Жаңару мен құлдырау экономикасы

Кіріспе

Экономикадағы ұғым

Шығармашылық қирату (немісше: schöpferische Zerstörung) – экономикада жаңа өнертабыстар ескі өнертабыстарды ығыстырып, қолданыстан шығаратын процесті сипаттайтын ұғым. Бұл ұғым көбінесе австриялық экономист Жозеф Шумпетермен байланыстырылады.

Неміс социологы Вернер Сомбарт бұл терминдерді алғаш рет өзінің «Соғыс және капитализм» (Krieg und Kapitalismus, 1913) еңбегінде қолданған. Алайда, Маркстің ертерек еңбектерінде шығармашылық қирату немесе жою (немісше: Vernichtung) идеясы капитализмнің бұрынғы экономикалық жүйелерді жойып, қайта құру ғана емес, сонымен қатар жаңа байлықты құру үшін қолданыстағы байлықты үнемі девальвациялауы (соғыс, тозу немесе жүйелі экономикалық дағдарыстар арқылы) қажеттігін көрсетеді. Бұл тұрғысынан қарағанда, бұл термин кейіннен негізгі экономикада компанияның тиімділігі мен сергектігін арттыру мақсатында жүзеге асырылатын қысқарту сияқты процестерді сипаттау ретінде кең танымал болды. Алайда, марксистік тұжырымдама Дэвид Харви, Маршалл Берман, Мануэль Кастелс және Даниэле Арчибуги сияқты әлеуметтік ғалымдардың еңбектерінде сақталды және одан әрі дамытылды. Қазіргі заманғы экономикада шығармашылық қирату – эндогендік өсім теориясының орталық ұғымдарының бірі. Ұлттардың құлдырау себептері туралы танымал кітабында Дарон Ацемоглу мен Джеймс А. Робинсон елдердің тоқырауы мен құлдырауының басты себебі – билік елитасының инновацияны дамытатын пайдалы процесс, яғни шығармашылық қиратуды тоқтатуға дайындығы екенін айтады.

Жозеф Шумпетермен байланысы

"Жаратылысты жою" терминін Джозеф Шумпетер кеңінен танымал етті, әсіресе оның 1942 жылы алғаш жарияланған "Капитализм, социализм және демократия" кітабында. Ол 1939 жылғы "Бизнес циклдары" кітабында Николай Кондратьевтің инновациялық идеяларын және оның ұзақ толқын циклін жетілдіруге тырысты, Шумпетердің пікірінше, бұл технологиялық инновациялардың нәтижесінде болды. Үш жылдан кейін, "Капитализм, социализм және демократия" кітабында Шумпетер "жаратылысты жою" терминін енгізді, оны марксистік ой-пікірден шығарды (кітаптың І бөлімінде кеңінен талданған) және осы инновациялармен байланысты трансформацияның бұзылу процесін сипаттау үшін пайдаланды: Капитализм – экономикалық өзгерістердің бір түрі немесе әдісі, ол ешқашан тоқтап тұрмайды және тоқтап та тұра алмайды. Капиталистік жүйенің қозғалысын қамтамасыз ететін негізгі күш – жаңа тұтыну тауарлары, өндіріс немесе тасымалдаудың жаңа әдістері, жаңа нарықтар, капиталистік кәсіпкерліктің жаңа ұйымдық формалары. Жаңа нарықтардың ашылуы, ішкі немесе шетелдік, және қолөнер шеберханасы мен фабрикадан U.S. Steel сияқты ірі компанияларға ұйымдастыру дамуы – экономикалық құрылымды іштен революциялайтын, ескіні жойып, жаңасын құрайтын өнеркәсіптік мутация процесін көрсетеді. Осы жаратылысты жою процесі капитализмнің ең маңызды ерекшелігі. Капитализм осылай қалыптасады және әрбір капиталистік компания осылай өмір сүруге тиіс. [Капитализмге] жаратылысты жоюдың үнемі соққысы қажет. Шумпетердің капитализм туралы көзқарасында, кәсіпкерлердің инновациялық бастамалары экономикалық өсімді қамтамасыз ететін бұзушы күш болды, тіпті бұл бұрынғы технологиялық, ұйымдық, реттеушілік және экономикалық үлгілерден туындаған монополиялық биліктің иесі болған белгілі бір компаниялар мен жұмысшылардың құнын жойды. Алайда, Шумпетер бұл процестің тұрақтылығына пессимистікпен қарады, оның ақырында капитализмнің институционалдық негіздерін әлсірететінін көріп: Қоғамның капиталистік құрылымын бұзу арқылы капитализм оның дамуына кедергі келтіретін тосқауылдарды ғана емес, сонымен қатар оның құлауын болдырмау үшін қолдау көрсеткен тіректерді де жойды. Бұл процесте, оның қатал қажеттілігі әсерлі болды, бұл тек институционалдық өлі ағаштарды жою ғана емес, сонымен қатар капиталистік топтың серіктестерін жою, олармен симбиоз капиталистік схеманың маңызды бөлігі болды. Капиталистік процесс, феодалдық қоғамның институционалдық негізін жойғандай, өзінің негізін де құлатады. Бір кезде жаңа салаларды өзгертіп, үстемдік еткен компаниялар – мысалы, Xerox фотокөшіру машиналарында немесе Polaroid жылдам түсірілетін фотосуреттерде – бәсекелестер жақсартылған дизайнды ұсынғанда немесе өндіріс шығындарын төмендеткенде пайдасы төмендеп, үстемдігі жойылды. Технологияда кассеталық таспа 8 тректі алмастырды, бірақ оның өзі компакт-дискімен алмастырылды, оны MP3 плеерлеріне жүктеулер ығыстырды, ал қазір оны интернеттегі ағындық қызметтер басып алды. Технологияның ескірген түрінен пайда тапқан компаниялар жаңа технологиялардың құратын бизнес ортасына бейімделе алмайды. Мысалы, The Huffington Post сияқты онлайн жарнамалық жаңалықтар сайттары дәстүрлі газеттерді жаратылысты жоюға алып келуде. Christian Science Monitor 2009 жылдың қаңтар айында күнделікті басылымды тоқтатып, күнделікті онлайн және апталық баспа түрінде шығатынын хабарлады. Seattle Post Intelligencer 2009 жылдың наурыз айында толығымен онлайн форматқа көшті. АҚШ-та газет бизнесіндегі жұмыспен қамту 1990 жылғы 455 700-ден 2013 жылы 225 100-ге дейін төмендеді. Осы кезеңде интернет-жарияланым және телерадио хабарларын тарату саласындағы жұмыспен қамту 29 400-ден 121 200-ге дейін өсті. Француздық түлектер желілері, әдетте студенттерден онлайн немесе қағаз каталогтар арқылы желі құру үшін ақы алады, LinkedIn және Viadeo сияқты тегін әлеуметтік желілердің жаратылысты жою қаупіне тап болды. Шындығында, сәтті инновация әдетте уақытша нарықтық билік көзі болып табылады, ескі компаниялардың пайдасы мен жағдайын төмендетеді, бірақ ақырында бәсекелес енушілер ұсынған жаңа өнертабыстардың қысымына көнеді. Жаратылысты жою – өнеркәсіптік өзгерістердің көптеген динамикасын немесе кинетикасын түсіндіре алатын қуатты экономикалық ұғым: бәсекелестік нарықтан монополиялық нарыққа және кері қайта оралу. Ол эндогендік өсім теориясының және эволюциялық экономиканың шабыт көзі болды. 19 ғасырдың соңында технологияның экономикаға тигізетін әсері бойынша жетекші сарапшы болған Дэвид Эймс Уэллс (1890) жаратылысты жоюдың көптеген мысалдарын келтірді (осы терминді пайдаланбастан) – бу машинасының тиімділігін арттыру, кеме жүргізу, халықаралық телеграф желісі және ауыл шаруашылығын механикаландыру.

The expression "creative destruction" was popularized by and is most associated with Joseph Schumpeter, particularly in his book Capitalism, Socialism and Democracy, first published in 1942. Already in his 1939 book Business Cycles, he attempted to refine the innovative ideas of Nikolai Kondratieff and his long wave cycle which Schumpeter believed was driven by technological innovation. Three years later, in Capitalism, Socialism and Democracy, Schumpeter introduced the term "creative destruction", which he explicitly derived from Marxist thought (analysed extensively in Part I of the book) and used it to describe the disruptive process of transformation that accompanies such innovation:
Capitalism is by nature a form or method of economic change and not only never is but never can be stationary. The fundamental impulse that sets and keeps the capitalist engine in motion comes from the new consumers' goods, the new methods of production or transportation, the new markets, the new forms of industrial organization that capitalist enterprise creates The opening up of new markets, foreign or domestic, and the organizational development from the craft shop and factory to such concerns as U. S. Steel illustrate the process of industrial mutation that incessantly revolutionizes the economic structure from within, incessantly destroying the old one, incessantly creating a new one. This process of Creative Destruction is the essential fact about capitalism. It is what capitalism consists in and what every capitalist concern has got to live in. [ Capitalism requires] the perennial gale of Creative Destruction. In Schumpeter's vision of capitalism, innovative entry by entrepreneurs was the disruptive force that sustained economic growth, even as it destroyed the value of established companies and laborers that enjoyed some degree of monopoly power derived from previous technological, organizational, regulatory, and economic paradigms. However, Schumpeter was pessimistic about the sustainability of this process, seeing it as leading eventually to the undermining of capitalism's own institutional frameworks:
<blockquote>In breaking down the pre capitalist framework of society, capitalism thus broke not only barriers that impeded its progress but also flying buttresses that prevented its collapse. That process, impressive in its relentless necessity, was not merely a matter of removing institutional deadwood, but of removing partners of the capitalist stratum, symbiosis with whom was an essential element of the capitalist schema. [ T]he capitalist process in much the same way in which it destroyed the institutional framework of feudal society also undermines its own. Companies that once revolutionized and dominated new industries – for example, Xerox in copiers or Polaroid in instant photography – have seen their profits fall and their dominance vanish as rivals launched improved designs or cut manufacturing costs. In technology, the cassette tape replaced the 8 track, only to be replaced in turn by the compact disc, which was undercut by downloads to MP3 players, which is now being usurped by web based streaming services. Companies that made money out of technology which eventually becomes obsolete do not necessarily adapt well to the business environment created by the new technologies. One such example is how online ad supported news sites such as The Huffington Post are leading to creative destruction of the traditional newspaper. The Christian Science Monitor announced in January 2009 that it would no longer continue to publish a daily paper edition, but would be available online daily and provide a weekly print edition. The Seattle Post Intelligencer became online only in March 2009. At a national level in USA, employment in the newspaper business fell from 455,700 in 1990 to 225,100 in 2013. Over that same period, employment in internet publishing and broadcasting grew from 29,400 to 121,200. Traditional French alumni networks, which typically charge their students to network online or through paper directories, are in danger of creative destruction from free social networking sites such as LinkedIn and Viadeo. In fact, successful innovation is normally a source of temporary market power, eroding the profits and position of old firms, yet ultimately succumbing to the pressure of new inventions commercialised by competing entrants. Creative destruction is a powerful economic concept because it can explain many of the dynamics or kinetics of industrial change: the transition from a competitive to a monopolistic market, and back again. It has been the inspiration of endogenous growth theory and also of evolutionary economics. David Ames Wells (1890), who was a leading authority on the effects of technology on the economy in the late 19th century, gave many examples of creative destruction (without using the term) brought about by improvements in steam engine efficiency, shipping, the international telegraph network, and agricultural mechanization.

Людвиг Лахман

Экономикалық фактілердің белгілі бір әлеуметтік салдары бар. Бүгінде нарықтық экономиканы сынға түсірушілер өз позицияларын "әлеуметтік" негізде қорғауға бейімделгендіктен, нарықтық процестің нақты әлеуметтік нәтижелерін түсіндіру орынды болар. Бұрын біз оны теңестіру процесі деп атадық. Енді осы нәтижелерді Парето айтқан "элита айналымы" мысалы ретінде сипаттаған дұрыс болар. Байлықтың бір қолда ұзақ тұруы екіталай. Ол қолдан қолға өтеді, себебі күтпеген өзгерістер құндылықты қазір осы, қазір сол нақты ресурстарға береді, осылайша капиталдық табыс пен зиян туғызады. Байлық иелері, Шумпетер айтқандай, қонақ үй қонақтары немесе пойыз жолаушылары сияқты: олар әрқашан болады, бірақ бірегей адамдар ұзақ сақталмайды.

Дэвид Харви

Географ және тарихшы Дэвид Харви 1970-жылдардан бастап бірқатар еңбектерінде (Әлеуметтік әділдік және қала, 1973; Капиталдың шектері, 1982; Капиталдың қалалануы, 1985; Үміт кеңістіктері, 2000; Капитал кеңістіктері, 2001; Неолиберализация кеңістіктері, 2005; Капиталдың жұмбағы және капитализм дағдарысы, 2010) Маркстің капитализмнің жүйелік қайшылықтары туралы ойларын, әсіресе қалалық ортаның (және жалпы кеңістіктің) өндірісіне қатысты кеңейтті. Ол капитализмнің өзінің мерзімдік шамадан тыс жинақталу дағдарысына инфрақұрылым, ғимараттар сияқты тұрақты активтерге инвестиция жасау арқылы "кеңістіктік түзету" табатынын жетілдірді. "Салынған орта, өндіріс және тұтынудың ұжымдық құралдарының кең саласын құрайды, құрылысында да, күтімінде де зор капиталды сіңіреді. Қалалану – капиталдың артық бөлігін жұтудың бір жолы". Салынған ортаны құру дағдарыстың орын ауыстыру түрі бола алады, бірақ ол өзіндік шек болып табылуы мүмкін, өйткені ол өндірістік күштерді тұрақты кеңістіктік формаға тоңдырады. Капитал рентабельділіктің шегін көтере алмайтындықтан, "уақыт-кеңістікті қысудың" (айналым жылдамдығының артуы, көлік және коммуникация инфрақұрылымының жаңаруы, "икемді жинақталу") үдемелі формалары пайда болады, бұл көбінесе технологиялық инновацияларды тудырады. Бірақ мұндай инновация екі жақты қылыш: үздіксіз жаңару бұрынғы инвестициялар мен еңбек дағдыларын құнсыздандырып, тіпті жояды. Шығармашылық қирату капитал айналымының өзінде жатыр. Жаңару тұрақсыздық пен қауіпсіздікті күшейтеді және ақырында капитализмді дағдарыстың кезеңдік күйреуіне итермелейтін басты күшке айналады. Пайдалылықты сақтау күресі капиталистерді барлық мүмкіндіктерді зерттеуге жетелейді. Жаңа өнімдер енгізіледі, яғни жаңа қажеттіліктер мен сұраныстар туындайды. Капиталистер басқаларда жаңа қажеттіліктерді оятуға мәжбүр. Нәтижесінде қауіпсіздік пен тұрақсыздық күшейеді, капитал мен жұмыс күші өндіріс салаларынан салаға ауысып, бүкіл секторлар қирап қалады. Орын ауыстыруға ұмтылыс (капитал мен еңбек күшінің географиялық қозғалысы) халықаралық және аумақтық еңбек бөлінісін революциялық түрде өзгертеді, бұл қауіпсіздікке маңызды географиялық өлшем қосады. Кеңістік пен орын тәжірибесіндегі осы өзгеріс капиталдың айналым уақытын "көздің жауын шашудай" жылдам етуге тырысатын капиталистердің уақыт өлшеміндегі революциялармен үйлеседі. Глобализацияны уақыт-кеңістікті қысудың соңғы түрі деп қарастыруға болады, бұл капитал инвестицияларын әлемнің бір бұрышынан екінші бұрышына дерлік бірден жылжытуға мүмкіндік береді, тұрақты активтерді құнсыздандырып, бір қалалық конгломерациядағы еңбек күшін жұмыстан босатып, өндіріс операциялары үшін тиімдірек жерлерде жаңа өндіріс орталықтарын ашады. Сондықтан, осы үздіксіз шығармашылық қирату процесінде капитализм өзінің қайшылықтары мен дағдарыстарын шешпейді, тек "оларды географиялық тұрғыдан жылжытады".

Geographer and historian David Harvey in a series of works from the 1970s onwards (Social Justice and the City, 1973; The Limits to Capital, 1982; The Urbanization of Capital, 1985; Spaces of Hope, 2000; Spaces of Capital, 2001; Spaces of Neoliberalization, 2005; The Enigma of Capital and the Crises of Capitalism, 2010), elaborated Marx's thought on the systemic contradictions of capitalism, particularly in relation to the production of the urban environment (and to the production of space more broadly). He developed the notion that capitalism finds a "spatial fix" for its periodic crises of overaccumulation through investment in fixed assets of infrastructure, buildings, etc. : "The built environment that constitutes a vast field of collective means of production and consumption absorbs huge amounts of capital in both its construction and its maintenance. Urbanization is one way to absorb the capital surplus". While the creation of the built environment can act as a form of crisis displacement, it can also constitute a limit in its own right, as it tends to freeze productive forces into a fixed spatial form. As capital cannot abide a limit to profitability, ever more frantic forms of "time space compression" (increased speed of turnover, innovation of ever faster transport and communications' infrastructure, "flexible accumulation") ensue, often impelling technological innovation. Such innovation, however, is a double edged sword:

The effect of continuous innovation is to devalue, if not destroy, past investments and labour skills. Creative destruction is embedded within the circulation of capital itself. Innovation exacerbates instability, insecurity, and in the end, becomes the prime force pushing capitalism into periodic paroxysms of crisis. The struggle to maintain profitability sends capitalists racing off to explore all kinds of other possibilities. New product lines are opened up, and that means the creation of new wants and needs. Capitalists are forced to redouble their efforts to create new needs in others The result is to exacerbate insecurity and instability, as masses of capital and workers shift from one line of production to another, leaving whole sectors devastated The drive to relocate to more advantageous places (the geographical movement of both capital and labour) periodically revolutionizes the international and territorial division of labour, adding a vital geographical dimension to the insecurity. The resultant transformation in the experience of space and place is matched by revolutions in the time dimension, as capitalists strive to reduce the turnover time of their capital to "the twinkling of an eye". Globalization can be viewed as some ultimate form of time space compression, allowing capital investment to move almost instantaneously from one corner of the globe to another, devaluing fixed assets and laying off labour in one urban conglomeration while opening up new centres of manufacture in more profitable sites for production operations. Hence, in this continual process of creative destruction, capitalism does not resolve its contradictions and crises, but merely "moves them around geographically".

Мануэль Кастелс

Әлеуметтанушы Мануэль Кастелс өзінің "Ақпараттық дәуір: экономика, қоғам және мәдениет" атты трилогиясында (осы кітаптың бірінші томы "Желілік қоғамның қалыптасуы" 1996 жылы жарық көрді) технологиялық жаңару осы бұрын-соңды болмаған икемділікті қамтамасыз еткенмен, осы процестің өзі ақпараттық желілерден шеттетілген бүкіл аймақтар мен халықты қажетсіз етеді. Шындығында, мегаполистің жаңа кеңістіктік нысаны Кастелс бойынша "жаһандық тұрғысынан байланысты, ал жергілікті деңгейде физикалық және әлеуметтік тұрғыдан үзіліске тапты" деген қарама-қайшылық сипатқа ие. Кастелс бұл пікірлерді шығармашылық қирату ұғымымен тікелей байланыстырады: "Информациализм рухы" – бұл оның сигналдарын өңдейтін оптоэлектрондық тізбектердің жылдамдығымен үдетілген "шығармашылық қирату" мәдениеті. Шумпетер Вебермен желілік кәсіпорынның киберкеңістігінде кездеседі.

Даниэле Арчибуги

Шумпетерлік мұраны дамыта отырып, Сассекс университетінің Ғылыми саясатты зерттеу бөлімінің мектебі шығармашылық қиратудың маңыздылығын одан әрі зерттеді, атап айтқанда, жаңа технологиялардың қазіргі өндірістік жүйелермен қалай үйлеспейтінін және өзгеру қарқынын ұстай алмайтын компаниялардың тіпті бүкіл салалардың банкроттығына әкелетінін қарастырды. Крис Фримен және Карлота Перез осы ойларды дамытты. Соңғы кезде Даниэле Арчибуги мен Андреа Филиппетти 2008 жылғы экономикалық дағдарысты ақпараттық және коммуникациялық технологиялардың (АҚТ) ұсынайтын мүмкіндіктердің төмендеуімен байланыстырды. Архибуги «Блейд-Раннер» фильмін метафора ретінде пайдаланып, 1982 жылы фильмде сипатталған инновациялардың барлығының біздің күнделікті өміріміздің бір бөлігіне айналғанын айтты. Алайда, биотехнология саласындағы ешқайсысы толыққанды коммерцияланбаған. Жаңа экономикалық жаңару кейбір маңызды технологиялық мүмкіндіктер анықталып, қолдау көрсетілген кезде ғана болады. Технологиялық мүмкіндіктер экономикалық және әлеуметтік өмірге саналы күш-жігер мен таңдаусыз кірмейді. Жаңа технологиямен байланысты ұйымдастырудың жаңа формаларын көруге қабілетті болуымыз керек. АҚТ біздің өмір салтымызды экономикалық өмірден гөрі одан да көп өзгертті: ол жұмыс орындарын және табыс әкелді, бірақ ең бастысы, біздің уақытымызды қалай пайдаланатынымыз бен әлеммен қарым-қатынас жасайтынымызды өзгертті. Биотехнология өміріміздің түбіне одан да радикалды әлеуметтік өзгерістер әкелуі мүмкін. Неге олар әлі іске аспады? Олардың әлеуетін ашу үшін не істеуге болады? Шешілуі керек бірнеше маңызды сұрақ бар. Бұл, Пол Ромердің кеңейіп жатқан түрлерінің моделімен салыстырғанда, эндогендік өсудің балама моделін ұсынады. 1995 жылы Гарвард бизнес мектебінің авторлары Ричард Л. Нолан мен Дэвид Кроссон «Шығармашылық қиратуды» жариялады: Ұйымды өзгертудің алты кезеңді процесі. Кітапта бос ресурстарды босату үшін қысқарту ұсынылды, оларды қайта инвестициялау арқылы бәсекеге қабілетті артықшылықтар жасауға болады. Соңғы кезде «шығармашылық қирату» идеясын Макс Пейдж өзінің 1999 жылғы «Манхэттеннің шығармашылық қиратуы, 1900–1940» кітабында қолданды. Кітап Манхэттеннің үнемі қайта құрылуын, көбінесе нақты өткенді сақтау есебінен сипаттайды. Бұл процесті «шығармашылық қирату» деп сипаттап, Пейдж Манхэттеннің қалалық пейзажындағы маңызды өзгерістерге әкелген күрделі тарихи жағдайларды, экономиканы, әлеуметтік жағдайларды және жеке тұлғаларды сипаттайды. Макс Пейджтен басқа, басқалар да қалаларды жаңарту және жаңғырту процесін сипаттау үшін «шығармашылық қирату» терминін қолданды. Т. Ч. Чанг пен Ширлена Хуан өздерінің «Орынды қайта жасау, жадты алмастыру: Сингапур өзеніндегі шығармашылық қирату» атты мақаласында «шығармашылық қирату» туралы айтты. Авторлар аймақтың тарихына лайықты құрмет көрсетіп, жаңа мәдениетті көрсететін жағалауды қайта дамыту бойынша күш-жігерді зерттеді. Розмари Уэйкман Франциядағы Париждің орталық бөлігіндегі Лес-Халль деп аталатын ауданның эволюциясын баяндады. Лес-Халльде XII ғасырдан бастап өмір сүрген жанды базар болды. 1971 жылы базарлар басқа жерге көшіріліп, павильондар бұзылды. Олардың орнына пойыздар, метро және автобустар торабы орналасқан. Лес-Халльде сондай-ақ Францияның ең ірі сауда орталығы және дау тудыратын Жорж Помпиду орталығы орналасқан. «Шығармашылық қирату» термині өнерге де қолданылған. Алан Акерман мен Мартин Панчер (2006) «Театрға қарсы: модернист сахнасындағы шығармашылық қирату» атты эсселер жинағын редакциялады. Олар спектакльдерді өндірудің және негізгі экономиканың жаңғыруы нәтижесінде театрда болған өзгерістер мен себеп-салдарлық мотивацияларды егжей-тегжейлі сипаттайды. Олар театрдың антитеатралдылыққа қарсы өзін қалай қайта ойлап тапқаны туралы айтады, дәстүрлілердің шекарасын кеңейтіп, физикалық қойылымдарды көбірек қамтиды, оларды авангардты сахналау техникасы деп қарастыруға болады. Сонымен қатар, Тайлер Коуэннің «Шығармашылық қирату» атты кітабында суретшілер сыртқы идеялар мен стильдерге ұшыраса, суретшілердің сол әсерлерді өз өнерлеріне енгізуге ниеттенбесе де, сурет стилдерінің қалай өзгеріп отыратыны сипатталады. Дәстүрлі стильдер жаңа стильдерге жол ашады, сондықтан шығармашылық қирату әртүрлі өнерге мүмкіндік береді, әсіресе мәдениеттер өз өнерлерін бір-бірімен бөліскенде. 1999 жылы шыққан «Сол сияқты жаңа әлем, шығармашылық қирату мәдениетідегі американ әдебиеті» атты кітабында Филип Фишер жиырмасыншы ғасырдағы әдеби шығармаларда, соны...

Developing the Schumpeterian legacy, the school of the Science Policy Research Unit of the University of Sussex has further detailed the importance of creative destruction exploring, in particular, how new technologies are often incompatible with the existing productive regimes and will lead to bankruptcy companies and even industries that do not manage to sustain the rate of change. Chris Freeman and Carlota Perez have developed these insights. More recently, Daniele Archibugi and Andrea Filippetti have associated the 2008 economic crisis to the slow down of opportunities offered by information and communication technologies (ICTs). Using as a metaphor the film Blade Runner, Archibugi has argued that of the innovations described in the film in 1982, all those associated to ICTs have become part of our everyday life. But, on the contrary, none of those in the field of Biotech have been fully commercialized. A new economic recovery will occur when some key technological opportunities will be identified and sustained. Blockquote|Technological opportunities do not enter into economic and social life without deliberate efforts and choices. We should be able to envisage new forms of organization associated with emerging technology. ICTs have already changed our lifestyle even more than our economic life: they have generated jobs and profits, but above all they have transformed the way we use our time and interact with the world. Biotech could bring about even more radical social transformations at the core of our life. Why have these not yet been delivered? What can be done to unleash their potential? There are a few basic questions that need to be addressed. giving an alternative model of endogenous growth compared to Paul Romer's expanding varieties model. In 1995, Harvard Business School authors Richard L. Nolan and David C. Croson released Creative Destruction: A Six Stage Process for Transforming the Organization. The book advocated downsizing to free up slack resources, which could then be reinvested to create competitive advantage. More recently, the idea of "creative destruction" was utilized by Max Page in his 1999 book, The Creative Destruction of Manhattan, 1900–1940. The book traces Manhattan's constant reinvention, often at the expense of preserving a concrete past. Describing this process as "creative destruction," Page describes the complex historical circumstances, economics, social conditions and personalities that have produced crucial changes in Manhattan's cityscape. In addition to Max Page, others have used the term "creative destruction" to describe the process of urban renewal and modernization. T. C. Chang and Shirlena Huang referenced "creative destruction" in their paper Recreating place, replacing memory: Creative Destruction at the Singapore River. The authors explored the efforts to redevelop a waterfront area that reflected a vibrant new culture while paying sufficient homage to the history of the region. Rosemary Wakeman chronicled the evolution of an area in central Paris, France known as Les Halles. Les Halles housed a vibrant marketplace starting in the twelfth century. Ultimately, in 1971, the markets were relocated and the pavilions torn down. In their place, now stand a hub for trains, subways and buses. Les Halles is also the site of the largest shopping mall in France and the controversial Centre Georges Pompidou. The term "creative destruction" has been applied to the arts. Alan Ackerman and Martin Puncher (2006) edited a collection of essays under the title Against Theater: Creative destruction on the modernist stage. They detail the changes and the causal motivations experienced in theater as a result of the modernization of both the production of performances and the underlying economics. They speak of how theater has reinvented itself in the face of anti theatricality, straining the boundaries of the traditional to include more physical productions, which might be considered avant garde staging techniques. Additionally within art, Tyler Cowen's book Creative Destruction describes how art styles change as artists are simply exposed to outside ideas and styles, even if they do not intend to incorporate those influences into their art. Traditional styles may give way to new styles, and thus creative destruction allows for more diversified art, especially when cultures share their art with each other. In his 1999 book, Still the New World, American Literature in a Culture of Creative Destruction, Philip Fisher analyzes the themes of creative destruction at play in literary works of the twentieth century, including the works of such authors as Ralph Waldo Emerson, Walt Whitman, Herman Melville, Mark Twain, and Henry James, among others. Fisher argues that creative destruction exists within literary forms just as it does within the changing of technology. Neoconservative author Michael Ledeen argued in his 2002 book The War Against the Terror Masters that America is a revolutionary nation, undoing traditional societies: "Creative destruction is our middle name, both within our own society and abroad. We tear down the old order every day, from business to science, literature, art, architecture, and cinema to politics and the law." His characterization of creative destruction as a model for social development has met with fierce opposition from paleoconservatives. Creative destruction has also been linked to sustainable development. The connection was explicitly mentioned for the first time by Stuart L. Hart and Mark B. Milstein in their 1999 article Global Sustainability and the Creative Destruction of Industries, in which he argues new profit opportunities lie in a round of creative destruction driven by global sustainability. (An argument which they would later on strengthen in their 2003 article Creating Sustainable Value and, in 2005, with Innovation, Creative Destruction and Sustainability.) Andrea L. Larson agreed with this vision a year later in Sustainable Innovation Through an Entrepreneurship Lens, stating entrepreneurs should be open to the opportunities for disruptive improvement based on sustainability. In 2005, James Hartshorn (et al.) emphasized the opportunities for sustainable, disruptive improvement in the construction industry in his article Creative Destruction: Building Toward Sustainability. Some economists argue that the destructive component of creative destruction has become more powerful than it was in the past. They claim that the creative component does not add as much to growth as in earlier generations, and innovation has become more rent seeking than value creating.

Шығармашылық жойылуға кедергілер

Саясаткерлер жиі жаңару процесіне кедергі келтіреді, осы үшін кіру және шығу қағидаларын реттеп, жаңадан бастауды және бизнесті жабуды қиындатады. Андрей Шлейфер мен Симеон Джанков бірнеше зерттемелерінде мұндай реттеудің бәсекелестік пен жаңаруды тежеу әсерін көрсетеді.

Танымал мәдениетте

"Басқа адамдардың ақшасы" (1991) фильмі шығармашылық қиратудың қарама-қарсы тұжырымдамаларын көрсетеді, олар Жаңа Англияның шағын қаласындағы акциялары ашық саудада жүрген сым мен кабель компаниясын иелену туралы екі сөйлеу арқылы ұсынылады. Бір сөйлеуді корпоративтік шабуылшы айтады, ал екіншісін компанияның бас директоры айтады, ол негізінен өз қызметкерлерін және қаланы қорғауға мүдделі.