Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Құйрықты жануарлардың аяқ ауруы
Disease of the feet of hooved animals
Ламинит – құйрықты жануарлардың аяқтарына әсер ететін ауру, көбінесе жылқы мен сиырларда кездеседі. Клиникалық белгілеріне аяқтың сезімталдығының артуы, жүруге қабілетсіздікке дейін жететін ауыру, саусақ артериясының күшеюі және қабылдағанда аяқтың температурасының жоғарылауы жатады. Ауыр жағдайларда, сырттан көрінетін клиникалық белгілермен, бұл аурудың прогрессиясы тырнақтың табаны арқылы сүйек тінінің тесілуіне немесе тұрып қалуға шамасы келмей, эвтаназия қажеттігіне алып келеді.
Laminitis is a disease that affects the feet of ungulates and is found mostly in horses and cattle. Clinical signs include foot tenderness progressing to inability to walk, increased digital pulses, and increased temperature in the hooves. Severe cases with outwardly visible clinical signs are known by the colloquial term founder, and progression of the disease will lead to perforation of the coffin bone through the sole of the hoof or being unable to stand up, requiring euthanasia.
Механикалық бөлу
Жолдық қабыну деп белгілі механикалық бөліну, ұзын есікті аттардың қатты жерде көп жұмыс істеген кезде пайда болады. Ұзын есіктер мен қатты жердің бірігуі аяқ бармағындағы қабаттардың механикалық бөлінуіне себеп болады. Тарихи тұрғыдан алғанда, мұндай жағдай ауыр денелі, салыстырмалы түрде кішкентай қабықтары бар, ұзын, жіңішке аяқтары бар көлік аттарында байқалған; олардың қабықтары ұзын есіктер үшін кесілген (аяқтарын жоғары көтеруге мәжбүр ету, осылайша олардың әдемі "қимылын" күшейту үшін), және олар қатты жолдарда жылдам жұмыс істеген. Жолдық қабыну артық салмақты жануарларда да кездеседі, әсіресе қабықтарының ұзаруына рұқсат берілген жағдайларда; классикалық мысалдар – көктемде жайылымдағы понилер мен жүкті биелер. 2006 жылғы Кентукки Дербисінің жеңімпазы Барбаро да осыған ұқсас жағдайға тап болған. Көліктік ламинит кейде ұзақ уақыт бойы тіркемеде немесе басқа көлік құралында сақталған жылқыларда кездеседі. Тарихи тұрғыдан алғанда, ең ауыр жағдайлар – жылқыларды теңіз арқылы кемемен тасымалдау кезінде болған. Дегенмен, қозғалып жатқан көлікте тепе-теңдікті сақтау үшін үнемі салмақты ауыстыру қан айналымын жақсарта алады, сондықтан кейбір шаруалар жылқыны ұзақ уақытқа жабық тұрғаннан кейін қалпына келтірудің алғашқы қадамы ретінде тіркемеге салуды ұсынады. Ламинит жылқының суыққа, әсіресе терең қарға ұзақ уақытқа тап болғанда байқалуы мүмкін. Ламинит сондай-ақ, тым ыстық топырақпен ұзақ уақыт тікелей байланыста болғаннан немесе ыстық қабық дұрыс қолданылмағаннан кейін де пайда болуы мүмкін.
Commonly known as road founder, mechanical separation occurs when horses with long toes are worked extensively on hard ground. The long toes and hard ground together contribute to delayed breakover, hence mechanical separation of the laminae at the toe. Historically, this was seen in carriage horses bred for heavy bodies and long, slim legs with relatively small hooves; their hooves were trimmed for long toes (to make them lift their feet higher, enhancing their stylish "action"), and they were worked at speed on hard roads. Road founder is also seen in overweight animals, particularly when hooves are allowed to grow long; classic examples are ponies on pasture board in spring, and pregnant mares. A notable example is the 2006 Kentucky Derby winner Barbaro. Transport laminitis sometimes occurs in horses confined in a trailer or other transportation for long periods of time. Historically, the most extreme instances were of horses shipped overseas on sailing ships. However, the continual shifting of weight required to balance in a moving vehicle may enhance blood circulation, so some horsemen recommend trailering as an initial step in rehabilitation of a horse after long confinement. Laminitis has been observed following an equine standing in extreme conditions of cold, especially in deep snow. Laminitis has also followed prolonged heating such as may be experienced from prolonged contact with extremely hot soil or from incorrectly applied hot shoeing.
Күрделі себептері
Гипофиздің парс интермедиалық дисфункциясы, немесе Кушинг ауруы, егде жастағы жылқылар мен понилерде жиі кездеседі және ламинитке деген бейімділікті арттырады. Жылқының метаболикалық синдромы көптеген жаңа зерттеулердің нысаны болып табылады және ламинитте маңызды рөл атқаратынына көз жеткізіледі. Ол кортизол метаболизмі және инсулинге қарсы тұру сияқты көптеген факторларды қамтиды. Бұл синдром адамдардағы ІІ типті диабетке ұқсас белгілерге ие. Бұл синдромда перифериялық май жасушалары кортизолға ұқсас адипокин синтездейді, нәтижесінде Кушингке ұқсас симптомдар пайда болады. Егер бала туғаннан кейін плацента толық бөлінбесе, бикелер уыттану, бактериялық қызба немесе олардың комбинациясы салдарынан қабынуға ұшырауы мүмкін. Дәрілер қолданғаннан кейін, әсіресе кортикостероидтар қолданғанда ламинит туралы жекелеген хабарламалар келіп түскен. Бұл реакция нақты науқастың жеке ерекшелігі болуы мүмкін, себебі көптеген жылқылар клиникалық ламинит белгілерін көрсетпей, буындарына жоғары дозадағы глюкокортикоид алады. Ламинитке бейім емес жылқылар да белгілі бір агрохимиялық заттарға ұшырағанда ламинитке шалдығуы мүмкін. Көбінесе кездесетін мысалдар – кейбір гербицидтер және синтетикалық нитратты тыңайтқыштар.
Pituitary pars intermedia dysfunction, or Cushing's disease, is common in older horses and ponies and causes an increased predisposition to laminitis. Equine metabolic syndrome is a subject of much new research and is increasingly believed to have a major role in laminitis. It involves many factors such as cortisol metabolism and insulin resistance. It has some similarities to type II diabetes in humans. In this syndrome, peripheral fat cells synthesise adipokines which are analogous to cortisol, resulting in Cushings like symptoms. A retained placenta, if not passed completely after the birth of a foal, can cause mares to founder, whether through toxicity, bacterial fever, or both. Anecdotal reports of laminitis following the administration of drugs have been made, especially in the case of corticosteroids. The reaction may be an expression of idiosyncrasy in a particular patient, as many horses receive high dose glucocorticoid into their joints without showing any evidence of clinical laminitis. Even horses not considered to be susceptible to laminitis can become laminitic when exposed to certain agrichemicals. The most commonly experienced examples are certain herbicides and synthetic nitrate fertilizer.
Тәуекел факторлары
Дәстүрлі түрде диета мен ламинит арасындағы байланыс белгілі болғанымен, соңғы зерттеулер нәсіл мен дене күйінің де ролі бар екенін көрсетеді. Гормондардың, әсіресе адипонектин және қандағы инсулин деңгейлері де ықпал етеді, бұл ерте диагностикалық тесттер мен тәуекелді бағалау әдістерін жасауға жаңа мүмкіндіктер ашады.
Whilst diet has long been known to be linked to laminitis, there is emerging evidence that breed and body condition also play a role. Levels of hormones, particularly adiponectin, and serum insulin are also implicated, opening up new possibilities for developing early prognostic tests and risk assessments.
Диагностика
Ерте диагностика тиімді емдеу үшін өте маңызды. Дегенмен, ерте сыртқы белгілер айқын емес болуы мүмкін. Мұқият физикалық тексеру әдетте диагноз қоюға көмектеседі, бірақ рентген суреттері де өте пайдалы.
Early diagnosis is essential to effective treatment. However, early outward signs may be fairly nonspecific. Careful physical examination typically is diagnostic, but radiographs are also very useful.
Қалпына келтірілетін жылқының ілгегі
Жылқы тырнағын түзетудің жаңа инвазивті емес әдістері қолжетімді, оларды ат бағушылар пайдалана алады. Олар зақымдалған тырнақты қаптап, сезімтал ішкі құрылымдарды қорғап, қолдайды. Бұл тырнақтың одан әрі нашарлауын болдырмайды, сонымен қатар дереу ауруды басады және жылқының қимыл-қозғалысын жақсартады. Нәтижесінде туындайтын жайлылық жалпы стресс деңгейін төмендетеді, жылқының жақсырақ қалпына келуіне көмектеседі, себебі ол тез арада әдеттегі өміріне оралады.
New non invasive horseshoeing methods are available for farriers to take advantage of. They encapsulate the damaged hoof, protecting and supporting the sensitive internal structures. This prevents further deterioration, whilst also immediately reducing pain and improving the horse’s ability to move. The resulting comfort also reduces overall stress levels, leading to a faster recovery as the horse can quickly return to a regular routine.
Асқынулар
Ламиниттен туындайтын асқынулардың қатарында қайталама тырнақ іріңдемелері болады, олар кейде педаль остеиті, серомалар және табыт сүйегінің табан жағының сынуы салдарынан пайда болады.
Complications to laminitis include recurrent hoof abscesses, which are sometimes secondary to pedal osteitis, seromas, and fractures to the solar margin of the coffin bone.
"құрылтайшы" сөзін бейресми қолдану
Бейресми түрде, әсіресе АҚШ-та, "құрылтайшы" термині аяқтың құрылымындағы ламинитпен байланысты болатын кез келген созылмалы өзгерістерді білдіреді. Кейбір мәтіндерде бұл термин тіпті ламинитпен синоним ретінде қолданылады, дегенмен мұндай қолдану техникалық тұрғыдан дұрыс емес. Басқаша айтқанда, ламинит көрінгеннің барлығы құрылтайшыға шалдықпайды, бірақ құрылтайшыға шалдыққан барлық жылқылар алдымен ламинит көреді.
Informally, particularly in the United States, "founder" has come to mean any chronic changes in the structure of the foot that can be linked to laminitis. In some texts, the term is even used synonymously with laminitis, though such usage is technically incorrect. Put simply, not all horses that experience laminitis will founder, but all horses that founder will first experience laminitis.