Кіріспе

Ресейдің арнайы күштері қолданған уытты химиялық зат – Kolokol 1 (ко́локол – "қоңырау") синтетикалық опиоид, оның аэрозольдік қолдануға қабілетсіз ететін зат ретінде пайдалану үшін әзірленгені белгілі. Ресей үкіметі оның химиялық құрамын әлі ашып көрсеткен жоқ. Алғашқыда кейбір дереккөздер оны құдіретті опиоид фентанилдің туындысы деп санайтын, көбінесе 3 метилфентанилдің ингаляциялық анестетиктегі органикалық еріткіш ретінде ерітілген түрі деп есептелді. Дегенмен, Мәскеу театрындағы кешірушілердің киімдерінен немесе бір кешірушінің зәр үлгісінен фентанил немесе 3 метилфентанил табылған жоқ. Талдау нәтижесінде үлгілерде екі есеге артық күшті және әсер ету ұзақтығы қысқа агенттер – карфентанил (ірі малға арналған тыныштандырғыш) және ремифентанил (хирургиялық ауырсыққа қарсы дәрі) анықталды. Олар Мәскеу театрындағы кешіру оқиғасында қолданылған заттың құрамында фентанилдің екі күшті туындысы, аэрозоль түрінде шашырылғандығын анықтады.

Даму және ерте пайдалану

Лев Федоровтың айтуынша, бұрынғы советтік химиялық қару ғалымы және қазір Мәскеудегі Химиялық қауіпсіздік жөніндегі тәуелсіз кеңестің төрағасы, бұл зат 1970 жылдары Ленинградтағы (қазір тарихи атауы Санкт-Петербург) құпия әскери зерттеу орталығында жасалған. Құралды тарату әдістері Мәскеуде, содан кейін Новосибирскідегі метро желдету шахталары арқылы зиянсыз бактерияларды тарату арқылы сынақтан өткен. Федоров сонымен қатар 1991 жылғы 20 тамыздағы сәтсіз коммунистік төңкерістің жетекшілері Ресей парламенті ғимаратында осы затты қолдануды қарастырғанын мәлімдеді.

Мәскеу театрында тұтқындық қақтығысы кезінде қолданылған

Колокол-1 – 2002 жылғы қазанда Мәскеу театрындағы кешіру оқиғасында ресейлік "Спецназ" тобы қолданған химиялық агент деп саналады. Соңғы шабуыл кезінде кем дегенде 129 кешірілген адам қаза тапты; осы өлімдердің көбі жауынгерлерді бағындыру үшін театрға шашыратылған, әрекетін жоятын аэрозольдік заттың әсерінен болды. Кейін Ресейдің денсаулық сақтау министрі Юрий Шевченко газдың фентанилге негізделгенін мәлімдеді. Министр Шевченконың мәлімдемесі, театрға қолданылған газ химиялық қаруды өндіру мен қолдануға қатысты халықаралық тыйымдарды бұзды деген болжамдардан кейін жасалды, сондай-ақ Химиялық қаруды тыйым салу ұйымының бас директоры Рохелио Пфиртерден газ туралы түсініктеме сұрағаннан кейін жарияланды. Министр газға қолданылған фентанил, ауырсынуды басатын дәрі ретінде кеңінен қолданылатынын, "өздігінен өлімге себеп болатын деп айтуға болмайды" деп атап өтті. Шевченко кешірілгендердің өлімін, химиялық қосылысты қолданудың және үш күнге созылған тұтқындықтан кейін құрбандардың нашар физикалық жағдайына байланысты деп түсіндірді – сусыздану, аштық, оттегінің жетіспеуі және күшті стресс. "Мен ресми түрде химиялық қару туралы халықаралық конвенцияларда тыйым салынған химиялық заттар қолданылмағанын мәлімдеймін", - деді ол, "Интерфакс" ақпарат агенттігінің сөздерін келтіре отырып. Бұл пікірге екі тұрғыдан қарсылық білдірілді. Біріншіден, сол кездегі АҚШ-тың Ресейдегі елшісі, Ресей үкіметінің газдың құрамындағы белсенді затты анықтаудағы кешігуі, әйтпесе болдырмауға болатын көптеген кешірілгендердің өліміне әкелді деп шағымданады.

Карфентанил

Карфентанил, Мәскеудегі театрдағы кешірімшілік дағдарысында қолданылған екі фентанилдің бірі, сол кезде бірнеше қытайлық химиялық компаниялар тарапынан белсенді түрде сатылды. Карфентанил Қытайда бақыланатын зат емес еді, онда ол 2017 жылдың 1 мамырына дейін, фентанил мен оның барлық аналогтарына тыйым салынғанға дейін заңды түрде өндіріліп, интернетте ашық сатылатын. Associated Press агенттігі жариялаған мақалаға сәйкес, карфентанилдің уыттылығы нервтік газдармен салыстырылды. Мақалада 2009-2014 жылдар аралығында АҚШ Қорғаныс министрінің ядролық, химиялық және биологиялық қорғаныс бағдарламалары жөніндегі көмекшісі Эндрю С. Вебер: "Бұл қару. Компаниялар оны кез келген адамға жіберуі тиіс емес" деген пікірін білдірді. Вебер былай деді: "Бізді алаңдатып отырған елдер оны шабуылдық мақсатта қолдануға қызығушылық танытты. Сондай-ақ, ИСИЛ сияқты ұйымдар оны коммерциялық жолмен тапсырыс беруі мүмкін деп алаңдаймыз". Вебер карфентанилді қару ретінде қолданудың әртүрлі жолдарын сипаттады, мысалы, әскерлерді естен шығарып, тұтқынға алу немесе пойыз станциялары сияқты жабық кеңістікте азаматтарды өлтіру.