Кіріспе
Жедел және еркін – жарманкелерде ойналатын алдау ойыны. Ол сондай-ақ «Жартерді тігу» (Ренессанс дәуірі), «Жерме» (1930 жылғы алдамшылар жаргоны), «Ескі армия ойыны» (Екінші дүниежүзілік соғыс), «Австралиялық белдеу» және «Белдеуде тігу» деп те аталады. Негізгі ойын белгілі бір материалдан жасалған шеңбермен ойнатылады, көбінесе бұрын белбеулер немесе жартиерлер, ал қазіргі уақытта жіп немесе әшекей тізбектері қолданылады. Ол үстелге екі ашық ілмек түрінде қойылады. Ойыншы немесе құрбан ойыншы бармағы немесе таяқ сияқты затты біріне салады. Егер дұрыс ілмекті таңдаса, алдамшы тізбекті көтеруге тырысқанда ол заттың айналасына оралып, «жедел» болады, және ойыншы жеңіп шығады. Егер қате ілмекті таңдаса, ол заттың айналасында болмайды, демек «бос» болады. Алдаудың өзі сол ілмектің жеделдігі қалай көтерілгеніне байланысты өзгеретінінде, сондықтан алдамшы әрқашан оны бос күйге келтіре алады. «Жедел және еркін ойнау» деген сөз тіркесі қазір алдауды, бір нәрсені айтып, екіншісін істеуді білдіреді. Осы сөздің қолданылуы Уильям Шекспирдің «Король Джон» пьесасына дейін жетеді, яғни бұл амал 16 ғасырда-ақ қалыптасқан екенін көрсетеді.
Fast and Loose is a cheating game played at fairs by sharpers. It is also known as Pricking the Garter (Renaissance), The Strap (1930 con man argot), The Old Army Game (World War II), The Australian Belt, and Pricking at the Belt. The basic game is played with a circle of some sort of material, typically belts or garters in the past, or loops of string or jewellery chains in modern times. It is placed on a table in such a way that it forms two open loops. The player, or mark, places an object such as their finger or stick in one of the loops. If they choose the right one, when the sharper attempts to lift the chain it will wrap around the object and become "fast" and the player wins. If they choose the wrong one, it is not actually around the object and is "loose". The confidence game involves the fact that which loop is fast changes depending on the way it is lifted, so the sharper can always make it loose. The term "playing fast and loose" now means to be tricky, saying one thing and doing another. This use of the term has been traced back to William Shakespeare's King John, implying the trick was already well established in the 16th century.
Тарих
Бұрынғы заманда бұл ойынға ерлер киімдерін жамбасқа байлағанда қолданатын былғары немесе матадан жасалған жолақтар пайдаланылған. Кейіннен солдаттар қолданатын матадан жасалған белбеулер танымал болды. Ойынның түріне қарамастан, ойынның өзі бірдей қағида бойынша жүреді. Көшедегі алаяқ немесе көңіл көтеруші жолақты, әдетте белбеу түрінде, екіге бүктеп, сосын орамдайды. Орамның ортасында екі бірдей иілмек пайда болады – біреуі жолақтың бүктелген ортасы, екіншісі оның алғашқы бүктелуі. Бұл екі иілмек бір-бірінен ажыратылмайды. Алаяқ көрерменге таяқты нағыз орталық иілмекке салып қоюға шақырады – жолақтың екі ұшы тартылғанда берік тұратын иілмекке. Егер алаяқ тартып, жолақ "босап" кетсе, көрермен тігілігін жоғалтады. Алаяқ екі ұшты қалай тартып тастау керектігін жасырын өзгерте алатындықтан, ол әрқашан жеңіске жетеді. Оның көмекшілері (шилдер) басқаларды ойнауға ынталандырады, жеңудің мүмкіндігі бар екенін көрсетіп, жеңіске жетуге тырысқан "құрбандарға" "кеңес" береді. Жеңіске жеткен шілдер басқаларды да сынап көруге шақырады: «Егер қалай табу керектігін білсеңіз, бұл оңай». Бұл алаяқтық бұрын кең таралған, оны көбінесе цыгандар қолданған, және Шекспир «Антоний және Клеопатра» (IV. 12) пьесасында осы жайтты айта келеді: «Нағыз цыган сияқты, алдап-арбап, мені жоғалтудың тереңіне түсірді». Шекспир «Махаббат еңбегінің жоғалуы» пьесасында да «Fast and Loose» туралы айтады. Бұл тіркес көбінесе Шекспирге жатқызылады, бірақ OED мәліметінше, алғаш рет 1557 жылғы танымал жинақтағы эпиграмманың тақырыбы ретінде пайда болған. 1575 жылғы наурызда Шотландия Парламенті «алдаушылықпен, [яғни сиқыршылықпен] тез және еркін, сондай-ақ басқа да заңсыз ойындарды» ойнағандарға бес шотланд фунтына дейін айыппұл салды. «Тез және еркін ойнау» – ойсыз немесе жауапкершіліксіз әрекет ету – деген сөз тіркесі Шекспирден бізге жеткен. 18-19 ғасырларда бұл алаяқтық жаңа әдіспен қайта жандандырылды – үздіксіз жіптен жасалған иілмектерді пайдалану арқылы. Порттарда жұмыс істейтін алаяқтар көбінесе теңізшілерге арамдықты шарап шелектерінің үстінде ойнап көрсеткен. Ойынның жаңа түрі «Шарап шелектерінде» деп аталды, себебі «Ақшаңызды шарап шелектеріне салыңыз» деген сөз тіркесі қолданылды. Ол «Сегіздік» және кейін «Түкілмейтін тізбек» деп те аталды. Жіптің шеңбері ішінде екі немесе одан да көп иілмектер жасалады (суретке қараңыз). Көрермен Fast-тың қай иілмегіне тұратынына тігілген ақша салады. Бұл нұсқада жіпті қалай ұстау маңызды емес. Бастысы – оны қалай орналастыру. Бір тәсілмен орналастырылғанда, бір иілмек «берік» тұрады. Ал дәл сол тәсілмен орналастырылғанда, ешбір иілмек «берік» тұрмайды – құрбандар жеңе алмайды. Белбеу стиліндегі ойындар да, үздіксіз жіптен жасалған иілмектерді пайдаланатын ойындар да өте ұқсас болғандықтан, Fast and Loose осы ойынның жалпы атауы ретінде жиі қолданылады.
"Like a right gipsy, hath, at fast and loose, Beguiled me to the very heart of loss." Shakespeare also mentions Fast and Loose in "Love's Labour's Lost". This phrase is often attributed to Shakespeare, but according to the OED, first appears as the title of an epigram in a popular miscellany from 1557. An act of the Parliament of Scotland from March 1575 set fines of up to five pounds Scots for those "using subtile, crafty and unlauchfull playis, as juglerie [i. e. magic] fast and lowise, and sic utheris". The colloquial expression to "play fast and loose" — to act or live recklessly or thoughtlessly — has come into our common usage from Shakespeare. Sometime in the 18th or 19th century, the scam was resurrected with a new method — one which used a continuous loop of string. The scam artists who worked the docks would often play this con on a barrel top for the sailors. This new version of the game was called "On the Barrelhead," from the phrase, "Put your money on the Barrelhead." It was also known as "The Figure Eight" and later as "The Endless Chain." Two or more loops are formed within the circle of a string (see figure below). The spectator bets on which loop will hold Fast. In this version, it doesn’t matter in what manner the string is picked up. Instead, the important thing is the method used to lay it out. Laid out in one pattern, one of the loops holds "fast." Laid out in what looked like an identical pattern, none of the loops would hold "fast" — the victims cannot win. Since both the belt style games and the endless string and loop games are so similar, Fast and Loose is often used as a general term for this kind of game.
Барельдің басында
Бұранда бұрылып, ішінде X белгісі бар шеңбер құрайды, бұл мысықтың ойнауына немесе шексіздік символына ұқсас. Белгі X-тің бір немесе екінші жағын таңдайды, осылай екінші жағынан тартқанда бұранда соған міц жабысады. Өкінішке орай, бұл циклді әртүрлі жолдармен жасауға болады. Мынада оның бірнеше түрі келтірілген, осы арнаудың қалай жасалатынын көрсетеді:
1) Негізгі цикл: Жіптің циклын алып, үстелге жайыңыз. Циклдің оң жағын алып, төменге және айналдырыңыз (сағат тілі бойынша), ол циклдің екінші ұшын жабатындай. Циклді мүлдем бұрмаңыз. X-тің оң жағы – X шеңберін құраған бос кеңістік, демек ол бос жақ. Үстіне жатқан бөлік тұтқындалып, ұстап тұратын жақ болады. 2) Алдау циклы: Жіптің циклын алып, үстелге жайыңыз. Циклдің оң жағын алып, сағат тіліне қарсы 180 градусқа бұраңыз. Содан кейін оны төменге және айналдырыңыз (сағат тілі бойынша), бұрынғыдай. Оң жақтағы бос кеңістік қайтадан бос, бірақ енді сол жақтағы үстіне жатқан бөлік те бос. Сонымен қатар, төменгі жіпті көтеріп, екі жағынан жоғарғы жіп арқылы өткізсе, цикл қарсы жағына оралып, міц жабысады. Осылайша, екі жақ та арнаушының қалауынша міц жабысуы немесе босауы мүмкін.