызметі басталады; басқа қауымдар зерттеу сессиясын Мааривтен кейінге қалдырады. Нұсах Сефард бойынша, Баме Мадликиннің орнына Зохардан "Кегавна" деп аталатын үзінді оқылады. Қазіргі уақытта Кабалат Шаббатты Роберт Страсбург және Сэмюэл Адлер сияқты көптеген композиторлар музыкаға қосты. Жұма күні кешкі қызметтегі Шема бөлімі апта күндерігі қызметтерден кейбір егжей-тегжейлі мәселелерде өзгешеленеді, негізінен Хашкивену дұғасының әртүрлі аяқталуы және бұл бөлім басқа жерде оқылатын дәстүрлерде Барух Адонай ле Олам дұғасының болмауы. Итальяндық дәстүрде Ма'ариф аравим (ашер килладан басталатын) және Эмет Ве Эмуна дұғаларының әртүрлі нұсқалары бар. Көптеген адамдар осы уақытта ВеШамерумен Шаббатты еске алады. Бұл аяттарды оқу әдеті көптеген ерте дереккөздерде, мысалы, Рав Саадья Гаонның Сидурында (бұл аяттардан кейін Иру Эйнэйнұ батасын оқыған) және әртүрлі дәстүрлердегі ескі дұға кітаптарында кездеседі. Алайда, ол Йемендік Балади дәстүрінде жоқ (соңғы бірнеше жүз жылда Балади қауымдастықтарында қосылған болса да), және ол Талмудта айтылмаған сидурға қосымша оқуларға қарсы шыққан Вильня Гаонының немесе Хабадтың дәстүрлеріне сәйкес оқылмайды. Жұма күні кешке Амиданың ортаңғы батасы Жаратылыс кітабынан тиісті аяттарды келтіріп, жаратылыстың аяқталуын талқылайды. Амидадан кейін жеті қырлы бата, хазанның Амиданың шағын қайталауы оқылады. Кейбір Ашкенази православие мәжілісханаларында Мишна трактаты Шаббаттың екінші тарауы Баме Мадликин осы жерде, бұрынғыдан кейін оқылады. Киддуш Ашкенази және бірнеше сефард қауымдастықтарындағы синагогада оқылады. Содан кейін Алейнумен қызмет жалғасады. Көптеген сефард және көптеген ашкеназилік синагогалар Маймонидтің яһуди дінінің 13 қағидасын поэтикалық бейімделген "Йигдал" әнімен аяқтайды. Басқа ашкенази мәжілісханалары Адон Оламмен аяқтайды.

Shabbat services begin on Friday evening with the weekday Mincha, followed in some communities by the Song of Songs, and then in most communities by the Kabbalat Shabbat, the mystical prelude to Shabbat services composed by 16th century Kabbalists. This Hebrew term literally means "Receiving the Sabbath". In recent decades, some communities have adopted the practice to sing the piyut Yedid Nefesh before (or occasionally after) the Kabbalat Shabbat prayers. Kabbalat Shabbat is, except among many Italian and many Sephardic Jews (including Spanish and Portuguese Jews, but also many Middle Eastern Sephardic communities), composed of six Psalms, representing the six weekdays. Next comes the poem Lekha Dodi, based on the words of the Talmudic sage Hanina: "Come, let us go out to meet the Queen Sabbath" Kabbalat Shabbat is concluded by Psalm 92 (the recital of which constitutes acceptance of the current Shabbat with all its obligations) and Psalm 93. Many add a study section here, including Bameh Madlikin and Amar rabbi El'azar and the concluding Kaddish deRabbanan (in the Western Ashkenazic rite, a mourners kaddish is instead recited after Bameh Madlikin) and is then followed by the Maariv service; other communities delay the study session until after Maariv. According to Nusach Sefard, a passage from the Zohar, entitled Kegavna is recited instead of Bameh Madlikin. In modern times the Kabbalat Shabbat has been set to music by many composers including: Robert Strassburg and Samuel Adler

The Shema section of the Friday night service varies in some details from the weekday services—mainly in the different ending of the Hashkivenu prayer and the omission of Baruch Adonai le Olam prayer in those traditions where this section is otherwise recited. In the Italian rite, there are also different versions of the Ma'ariv aravim prayer (beginning asher killah) and the Emet Ve Emunah prayer. Most commemorate the Shabbat at this point with VeShameru. The custom to recite these verses appears in many early sources such as Siddur Rav Saadya Gaon (who recited the blessing Yiru Eineinu after these verses) and is found in the vast majority of old prayer books of a variety of rites. However, it is absent from the Yemenite Baladi tradition (although has been added in most Baladi communities in the last few hundred years), and it is not recited according to the traditions of the Vilna Gaon or Chabad who are opposed to adding additional readings to the siddur which are not mentioned in the Talmud. On Friday night, the middle blessing of the Amidah discusses the conclusion of creation, quoting the relevant verses from Genesis. The Amidah is then followed by the Seven Faceted Blessing, the hazzan's mini repetition of the Amidah. In some Ashkenazi Orthodox synagogues the second chapter of Mishnah tractate Shabbat, Bameh Madlikin, is read at this point, instead of earlier. Kiddush is recited in the synagogue in Ashkenazi and a few Sephardi communities. The service then follows with Aleinu. Most Sephardi and many Ashkenazi synagogues end with the singing of Yigdal, a poetic adaptation of Maimonides' 13 principles of Jewish faith. Other Ashkenazi synagogues end with Adon Olam instead.

Шахарит

Шаббат таңғы дұғасы апта күндері таңғы дұғадан бірнеше жағынан ерекшеленеді: Pesukei dezimra кеңейтілген нұсқасы, Yotzer ohr батасының ұзын нұсқасы, Амиданың жеті батадан тұратын Шаббат нұсқасы, Таханун оқылмайды, Тораның ұзын оқылуы және Тора оқылып болған соң қосымша дұғалар оқылады. Көптеген қауымда раввин (немесе қауымның білімді адамы) Шахарит дұғасының соңында, Муссаф дұғасына кіріспес бұрын, әдетте Тора оқылымы туралы уағыз айтады.

Мұсаф

Мұсаф қызметі Амида дұғасын үнсіз оқумен басталады. Ортаңғы батада Шаббаттың қасиеттілігі туралы Тиканта Шаббат оқылады (Йемен қауымдастықтарында, сондай-ақ кейбір сефард қауымдастықтарында Тиканта Шаббат орнына Ле Моше Цивита оқылады), содан кейін Иерусалим ғибадатханасында бұрын орындалған құрбандықтар туралы Киелі кітаптың Сандар кітабынан оқу келеді. Одан кейін «Исмеху» («Сенің билігіңе қуанады») және «Елохейну» («Біздің Құдайымыз және ата-бабаларымыздың Құдайы, біздің демалысымызға разы бол») дұғалары оқылады (бұл дұға Шаббаттың барлық Амидаларында оқылады). Үнсіз дұғадан кейін, жетекші дұғаны қайталайды, оған Кедушаның кеңейтілген нұсқасын қосады. Кейбір сефард және йемен қауымдарында үнсіз дұға мен қайталаудың орнына, жетекші өз дұғасын дауыстап оқиды және қауым онымен бірге дұға етеді. Амидадан кейін толық Қаддиш, содан кейін Эйн келохину оқылады. Ортодоксал иудаизмде бұдан кейін Талмудтан Питум Хакеторет деп аталатын құрбандыққа арналған хош иісті зат туралы оқу және Иерусалим ғибадатханасында бұрын оқылатын күнделікті Забурлар келеді. Консервативті яһудилер әдетте осы оқуларды жіберсе, реформалық яһудилер оларды әрқашан жібереді. Мұсаф қызметі раббинің Қаддишімен (Батыс Ашкеназ дәстүрінде аза тұрушылардың Қаддиші оқылады) аяқталады, одан кейін көптеген қауымда Алейну, сосын аза тұрушылардың Қаддиші оқылады. Кейбір синагогтар Шир Хайчуд, Аним Земирот (кейде аза тұрушылардың Қаддишімен), күндізгі Забур (кейде аза тұрушылардың Қаддишімен) оқумен аяқталады. Кейбір қауымдастарда олар Тора оқудан бұрын немесе қызмет басталғанда оқылады. Көптеген қауымдар Адон Олам немесе Игдал дұғаларымен аяқтайды.

Минча

Минха дұғасы Ашрей және Ува лецион дұғаларымен басталады, содан кейін келесі апталық бөліктің алғашқы бөлігі Тора орамынан оқылады. Амиданың құрылымы басқа Шаббат Амида дұғаларымен бірдей, ортаңғы тілек "Аттах Ехад" сөзімен басталады. Амидадан кейін қысқа "Цидкатча" дұғасы оқылады, одан соң "Каддиш" және "Алейну" дұғалары оқылады.

Ма'ариф

Апта күндері Маарив Шаббаттан кейінгі кеште оқылады, Вихи Ноам, Ве Йиттен леха және Хавдаламен аяқталады.

Рош Хашана мен Йом Кипур

Рош Хашана мен Йом Кипур күндеріне арналған қызметтер осы мерекелерге лайық қадірлі мәнерге ие болады. Дұғаларда дәстүрлі салтанатты әуендер қолданылады. Рош Хашанадағы мусаф қызметі тоғыз батадан тұрады; ортаңғы үш батада құдайлық, еске алу және қызмет барысында тағылған шофар туралы куәлік беретін Китаптан алынған үзінділер бар. Йом Кипур – жыл бойы бес рет дұға оқылатын жалғыз күн. Кешкі қызметте Маарив дұғасы бар, ол «Кол Нидрей» деп кеңінен танымал, бұл дұға басталмас бұрын айтылатын бастапқы жарияланым. Күндізгі уақытта шахарит, мусаф (сенбі күндері мен барлық мерекелерде оқылады) және минха дұғаларынан кейін, күн батқанда, жылына бір рет оқылатын Нейла дұғасы оқылады.

Құтқарылу мейрамы, Шавуот және Сукот

Үш мерекеге арналған қызметтер – Песах ("Пасха"), Шавуот ("Апталар мейрамы" немесе "Пентекост") және Суккот ("Шатырлар мейрамы") – бір-біріне ұқсас, тек әр мерекеге арналған қосымша пиютимдер мен оқулармен ерекшеленеді. Дұғаның бастауы мен аяқталуы, сенбі күнгідей болады. Бұл мерекелердегі Амидада бар болғаны жеті бата болады, олардың ішінде "Ата Бехартану" бастысы. Содан кейін, 113-118-ші псалмдарды бірге оқып, Халлель айтылады. Мұсаф қызметіне "Уми Пеней Хата'эну" кіреді, ол осы мерекеге және ғибадатханадағы құрбандықтарға сілтеме жасайды. Амиданы қайталағанда діни бата ("духенинг") айтылады. Израильде және көптеген сефард қауымдарында бұл күнделікті орындалса, еврей диаспорасының ашкеназдық (және кейбір сефард қауымдарында) қауымдарында тек Песах, Шавуот, Суккот, Рош Хашана және Йом Кипур күндері ғана орындалады. Егер ол орындалмаса немесе коханимдер болмаса, хаззан "Модим" ("Шүкіршілік") дұғасынан кейін діни батаны еске алу үшін арнайы дұға оқиды. (Америкалық реформалық еврейлер Мұсаф қызметін өткізбейді.)

Міндетті намаздардың саны

Халаха бойынша, яһуди еркектері күніне үш рет, белгілі бір уақыт аралығында (зманим) жалпыға арналған дұға оқып, яһуди мерекелерінде қосымша қызметтер атқарады. Талмудта әйелдер, белгілі бір уақытта орындалуы тиіс міндеттерден әдетте босатылады. (Бұл, шағын балаларға үнемі күтім жасау қажеттілігіне байланысты, немесе әйелдердің жоғары рухани деңгейіне байланысты болып түсіндіріледі, бұл олардың белгілі бір уақытта Құдаймен байланысуын қажетсіз етеді, себебі олар әрқашан Құдаймен байланыста болады.) Уақытпен байланысты міндеттерден жалпы босатуға сәйкес, әйелдерден таңертеңгі және кешкі Шеманы оқу талап етілмейді (бірақ Мишна Берура оны оқуларын ұсынады), және көптеген православиелік билік өкілдері әйелдерді Маарив дұғасын оқудан босатқан. Билік өкілдері бұл босату қосымша дұғаларға да қатысты ма, жоқ па, деген мәселеде келіспеушілік тудырды. (Ашкенази) Маген Аврахам және соңғы кезде (сефарди) рабби Овадия Йосефтің пікірінше, әйелдер күніне бір рет, кез келген нысанда дұға етуі керек, егер дұғада (брахот) мақтаулар, (бакашот) тілектер және (ходот) Құдайға алғыс айту болса. Дегенмен, көптеген православиелік билік өкілдері әйелдердің уақытпен байланысты дұғадан толығымен босатылмағанына келіседі. Ашкеназдық яһуди заңдарының маңызды кодексі Мишна Берура, Ұлы Ассамблеяның еркектерін әйелдерге Шахарит пен Минханы күнделікті оқуға міндеттегенін, «еркектер сияқты» деп көрсетеді. Бірақ, тіпті ең либералды православиелік билік өкілдері де әйелдердің көпшілік дұға үшін миньянға (қауымға) есептелмейтінін айтады. Дәстүр бойынша, әйелдер жеке тхин дұғаларын да идиш тілінде оқыған. Консервативті иудаизм, күнделікті бірнеше дұғаның халахикалық жүйесін міндетті деп есептейді. 2002 жылдан бері консервативті қауымдардың еврей әйелдері, еркектермен бірдей уақытта бірдей дұғаларды оқуды қоғамдық міндет деп қабылдады, ал дәстүрлі қауымдар мен жеке әйелдерге одан бас тартуға рұқсат берілді. Реформа және Реконструкционист қауымдары халаханы міндетті деп санамайды, сондықтан дұға уақытын діни талап емес, жеке рухани шешім деп қарастырады.

According to halakha, Jewish men are obligated to perform public prayer three times a day, within specific time ranges (zmanim), plus additional services on Jewish holidays. According to the Talmud, women are generally exempted from obligations that have to be performed at a certain time. (This has interpreted as being due to the need to constantly care for small children, or due to women's alleged higher spiritual level which makes it unnecessary for them to connect to God at specific times, since they are always connected to God.) In accordance with the general exemption from time bound obligations, women are not required to recite the morning and evening Shema (though Mishnah Berurah suggests that they say it anyway), and most Orthodox authorities have exempted women from reciting Maariv. Authorities have disagreed on whether this exemption applies to additional prayers. According to (Ashkenazi) Magen Avraham and more recently (Sephardi) Rabbi Ovadia Yosef, women are only required to pray once a day, in any form they choose, so long as the prayer contains praise of (brakhot), requests to (bakashot), and thanks of (hodot) God. However, most Orthodox authorities agree that women are not completely exempt from time bound prayer. The Mishnah Berurah, an important code of Ashkenazic Jewish law, holds that the Men of the Great Assembly obligated women to recite Shacharit and Minchah each day, "just like men". Nonetheless, even the most liberal Orthodox authorities hold that women cannot count in a minyan for purposes of public prayer. Traditionally, women were also reciting individual tkhine prayers in Yiddish. Conservative Judaism regards the halakhic system of multiple daily services as mandatory. Since 2002, Jewish women from Conservative congregations have been regarded as having undertaken a communal obligation to pray the same prayers at the same times as men, with traditional communities and individual women permitted to opt out. Reform and Reconstructionist congregations do not regard halakha as binding and hence regard appropriate prayer times as matters of personal spiritual decision rather than a matter of religious requirement.

Отырғыштар

Православтық иудаизмнің барлық ағымдарында, тіпті ең либералдыларында да, ерлер мен әйелдерді бөлетін мехица (құрылғы) арқылы бөлек отыру талап етіледі. Тарихи тұрғыдан алғанда, синагогтың вейбершуліндегі (әйелдер бөлімі немесе шағын бөлімі) білімді әйелдер, ерлер бөлімінде өтетін негізгі құлшылықпен қатар дұға ететін әйелдер үшін бейресми түрде жетекші немесе фирзогерин рөлін атқарған. Консервативті/Мазорти иудаизмі аралас отыруға рұқсат береді (көбінесе АҚШ-та, бірақ барлық елдерде емес). Барлық Реформа және Реконструкционист қауымдарында аралас отыруға болады.

Дұға етушілердің жетекшілері

Хареди және қазіргі православиелік иудаизмнің басым көпшілігі әйелдерге жамағатпен дұға оқуға толық тыйым салады. Консервативті иудаизм әйелдердің барлық немесе дерлік барлық мұндай дұғаларды оқуына толық негіздеме берді, өйткені дұға оқуға міндетті адамдар ғана қабілетті, ал әйелдер дәстүрлі түрде міндетті емес. Бірақ қазіргі заманда консервативті еврей әйелдері жиынтығында осындай міндетті өз еркімен мойындады. Реформа және Реконструкционист қауымдары әйелдерге барлық дұғалық рөлдерді орындауға рұқсат береді, себебі олар халаханы міндетті деп санамайды. Қазіргі православиелік иудаизмнің шағын либералды қанаты, әсіресе Еврей православиелік феминисттік альянсымен (JOFA) байланысы бар раввиндер, әйелдердің дұғадағы рөлін қайта қарастыра бастады. Міндеттілік болған жағдайда тек міндетті адамдар ғана басшылық жасай алатынын мойындап, бұл шағын топ әйелдердің кеңейтілген рөлдері үшін үш негізгі аргумент келтірді: Иерусалимдегі ғибадатханада әйелдерге белгілі бір корбанот (құрбандықтар) орындау міндетті болғандықтан, бүгінгі әйелдер де оларды орындауға міндетті, демек басшылық жасай алады (және қажет болған жағдайда минянда есептеледі), осы нақты құрбандықтардың орнына нақты дұғалар оқылады. Бірхат Хагомель осы санатқа жатады. Қызметтің кейбір бөліктері Талмудта міндетті қызметтер анықталғаннан кейін қосылғандықтан, мұндай дұғалар барлығына бірдей ерікті болып табылады, демек әйелдер басқара алады (және минян қажет емес). Таңертеңгі Псеукей Д'Зимра және жұма күні кешкі Қабалат Шаббат осы санатқа жатады. Талмудта әйелдердің белгілі бір қызметтерді басқаруға лайықты екені, бірақ "қауымның қадір-қасиеті" үшін оны істемейтіні көрсетілген жағдайларда, қазіргі қауымдар қаласа мұндай қадір-қасиеттен бас тарта алады. Шаббат күні Тора оқу осы санатқа жатады. Шаббат күні әйелдерге Тораның сандықтағы жазбаларын алып тастауға және орнына қоюға рұқсат беру, олардың Тора оқуына қатысу мүмкіндігінен туындайды. Қазіргі православиелік қауымдардың өте аз бөлігі мұндай аргументтерді қабылдайды, бірақ православиелік қауымдар мен билік өкілдері олардың барлығын немесе көпшілігін қабылдамайды. Бұл пікірге келіспейтіндердің көпшілігі кол-ишаға, яғни еркектің әйелінен немесе жақын туысынан басқа әйелдің ән айтуын естімеуге тыйым салатын дәстүрге сілтеме жасайды. JOFA мұндай аргументтерді жалпы қабылдайтын қауымдарды «Серіктес Миняним» деп атайды. Серіктес Минянимде Шаббат күні әйелдер әдетте Қабалат Шаббатты, П'сеукей Д'Зимраны, Тораны алып тастау және оны сандыққа орналастыру қызметтерін, Тора оқуды, сондай-ақ Д'Вар Тора немесе уағыз айтуды басқара алады. Алғашқы православиелік еврей әйелдерінің дұға тобы 1960 жылдардың соңында Манхэттендегі Линкольн скверіндегі синагогада Симхат Тора мерекесінде құрылды. Эфраим Мирвис, Біріккен еврей қауымдастығының бас раввині, православиелік әйелдердің Шаббат дұғаларын оқып, былай деді: «Біздің кейбір қауымдастықтарымызда жұма күні кешке, кейбіреулерінде сенбі күні таңертең әйелдер дұға оқиды. Бұл әйелдердің Торадан оқымай-ақ жасалатын іс. Бірақ әйелдердің дұға оқып, қауым болып жиналуы жақсы». Алайда, раввин Гершель Шахтер, раввин Мордехай Виллиг, раввин Ниссон Альперт және басқа да көптеген қазіргі православиелік раввиндер бұл практикаға рұқсат етілмейді деп үкім шығарды. Бұл тәжірибелер Хареди әлемінде де кездеспейді.

Haredi and the vast majority of Modern Orthodox Judaism has a blanket prohibition on women leading public congregational prayers. Conservative Judaism has developed a blanket justification for women leading all or virtually all such prayers, holding that although only obligated individuals can lead prayers and women were not traditionally obligated, Conservative Jewish women in modern times have as a collective whole voluntarily undertaken such an obligation. Reform and Reconstructionist congregations permit women to perform all prayer roles because they do not regard halakha as binding. A small liberal wing within Modern Orthodox Judaism, particularly rabbis friendly to the Jewish Orthodox Feminist Alliance (JOFA), has begun re examining the role of women in prayers based on an individual, case by case look at the historical role of specific prayers and services, doing so within classical halakhic interpretation. Accepting that where obligation exists only the obligated can lead, this small group has typically made three general arguments for expanded women's roles:

Because women were required to perform certain korbanot (sacrifices) in the Temple in Jerusalem, women today are required to perform, and hence can lead (and can count in the minyan for if required), the specific prayers substituting for these specific sacrifices. Birchat Hagomel falls in this category. Because certain parts of the service were added after the Talmud defined mandatory services, such prayers are equally voluntary on everyone and hence can be led by women (and no minyan is required). Pseukei D'Zimrah in the morning and Kabbalat Shabbat on Friday nights fall in this category. In cases where the Talmud indicates that women are generally qualified to lead certain services but do not do so because of the "dignity of the congregation", modern congregations are permitted to waive such dignity if they wish. Torah reading on Shabbat falls in this category. An argument that women are permitted to lead the services removing and replacing the Torah in the Ark on Shabbat extends from their ability to participate in Torah reading then. A very small number of Modern Orthodox congregations accept some such arguments, but very few Orthodox congregations or authorities accept all or even most of them. Many of those who do not accept this reasoning point to kol isha, the tradition that prohibits a man from hearing a woman other than his wife or close blood relative sing. JOFA refers to congregations generally accepting such arguments as Partnership Minyanim. On Shabbat in a Partnership Minyan, women can typically lead Kabbalat Shabbat, the P'seukei D'Zimrah, the services for removing the Torah from and replacing it to the Ark, and Torah reading, as well as give a D'Var Torah or sermon. The first Orthodox Jewish women's prayer group was created on the holiday of Simhat Torah at Lincoln Square Synagogue in Manhattan in the late 1960s. Ephraim Mirvis, an Orthodox rabbi who serves as the Chief Rabbi of the United Hebrew Congregations of the Commonwealth, supports Shabbat prayer groups for Orthodox women, saying, "Some of our congregations have women prayer groups for Friday night, some Saturday mornings. This is without women reading from the Torah. But for women to come together as a group to pray, this is a good thing." However, many Modern Orthodox rabbis, including Rabbi Hershel Schachter, Rabbi Mordechai Willig, Rabbi Nisson Alpert and others have ruled that this practice is not permitted. These practices are also unheard of in the Hareidi world

Кәмелетке толмағандардың рөлі

Иудаизмнің көптеген бағыттарында бар-мицваға дейінгі ұлдар деварим шеб'кидуша, яғни қадис, бареху, амида сияқты қасиетті сөздері бар дұғаларда хаззан рөлінде өте алмайды, сондай-ақ қауым үшін алия ала алмайды немесе Тораны оқи алмайды. Қабалат Шаббат пен Песукей Д'Зимраға техникалық түрде хаззан қажет болмағандықтан, бар-мицваға дейінгі ұлдар осы дұғаларды басқара алады. Шаббат және мерекелердегі дұғаның соңына да балалар жетекшілік ете алады. Марокколық, Йемендік және Мизрахи дәстүрлері бойынша бар-мицваға дейінгі ұлдар белгілі бір дұғаларды оқи алады, Тораны оқи алады және алия алады. Көптеген ашкеназилердің арасында Мұсафтан кейін "Адон Олам", ал Шаббат және мерекелік Мааривтен кейін "Игдал" әндерін орындау қалыпты. Сефардтар, Мизрахим, Йемендіктер және кейбір ашкеназилер арасында балалар Кирият-Шема дұғасын қауыммен бірге бастайды.

Атаулары өзгерген

Консервативті дін қызметтері әдетте православиедегідей қызметтер үшін бірдей негізгі форматты қолданады, бірақ кейбір доктриналық жеңілдіктермен және ағылшын тіліндегі кейбір дұғалармен. Іс жүзінде консервативті қауымдар арасында кең ауқымды айырмашылықтар бар. Дәстүрлі қауымдарда литургия православие иудаизмінің литургиясына жақын болуы мүмкін, көбінесе еврей (және арамей) тілінде, бірнеше ұсақ ерекшеліктермен, соның ішінде ғибадатханадағы құрбандықтарды зерттеу сессиясын алып тастау және құрбандық жүйесін қалпына келтіру туралы дұғаларды өзгерту. Либералды консервативті синагогаларда қызметке үлкен өзгерістер енгізіледі, қызметтің үштен бірі ағылшын тілінде өтеді; көптеген дайындық дұғалары қысқартылады немесе тоқтатылады; және кейбір дәстүрлі дұғалар заманауи үлгілермен алмастырылады. Доктриналық себептермен де өзгерістер бар, соның ішінде теңдік тілі, Иерусалимдегі ғибадатханада құрбандықтарды қалпына келтіру туралы аз сілтемелер және Коханимдер мен Левилердің ерекше рөлдерін жою мүмкіндігі. Реформа және Реконструкционизм литургиялары дәстүрлі элементтерге негізделген, бірақ дәстүрлі литургияға қарағанда либералды сенімді жақсы көрсететін тілді қамтиды. Доктриналық түзетулер көбінесе дәстүрлі доктриналарға сілтемелерді қайта қарауды немесе жоюды қамтиды, мысалы, дененің қайта тірілуі, жеке еврей Мессиясы және дәстүрлі еврей эсхатологиясының басқа элементтері, Синай тауындағы Тораның Құдай тарапынан ашылуы, періштелер, сыйлық пен жаза туралы түсініктер және басқа да жеке керемет және табиғаттан тыс элементтер. Қызметтер көбінесе 40%-дан 90%-ға дейін халық тілінде өтеді. Реформалық иудаизм либералды теологиясына сәйкес дәстүрлі қызметке үлкен өзгерістер енгізді, соның ішінде жеке Мәсіх, өлгендердің денесінің қайта тірілуі сияқты дәстүрлі еврей эсхатологиясының элементтеріне сілтемелерді жою. Еврей тіліндегі бөлім қысқартылып, жаңартылды және дәстүрлі дұғалардың орнына заманауи дұғалар қойылды. Бұған қоса, Шаббат заңдарының (соның ішінде музыкалық аспаптарда ойнауға тыйым салу) қазіргі жағдайларға қолданылмайды деген көзқарастарына сәйкес, реформалық қызметтерде жиі аспаптық немесе жазылған музыка ойнатылады, олар еврей сенбі күні дұға оқып тұрғанда. Барлық реформалық синагогалар гендерлік рөлдерге қатысты теңдік принципін ұстанады.

Conservative services generally use the same basic format for services as in Orthodox Judaism, with some doctrinal leniencies and some prayers in English. In practice, there is wide variation among Conservative congregations. In traditionalist congregations the liturgy can be almost identical to that of Orthodox Judaism, almost entirely in Hebrew (and Aramaic), with a few minor exceptions, including excision of a study session on Temple sacrifices, and modifications of prayers for the restoration of the sacrificial system. In more liberal Conservative synagogues there are greater changes to the service, with up to a third of the service in English; abbreviation or omission of many of the preparatory prayers; and replacement of some traditional prayers with more contemporary forms. There are some changes for doctrinal reasons, including egalitarian language, fewer references to restoring sacrifices in the Temple in Jerusalem, and an option to eliminate special roles for Kohanim and Levites. The liturgies of Reform and Reconstructionist are based on traditional elements, but contains language more reflective of liberal belief than the traditional liturgy. Doctrinal revisions generally include revising or omitting references to traditional doctrines such as bodily resurrection, a personal Jewish Messiah, and other elements of traditional Jewish eschatology, Divine revelation of the Torah at Mount Sinai, angels, conceptions of reward and punishment, and other personal miraculous and supernatural elements. Services are often from 40% to 90% in the vernacular. Reform Judaism has made greater alterations to the traditional service in accord with its more liberal theology including dropping references to traditional elements of Jewish eschatology such as a personal Messiah, a bodily resurrection of the dead, and others. The Hebrew portion of the service is substantially abbreviated and modernized and modern prayers substituted for traditional ones. In addition, in keeping with their view that the laws of Shabbat (including a traditional prohibition on playing instruments) are inapplicable to modern circumstances, Reform services often play instrumental or recorded music with prayers on the Jewish Sabbath. All Reform synagogues are egalitarian with respect to gender roles.