Кіріспе

Корнуолл, Англия Луу () – 2011 жылғы санақ бойынша 5,280 тұрғыны бар, Англияның оңтүстік-шығысындағы Корнуоллдағы жағалау қаласы және азаматтық округ. Луу Плимуттен батысқа қарай 32 шақырым, Лискердтен оңтүстікке қарай 11 шақырым жерде орналасқан. Қала Лоо өзенімен екіге бөлінген: Шығыс Луу және Батыс Луу. Луу екі жеке қала ретінде дамыған, әрқайсысының өзінің депутаттары мен мэрі болған. Қаланың ортасы шағын портының төңірегінде және Лоо өзенінің тік жарлы аңғары бойымен орналасқан, ол Шығыс және Батыс Луу арасынан құмды жағажайдың жанынан теңізге құяды. Батыста, Ханнафор жағасының қарсысында Луу аралы жатыр.

Тарихқа дейінгі кезең және негіз

Археологиялық деректер Лоу аймағында неолит кезеңінен бері адам қоныстанғандығын көрсетеді (бірақ, жақын маңдағы Пенарттауннан оңтүстікке қарайғы ежелгі егістік жүйелерінің болуы ерте палеолиттік қызметке нұсқауы мүмкін). 1978 жылы Батыс Лоу өзенінің жағасында неолиттік жасыл тас балқы табылды. Тренант нүктесінен жоғары жатқан далаларда кремний жебе ұштары сияқты неолиттік тағылымдар да табылды. Сонымен қатар, Шығыс Лоудағы Хиллкрест зейнеткерлер үйінің солтүстігіндегі далада үлкен, сақталған қола дәуірінен қалған оба және ортағасырлық маяк орны болған. Алайда, 1823 жылдан кейін бұл орын тегістелді, ал Шутта төбесінің түбіндегі обалар бүгінде көрінбейді. Лоу аймағында темір дәуірі мен римдік-британдық бекіністер де көптеп кездеседі. Оларға Трелаун және Үлкен ағаш маңындағы бекіністер/қоныстар жатады. Сонымен қатар, Лоуда римдіктердің шағын ықпалы болғанын және мүмкін қоныстанғанын көрсететін археологиялық деректер бар. Мысалы, 1800 жылдардың басында Сент-Мартин төбесіндегі жол салу кезінде римдік құмыра табылды. Оның қоңыр түсті, шамамен 25 см биіктігінде болған және күйген адам сүйектерінің сынықтары болған. Құмыра табылған жерге жақын, көптеген екі жаққа ұқсас қабықшалар, көбінесе теребратулалар табылған. Алайда, жерлеу орнының нақты мекенжайы мен құмыраның қатындағы орны уақыт өте келе жоғалып кеткен. Сонымен қатар, жақын маңдағы Лоу аралынан римдік амфоралардың сынықтары, тас кеме зәкірлері, римдік монеталар және көптеген ежелгі немесе римдік-британдық тағылымдар табылды. Аралдың оңтүстігінде суға түскендер үлкен қола құймасын тапты. Бұл көптеген тарихшыларды аралдың б.з.д. 4 ғасырда Пифей көрген және б.з.д. 1 ғасырда Диодор Сицилиялық еске алған қалай саудасы орын алған Иктис аралы болуы мүмкін деген ойға жетеді. Сонымен қатар, 2008 жылы кешіккен римдік монеталардың кішкентай жиынтығы табылды. Бұл монеталар Лоу аралының жоғарғы бөлігін және кейінірек христиан шіркеуі орнын қоршаған «інжу пішіндес қоршауды» құрайтын беткей арналардың бірінен табылды. Барлық сегіз монета біздің заманымыздың 3-ші ғасырының соңына немесе 4-ші ғасырының басына жатады. Лоудың ең үлкен археологиялық құпияларының бірі – «Алыптың қоршауы» деп аталатын ежелгі жер жұмысы, ол Лоу мен Фуи сағалары арасында 16 шақырымнан астам қашықтыққа созылады. Кейбір жерлерде оның биіктігі әлі де 3,6 метрге жетеді, ал ең жақсы сақталған жерлерінде (мысалы, Виллейк Вудта) таспен қапталған және арықпен шектелген. Жылдар бойында бұл ежелгі жер жұмысының мақсаты туралы көптеген теориялар айтылды. Атауы мен ертедегі халық әңгімелері оны алып салғанын болжайды, өйткені жырда айтылғандай: «Бір күні Ібіліс бос отырғанда, Лерриндан Лоуға дейін үлкен қоршау салды», бірақ жалпы пікір бұл сызықты жер жұмысы римдік империядан кейінгі патшалықтың шекарасын белгілегенін көрсетеді. 18 ғасырдың ортасында британдық антиквариатшы Уильям Борлаз бұл жер жұмысының Лоуды Фуи сағасына қосатын римдік жолдың қалдықтары екеніне сенді. Бұл теорияны кейбір тарихшылар қазір даулап отырса да, Лерринда табылған римдік монеталардың жиынтығы және Ланреаттағы ықтимал римдік бекінісі сияқты археологиялық жағдайлар бұл теорияны қолдайды. Басқа теориялар «Алыптың қоршауы» әлдеқайда көне екенін және тіпті қола дәуіріне дейін соңғы жылдары салынғанын болжайды. Мысалы, Оксфордшир округінің археологы доктор Кит Рей, «Алыптың қоршауын» арнайы зерттейді және оның бастапқыда Фуи өзенінің батыс жағында жалғасқанына және Доре қамалымен қорғалғанына сендіреді. Қоршау бойында қола дәуірінен қалған көптеген обалар, төбелердегі бекіністер және ежелгі қоршаулар бар. Мысалы, Холл сақиналары, Килминорф форты, Йерл орманындағы форт және тағы да басқалары. «Алыптың қоршауының» сырлары ешқашан ашылмауы мүмкін, ал қоршау тарихы әртүрлі кезеңдердің үйлесімі болуы мүмкін. 1086 жылғы «Domesday Book» кезінде Пендрим иелігінде, қазіргі Шығыс Лоудың көп бөлігін қамтитын жер, әлі де Вильгельм Жеңімпаздың қолында болды, ол кейіннен Бодгруган (Бодриган) отбасына берді. Өзеннің арғы жағындағы жер Порталла (немесе Порталант) және Портбихан (портбиян, Портбиган, Портпиган және т.б.) иелігіне тиесілі болды. Шығыс Лоудағы тік төбеде орналасқан Шуттада 12 ғасырда адам тұрғандығы туралы жазбалар бар. 1154 және 1189 жылдар аралығында Генрих II сэр Генри Бодруганға Шығыс Лоу қаласының мэрі ретінде жарғы берді. Батыс Лоу кейіннен еркін қалашық мәртебесін алды (қала туралы алғашқы тарихи дерек 1327 жылға жатады) және 1230 жылдары Шығыс Лоу апталық базар мен Михайлов ярмаркасын өткізу құқығын алды. Шығыс Лоудың жоспары «жаңа қалаларға» ұқсас «құрылған қалашық» сияқты көрінеді, өйткені оның көптеген көшелері тор тәрізді құрылымды құрайды. Лоудың төмен жатқан бөліктерінде су тасқыны жиі болады. Практикалық себептерге байланысты, ежелгі Лоудағы балықшылардың көптеген үйлері, оңтүстік жағалаудағыдай, тұрғын бөлмелері жоғары қабатта, ал төменгі қабатта қайықтар, құралдар мен балық аулау құралдарын сақтауға арналған орын болды; олар «балықшылардың жертөлелері» деп аталады.

Ертедегі шіркеулер

1144 жылға дейін бір кездері Сент-Бенедикт ордені Лоу аралын басып алып, онда шіркеу салдырды, ал монахтар шамдарды пайдалана отырып, қарапайым маяк қызметін құрды. Тағы бір шіркеу Батыс Лоудың сыртындағы төбеде салынды; екеуі де қазір тек қираған орындарымен белгілі. Шығыс Лоу приход шіркеуі Сент-Мартин-бай-Лоуда орналасқан, бірақ қалада қосымша шіркеу болған. St Mary's Church, East Looe 1259 жылы Эксетер епископы Уолтер Бронскомбпен қасиеттелді. 1805 жылы қайта жаңарту жұмыстары басталғанына қарамастан, ол уақыт өте келе тозығына жетті, бірақ бастапқы мұнара әлі де сақталған. Ортағасырлық дәуірде көпірдің ортасында Сент-Анн шіркеуі тұрды (1436 жылы қасиеттелді): доктор Джордж Оливер бұл қасиеттеуді қалалық шіркеуге жатқызды және содан бері ол қабылданды, Сент-Марияның орнын басты. Батыс Лоу ерте орта ғасырдан бері Талланд приходының бір бөлігі болды, бірақ 1330 жылға дейін сақталған, содан кейін одан әрі жабдықталған және кеңейтілген St Nicholas' Church, West Looe қосымша шіркеуі болды. Ғаламдық зал және мектеп ретінде пайдаланылғаннан кейін, бұл ғимарат өзінің бастапқы діни мақсатына қайта оралды, 1852, 1862 және 1915 жылдары толықтай қалпына келтірілді. Шығыс Лоу және Батыс Лоу округтері 1571 және 1553 жылдары парламенттік округтер ретінде құрылды. Олар екеуі де «өлі» округтер ретінде сақталды және 1832 жылғы Ұлы реформа актісіне дейін реформаланбаған Парламентке екі депутатты жіберді. Мысалы, адмирал сэр Чарльз Уэджер, Кент теңізшілерінің ұлы және немересі, өзінің саяси мансабының басында (1713–1715) және соңында (1741–1743) Батыс Лоудан депутат болды. Шығыс Лоу мөрінде бір мачталы көне кеме бейнеленген, оның ішінде адам мен бала, кеменің бортына қарсы үш ескерткіш, әрқайсысы үш жолақтан тұрады, ал аңызға «Si, comunetatis de Loo» деп жазылған. Батыс Лоу мөрінде оң қолында садақ, сол қолында жебе ұстаған қарулы адам бейнеленген, ал аңызға «Por tu an vel Wys Westlo» деп жазылған.

17 ғасыр

1625 жылдың маусым айында Лоо балық аулау портына барберлік қарақшылар шабуыл жасап, тас төселген көшелерге ағылып кірді және коттедждер мен мейрамханаларға күшпен енді. Олардың қатты ашуланып қалғандары, ауыл тұрғындарының олардың келуі туралы ескертілгенін және көптеген адамдардың айналасындағы жеміс бақшалары мен шалғынды далаларға қашып кеткенін білді. Дегенмен, қарақшылар сексен теңізші мен балықшыны қолға түсірді. Осы бақытсыз адамдарды тізбектеп, Солтүстік Африкаға құлдыққа айдап әкетіп, қаланы өртеп тастады.

19 ғасыр

1800 жылдардың басында Луо қаласының өркендеуі төмендеді. Наполеон соғыстары елге зиян келтірді; 1803 жылы қала француздардың шабуылына қарсы қорғану үшін қару-жарақтарды пайдаланатын еріктілер жасағын құрды. 1808 жылғы блокада Луо флотының балық аулау аймақтарына жетуіне кедергі келтірді, сонымен қатар қауымдастыққа үлкен қаржылық қиындықтар тудырды. 1805 жылы ескі Әулие Мария капелласы (мұнарадан басқа) тозуға байланысты бұзылды, ал 1817 жылы қала ауыр дауылдар мен су тасқынынан көп зардап шекті. 1828 жылы Луо мен Лискеардты байланыстыратын Лискеард және Луо Одағы каналының салынуы және 1837 жылдан бастап Карадон аймағындағы мыс кендерінің қарқынды дамуы Луоның өркендеуіне жаңа серпіліс берді. Herodsfoot кені 1848-1884 жылдар аралығында 13 470 тонна қорғасын, ал 1853-1884 жылдар аралығында 17 тоннадан астам күміс өндірді. Каналды алдымен Уэльстен Корнуолл шаруашылығы үшін әк тасымалдауға, кейіннен Лискеардтағы теміржол станциясынан (желжол байланыстары Бодмин-Мурдағы Чизрингке дейін жеткен) және Луо портына дейін мыс пен гранит тасымалдауға пайдаланды. 1856 жылы Шығыс Луодағы үлкен кемежай кеме тасымалының қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін салынды, ал 1860 жылы канал сұранысқа жауап бере алмағандықтан, Луо мен Лискеард маңындағы Мурсвотерді байланыстыратын теміржол салынды. Бұл теміржол кейін Лискеардқа тікелей қосылды, ал кен өндірісінің өркендеуі аяқталған соң, 1879 жылы жолаушыларды тасымалдауға бейімделді. 1866 жылы Шығыс Луо жағажайында құтқару станциясы құрылды, ал 1877 жылы жаңа қала әкімшілік ғимараты – жаңа Луо гильдиясы ғимараты салынды. Осы кезеңде екі қаланы бір басқару органына біріктіру туралы ұсыныстар жасалды және көптеген наразылықтарға қарамастан, 1898 жылы Луо өзенінің екі жағындағы қауымдастықтарға юрисдикциямен Луо қалалық округтік кеңесі құрылды.

ХХ ғасыр және одан кейінгі

Виктория дәуірінде теңіз жағасында демалуға деген сұраныспен Лоу туристік қала ретінде дамыды, ал жақын орналасқан Талланд шығанағы "Плимуттың ойын алаңы" деп аталды. Бұл үрдіс 20-шы ғасырда да жалғасты: қалада қонақүйлер мен туристік инфрақұрылымдар көбейді, Лоу өсіп, гүлденді, Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыстардан кейін балық аулау және кеме жасау салаларында өркендеді. Жаңа Зеландиялық жазушы Кэтрин Мансфилд 1918 жылғы көктем мен жазда туберкулезден емделген кезде Лоуда болды. Ол сол жерде ұзақ жылдардан бергі досы, американдық суретші Энн Эстель Райспен кездесті, ол оның портретын қызыл түспен салған. Лоуда салынған Кэтрин Мансфилдтің портреті 1946 жылдан бері Жаңа Зеландияның Те Папа Тонгарева мұражайында көрсетілуде. Лоу және оның төңірегі BBC телеарнасының "Beyond Paradise" қылмыстық драмасының түсірілім алаңы болып табылады, ол алғаш рет 2023 жылы көрсетілді. Ол Девонның Шиптон Эбботт деген ойдан шығарылған қаласын бейнелейді.

Бүгінгі күн

Лоо балық аулау қаласы болып қала береді және Еуроодақтың ережелері енгізілгенге дейін Шығыс Лоодан жұмыс істеген бірнеше балық сатушыларын сақтап келді. Кішкентай балық аулау кемелерінің күнделікті портқа уылдырысын әкелуімен, Лоо тамаша сапалы шабын алуға танымал. Қала акула аулау орталығы болып табылады және Ұлыбританияның Акула аулау клубының үйі. Дегенмен, қазіргі уақытта Лооның негізгі бизнесі туризм болып табылады, қаланың көп бөлігі қонақүйлерге, жатақтарға және демалыс үйлеріне, сондай-ақ көптеген пабтарға, мейрамханаларға, жағажай жабдықтарына, мұзжұмсақ пен Корнуолл пастисін сатушыларға берілген. Лоодан ішкі жаққа қарай көптеген кемпингтер мен тіркемелер орналасқан, сондай-ақ әйгілі Жүнді маймылдар қапталы да бар. Жергілікті тағылымдардың арасында жағажайлар, желкендесу, балық аулау және суға түсу, сондай-ақ тамаша жағалау серуендері (әсіресе Талланд арқылы Полперроға) бар. Оңтүстік-Шығыс Корнуолл Антони Хаус, Котехел, Маунт Эджкамб және Лангидрок Хаус сияқты бірнеше сәнді үйлерге ие, сондай-ақ туристер жолмен бара алатын Сент-Остелл маңындағы Еден жобасы да бар. Жазғы маусымнан тыс уақытта қала жергілікті тұрғындар үшін сауда және ойын-сауық орталығы болып қалады. Жыл сайын қыркүйек айының соңында қала мыңдаған музыка әуесқойлары мен танымал орындаушылар үшін таңдаулы орынға айналады – Лоо музыка фестивалі қаланың, портының және Шығыс Лоо жағажайының маңындағы уақытша алаңдарда өтеді. Жаңа жыл қарсаңында қала тұрғындары әртүрлі костюмдер кию дәстүрі бар, сол кезде көшелер шығармашылық киімдердегі адамдарға толады. Лоо Ұлыбританияда Жаңа жылды тойлауға арналған ең жақсы он орынның тізіміне енген, ал 2007-08 жылдары тізімде үшінші орын алды. Лоо, көптеген басқа порттар сияқты, шағын жүк порты ретінде қайта жаңғыртуда. Шығыс және Батыс Лооның солтүстігіндегі биік жерде көптеген заманауи үйлер мен «Донс» деп аталатын демалыс аймағы бар.

Шығыс Лоу

Шығыс Лоо кең құмды жағажайының төңірегінде орналасқан, Джозеф Томас жобалаған ерекше Банжо пирсі, жаңа құтқару кемесі станциясы және Сент-Мария шіркеуі оның маңызды бөліктері. Шіркеуден басталатын тар көшелер желісі қаланың негізгі сауда орталығын құрайды, онда көптеген шағын дүкендер, мейрамханалар, пабтар және қазір мұражайға айналған Ескі Гильдия залы орналасқан. Эстуарий бойында балық сатушылары бар. Лоо көпіріне қарай Викториялық Гильдия залы орналасқан, ал көпірдің солтүстігінде теміржол станциясы орналасқан. Бұл Лоо аңғарының Лискеардқа дейінгі тармақ желісінің соңғы станциясы, онда ол Ұлы Батыс магистральдық желісімен байланысып, Лондон Паддингтонға қатынайтын пойыздарға қызмет көрсетеді. Шығыс Лоодан жоғарырақ орналасқан төбеде Шутта жатыр, одан әрі Sunrising тұрғын үй ауданы мен Лоо қауымдастық академиясы орналасқан. Шығысқа қарайғы жартастардың бойында Плейди жағажайы, ал одан әрі Миллендреат шығанағы мен ауылы бар. Бұл аймақ Корнуолл кеңесінің Лоо-Ист бөліміне қарасты, сондай-ақ Корнуолл кеңесінің Лоо-Уэст, Лансалос және Лантеглос бөлімінің құрамына кіреді.

Жаңа жылдық мерекелер

Жаңа жыл қарсаңында Луи өте қызықты және ірі той ұйымдастырады. Әдетте қыста тыныш болатын, себебі экономикасы көбінесе маусымдық болатын шағын балықшы қалашығы, көптеген қонақтарды қабылдайды. Адамдар жүздеген санымен көшелерге ағылып келіп, түрлі киімдер киеді, бұл барлық жастағы адамдар сақтап келе жатқан дәстүр. Кешті қала орталығынан бастап, адамдар жаңа жылды қарсы алу үшін жағажайға қарай баяу қозғалады, онда әсем фейерверк көрсетіледі.

Туининг

Луе Францияның Бретань аймағындағы Киберон қаласымен бауырласып, байланыс орнатқан.