Кіріспе

Біріккен Корольдіктегі діни еркіндікке шолу Біріккен Корольдіктегі дін бостандығының құқығы үш құрамына кіретін заң жүйесінің барлығында, сондай-ақ аймақтық, ұлттық, еуропалық және халықаралық заңдар мен шарттар арқылы қамтамасыз етілген. Біріккен Корольдік төрт құраушы ұлттан тұрады, бұл діни сипаттың біркелкі болмауына әкеледі және бүкіл корольдік үшін мемлекеттік шіркеу жоқ. 2023 жылы ел діни еркіндік бойынша 4 балға бағаланды.

Адам құқықтары туралы заң

Бұл құқық Ұлыбританияда 1998 жылғы Адам құқықтары туралы заңның (АҚҚ) 1-тармағының (1)(а) тармақшасымен "құқық және негізгі бостандық" ретінде берілген.

Монархия

1701 жылғы Елдестіру туралы акт Ұлыбританияның (кейіннен Біріккен Корольдік) монархы «Англия шіркеуімен қарым-қатынасқа түсуге тиіс» екенін белгілейді. Бұл акт католик монархтың таққа отыруына жол бермеу үшін әзірленген, бірақ нәтижесінде протестантизмнен басқа барлық діндерге қатысты кемсітушілікке әкеп соқты. Мұрагерлік тізбегінде тұрған және Рим католиктерімен (бірақ басқа діндерді ұстанатындармен емес) неке қиған Корольдік отбасының мүшелері мұрагерлік құқығынан айырылды. 2013 жылғы Тақ мұрагерлігі туралы актінің қағидаларына сәйкес, Рим католиктерімен некелесу адамды таққа мұрагер болудан шығармайды; алайда, монархтың протестант болуын талап ететін Елдестіру туралы актінің ережесі күшін жоймай, өз күшімен жалғасуда.

Англия шіркеуі

Англияда мемлекеттік шіркеу – Англия шіркеуі, ал шіркеудің Жоғарғы басшысы – британ монархы. Бұрын айтылғандай, монарх «Англия шіркеуімен қарым-қатынас жасауға» міндетті. Тақ кию рәсімінде монарх, Англияда заңмен белгіленгендей, Англия шіркеуінің құрылысын, доктринасын, құлшылығын, тәртібін және басқаруын сақтап, бұзбай сақтауға ант береді, содан кейін Англия шіркеуінің аға дінқызы – Кентербери архиепископы оны таж кигізеді. Шіркеудің барлық дін қызметкерлері қызметке кіріспес бұрын монархқа адалдық ант береді. Парламент Англия шіркеуін басқару құқығына ие, бірақ 1919 жылдан бері бұл өкілеттікті шіркеудің Бас синодына (бұрынғы Шіркеу ассамблеясы) жүктеді. Парламент Бас синодтың немесе Шіркеу ассамблеясының шешімдерін вето құқығын сақтайды; бұл сирек қолданылатын құқық 1927 және 1928 жылдары жаңартылған дұға кітабын қабылдауға кедергі келтірді. Сонымен қатар, шараларға патшаның келісімі қажет. Шіркеу епископтары мен архиепископтарын тағайындау патшаның құзыретіне жатады. Қазіргі кезде премьер-министр шіркеудің көрнекті мүшелерінен құралған комиссия ұсынған екі үміткердің ішінен таңдайды, содан кейін өзінің таңдауын монархқа жібереді. Премьер-министр осы рөлді атқарады, бірақ оның өзі Англия шіркеуінің мүшесі немесе тіпті христиан болуы міндетті емес – мысалы, Клемент Атли өзін «діни сезімге қабілетсіз» деп сипаттаған агностик болды. Англия шіркеуі орнатылған шіркеу болғанымен, мемлекеттен қаржы алмайды. Оның орнына шіркеу қайырымдылықтарға, жерге және инвестицияларға сүйенеді.

Шотландия шіркеуі

1921 жылғы Шотландия шіркеуі заңынан бері Шотландия шіркеуі мемлекеттен тәуелсіз. Дегенмен, монарх таққа отырғаннан кейін бірден болатын Жеке кеңес отырысында Шотландия шіркеуін сақтауға ант береді. Монархтың Шотландия шіркеуінің Бас ассамблеясына қатысуға құқығы бар, бірақ көбінесе оның орнына Жоғары комиссарды жібереді.

Бала асырап алу мекемелері

2006 жылғы Теңдік заңы діни және зайырлы асырап алу агенттіктеріне бірдей қолданылады. Католик асырап алу агенттіктері діни негіздегі агенттіктерге жеңілдік беретін, яғни оларға әртендік жынысты ата-аналарға ғана асырап алуға мүмкіндік беруді жалғастыруға рұқсат ететін келісімге қол жеткізуге сәтсіз тырысты.

Білім

Бірнеше университет студенттік ұйымдары еншілес топтарына дін, ұлт немесе сексуалдық бағдарына қарамастан, кез келген адамның басқару комитеттеріне мүше болуына және олардың отырыстарында сөз сөйлеуіне рұқсат беруді міндеттейтін ережелерді қабылдады. Дегенмен, кейбір христиандық одақтар өздерінің басқару комитеттерінің мүшелерінің ортақ сенімдерге ие болуын талап етуге құқықтары болу керек деп санайды.

Қызмет көрсету

2008 жылдың мамыр айында Лондонның Ислингтон қаласынан келген Лилиан Ладель өзінің жұмыс берушісі – Ислингтон Лондонның аудандық кеңесіне, «Христиан институтының» қаржылық қолдауымен Лондонның орталық жұмыспен қамту трибуналына шағым түсірді. Ладель діни нанымдарына сәйкес, азаматтық серіктестіктерді тіркеуден бас тартқан болатын. Ал басқа қызметкерлердің шағымдарынан кейін, Кеңестің «Барлығына әділдік» саясаты бойынша тәртіптік жазаға тартылды. Ладель өзінің дініне байланысты жұмыс орнында тікелей және жанама дискриминацияға, сондай-ақ қысымға ұшырағанын мәлімдеді. 2008 жылдың шілдесінде трибунал Ладельдің пайдасына шешім шығарды, алайда 2008 жылдың желтоқсанында Жұмыспен қамту апелляциялық соты бұл шешімді күштен шығарды. 2011 жылы үй иесінің, үйленбеген жұбайларды орналастырудан бас тартуына қатысты сот отырысында, 2010 жылғы «Теңдік» заңына сәйкес, гомосексуалды жұбайдың пайдасына шешім қабылдалды, бірақ сот апелляцияны қабылдады, сонымен қатар: «Бұл шешім айыпкерлердің дінін білдіруге құқығына әсер етеді» деп мәлімдеді.

Тарих

Ұлыбритания 1707 жылдан бастап бұрынғы тәуелсіз мемлекеттердің бірігуі арқылы құрылғандықтан, ең ірі діни топтардың көпшілігі бүкіл Ұлыбританияны қамтитын ұйымдық құрылымға ие емес. Алғаш рет Англия королі Генрих VIII 1534 жылғы "Үстемдік туралы заң" арқылы енгізген "Үстемдік серті", Англияда мемлекеттік немесе шіркеу қызметін атқаратын әрбір адамның Англия шіркеуінің Жоғарғы Басшысы ретінде монархқа адал болуға серт беруін қажет етті. Осы сертке қол қоймаған Рим католиктері мемлекетке қарсы қылмыс жасады деген айыппен сотталды. 1688 жылғы "Төзімділік туралы заң" адалдық және үстемдік сертіне қол қойып, транссубстанциацияны қабылдамаған, яғни Англия шіркеуінен бөлініп кеткен протестанттарға – мысалы, баптистерге, конгрегационалистерге немесе ағылшын пресвитериандарына құлшылық ету еркіндігін берді. Бұл заң қасақана түрде Рим католиктеріне, яһудилерге, үштікке сенбейтіндерге және атеистерге қолданылмады.

Құдайды қорлау туралы заң

2008 жылы жалпы құқық бойынша құдайға қарсы әрекет жасау қылмысы жойылды. Ұлыбританияда құдайға қарсы әрекет жасағаны үшін соңғы рет Джон Уильям Готт 1922 жылы тұтқындалды, ол Иса Мәсіхті клоунмен салыстырғандығы үшін. Келесі құдайға қарсы іс 1977 жылы болды, ол кезде Мэри Уайтхаус жеке сот отырғызды (Уайтхаус Лемонға қарсы) «Gay News» газетінің редакторына қарсы, Джеймс Киркуптың «Атын айтуға батылы жететін махаббат» атты өлеңін жариялағаннан кейін. Денис Лемонға тоғыз айға шартты жаза берілді және «ең ұятты тілдес сөздерді» жариялағаны үшін 500 фунт айыппұл салынды, онда римдік жүзбасының Мәсіхтің айқышқа шегеленген денесімен жыныстық қатынас жасауы бейнеленген. Үкім апелляциялық сотта күшінде қалды. Бұл апелляциялық істе Лорд Скарман қазіргі заманғы құдайға қарсы әрекет жасау туралы заң Стивенстің Қылмыстық заң жинағының 214-бабында дұрыс баяндалғанын мәлімдеді. Онда былай делінген:

1996 жылы Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық сот (№19/1995/525/611 іс) 16 ғасырдағы монах әйел туралы эротикалық «Экстази көріністері» видеосының құдайға қарсы заңға қайшы келгеніне байланысты оны тыйым салуды қолдады. Дегенмен, бұрын құдайға қарсы әрекет деп есептелген кейбір іс-әрекеттер қазір басқа заңнамалар бойынша қудалана алады, мысалы, 1986 жылғы Қоғамдық тәртіп туралы заң, 2006 жылғы нәсілдік және діни жекқұрушылық туралы заңмен толықтырылған.