Кіріспе

Ливерпульдегі англикандық собор, Англия
сол қаладағы рим-католик соборы

Ливерпуль соборы – Англияның Ливерпуль қаласында орналасқан Англия шіркеуінің соборы. Ол Ливерпуль епископының резиденциясы және Ливерпуль епархиясының аналық шіркеуі. Шіркеу ресми түрде Ливерпульдегі Христистің соборлық шіркеуі немесе Ливерпульдегі қайта тірілген Христистің соборлық шіркеуі деп аталуы мүмкін. Бұл Ұлыбританиядағы ең үлкен собор және діни ғимарат, сонымен қатар әлемдегі сегізінші ең үлкен шіркеу. Собор Джайлс Гилберт Скотттың жобасы бойынша салынды және 1904-1978 жылдар аралығында құрылысы аяқталды. Бұл әлемдегі ең ұзын собор; ғимараттың сыртқы ұзындығы, оның ішінде Әйелдер капелласы (Бақытты Марияға арналған), ал ішкі ұзындығы – . Жалпы көлемі бойынша Ливерпуль соборы әлемдегі бесінші ең үлкен собор болып табылады және Нью-Йорктегі аяқталмаған Әйетті Иоанн соборымен ең үлкен англикандық шіркеу ғимараты атағы үшін бәсекелеседі. Биіктігі 101 метр болатын бұл собор әлемдегі ең биік мұнарасыз шіркеу ғимараттарының бірі және Ливерпуль қаласындағы төртінші ең биік құрылым. Собор Англияның Ұлттық мұра тізіміне І санаттағы ғимарат ретінде енгізілген. Англикандық собор – қаладағы екі собордың бірі. Рим-католик Метрополитендік Христистің Патша соборы солтүстікке қарай шамамен 1 шақырым қашықтықта орналасқан. Екі собор да Үміт көшесімен байланысқан, ол Уильям Хоуптың құрметіне аталған, оның үйі қазір Филармония залы орналасқан жерде тұрды және екі собор салынбастан бұрын көп бұрын аталған.

Өмірбаян

1880 жылы Дж. С. Райл Ливерпульдің бірінші епископы болып тағайындалды, бірақ жаңа епархияда собор болған жоқ, тек "про-собор" – Шіркеу көшесіндегі Сент-Петр шіркеуі ғана болды. Сент-Петр шіркеуі қанағаттандырмайтын болды; ол ірі шіркеу шараларына тым кішкентай еді, сонымен қатар Ливерпульдің пасторы айтқандай, "құрдымды және жаман" еді. 1885 жылы Парламент актісімен Санкт-Джордж залының жанындағы қазіргі Санкт-Джон шіркеуінің орнында собор салуға рұқсат берілді. Собордың жобасына конкурс жарияланды, және оны Уильям Эмерсон жеңіп алды. Алайда, таңдалған жер жобаланған масштабтағы құрылысқа жарамсыз болып шықты, сондықтан жобадан бас тартылды. Шавассаның епархиялық дін қызметкерлерінің арасында қарсылық болды, олар қымбат жаңа собордың қажеті жоқ деп мәлімдеді. Архитектура тарихшысы Джон Томас бұл "Ливерпуль англиканизмінің жоғары евангелистік немесе төменгі шіркеу дәстүрі мен жаңа епархияның діни құрамындағы басқа күштер арасындағы фракциялық күрестің белгісі" екенін айтады.

1901 жылғы байқау

1901 жылдың соңында собордың дизайнына қатысуға ниетті екі танымал сәулетші ашық бәйгеге қазық ретінде тағайындалды. Джордж Фредерик Бодли – готикалық жаңғыру стилінің көрнекті өкілі, сонымен қатар сэр Джордж Гилберт Скотттың бұрынғы шәкірті және некелік туысы. Ричард Норман Шоу – готикалық стильде бастаған эклектикалық сәулетші, ал кейіннен оның биографы Эндрю Сент «толыққанды классикалық немесе империялық сәулет» деп атаған стильді ұнатқан. Бодли мен Шоу бағалау үшін архитекторларды өздерінің жұмыстарының портфолиоларын ұсынуға шақырды. Осы екеуі жаңа ғимараттың жобаларын дайындауға шақырылатын архитекторлардың алғашқы тізімін іріктеді. Жобалар готикалық стильде жасалуы тиіс еді. Бағалаушылар есеп беретін комитеттің мүшесі Роберт Гладстон: «Готтық сәулет адам баласының шеберлігімен ойлап тапқан басқа ешқандай сәулетке қарағанда санаға терең құлшыныс сезімін ұялатады, мұнда дау жоқ» деді. Бұл талап пікір тудырды. Реджинальд Бломфилд және басқалар готикалық стильге талап етуге қарсылық білдірді, оны «ескірген, антикварлық әуесқойлық, қазірде өнердің қате жолдарына жіберілген» деп атады. «Таймс» газетінің редакциондық мақаласында: «Алдын ала шектеу қою – ақылға сыймас және саяси емес. Комитет бастапқыда көптеген ең жақсы мамандарды қабылдамауға әкеп соқтыратын жағдайға түсіп қалмауы керек» делінген. Ақырында бағалаушылар «Ренессанс немесе классикалық стильдегі жобаларды» да қарастыруға келісті. Архитекторлар үшін бұл бәйге маңызды оқиға болды; ол сол кездегі ең ірі құрылыс жобаларының бірі ғана емес, сонымен қатар 16 ғасырдағы Реформациядан бері Англияда Англикан соборын салудың үшінші мүмкіндігі болды (алғашқысы – 1666 жылы Лондонның Ұлы өртінен кейін қайта салынған Сент-Пол соборы, ал екіншісі – 19 ғасырда салына бастаған Труро соборы). Чарльз Райли, Остин және Пейли. 1903 жылы бағалаушылар 22 жастағы Джайлс Гилберт Скотт ұсынған жобаны ұсынды, ол Темпл Мурдың практикасындағы шәкірт еді. Жеңімпазды таңдау, Скотттың римдік католик екені анықталғанда, кафедралық комитетте одан да көп дау тудырды. Бодлидің серіктесі Томас Гарнер 1897 жылы католик дініне өткенде, серіктестік таратылып, Гарнердің шіркеу жұмысы тек католик шіркеулері үшін болды, ал Бодли тек Англикан шіркеулерінде жұмыс істеді.

Скотттың алғашқы дизайны

Жас болса да, Скотт шіркеулік дизайн саласында терең білім алған және готикалық қайта жаңғыру стилін жақсы меңгерген еді, өйткені оның әкесі Джордж Гилберт Скотт кіші және атасы сэр Гилберт Скотт көптеген шіркеулерді жобалаған. Кафедральдық комитеттің жер өлшеушісі Джордж Брэдбери былай деп хабарлады: «Мырза Скотт соңғы үш-төрт буын бойы Скотт отбасындағы өте айқын сәулет өнері шеберлігін мұра еткен сияқты. Ол өте жағымды, келісімді, құлшыныспен толы, бойы ұзын және жасынан әлдеқайда үлкен көрінеді». Сыртқы келбетіне қарамастан, Скотттың тәжірибесінің жетіспеуі кафедральдық комитетті Бодлиді егжей-тегжейлі сәулеттік жобалау және құрылыс жұмыстарын бақылауға тағайындауға мәжбүр етті. Жұмыс кідіріссіз басталды. 1904 жылы король Эдуард VII қасиетті тасты қалады. Бодли Скотттың әкесімен жақын дос болған, бірақ оның жас Скоттпен ынтымақтастығы, әсіресе Бодли АҚШ-та екі кафедраль және бір трансепт жобалауға тапсырыс алғаннан кейін шиеленісті болды; түзетілген жоспарда биік орталық мұнара, үстінде шамдандырғыш және екі жақты трансепттер қарастырылған. Өздері бекіткен жобаға осындай радикалды өзгерістер енгізілгенін көрген кафедральдық комитет Скотттан оның идеяларын егжей-тегжейлі пысықтап, қарау үшін ұсынуын сұрады. Ол жобаны бір жылдан астам уақыт бойы жетілдіріп, 1910 жылдың қараша айында комитет оны мақұлдады. Сонымен қатар Скотт декоративтік стилін өзгертіп, готикалық әшекейлеулердің көп бөлігін жоғалтып, оның орнына көбірек заманауи, монументалды стильді енгізді.

Екінші кезең

Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде жұмыс өте шектеулі болды, еңбек ресурстары, материалдар және қаржылай көмек жетіспеді. 1920 жылы жұмыс күші толықтырылды және ғимараттың көп бөлігі үшін қызғылт қызыл құмтас көзі болған Вултон тас карьерлері қайта ашылды. Бөлім уақытша қабырғамен жабылды, ал 1924 жылдың 19 шілдесінде, іргетас қаланған күннің 20 жылдығында, собор король Георг V және королева Мэридің, сондай-ақ әлемнің түкпір-түкпірінен келген архиепископтар мен епископтардың қатысуымен киеленді. Оның соңғы жобасындағы мұнара 1910 жылғы жобасына қарағанда биік және тар болды. 1925 жылдың шілдесінен бастап жұмыс тұрақты түрде жалғасты, және 1940 жылға дейін бүкіл бөлімді аяқтауға үміттенілді. 1939 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, бұрынғы соғыстағыдай мәселелер туды. Жұмысшылар саны 266-дан 35-ке дейін азайды; сонымен қатар, ғимарат мамыр айындағы бомбалау кезінде неміс бомбаларынан зақым көрді. Осы қиындықтарға қарамастан, 1941 жылдың шілдесіне дейін орталық бөлім декан мен капеллаға тапсыруға жеткілікті деңгейде аяқталды. Скотт мұнарадағы соңғы қақпақтың соңғы тасын 1942 жылдың 20 ақпанында қойды. Соғыстың қалған бөлігінде ешқандай ірі жұмыстар жүргізілмеді. Скотт 1942 жылы неф үшін жоспарларын жасады, бірақ оның құрылысы 1948 жылға дейін басталмады. Бомбадан зақымдалған, әсіресе Леди Чапел, 1955 жылға дейін толыққанды жөнделмеді.

Аяқтау

Скотт 1960 жылы қайтыс болды. Навтың бірінші бөлігі дерлік аяқталып, 1961 жылғы сәуір айында декан мен капеллаға тапсырылды. Скотттың орнын Фредерик Томас бас сәулетші ретінде басты. Көп жылдар бойы Скоттпен бірге жұмыс істеген Томас собордың батыс фасадының жаңа жобасын жасады. The Guardian газеті былай деп жазды: "Бұл инфляцияны басып тастады, бірақ бұрынғы жұмыстың рухын толық сақтайды, ал оның ең жарқын нүктесі – Карл Эдвардс салған және 1600 шаршы фут алатын Бенедиктин терезесі."

Гавин Стамптың Ричард Гилберт Скоттың өлімі туралы, 2017 жылғы 15 шілдеде The Guardian газетінде жарияланған мақаласы сәл өзгеше: "Оның әкесі келесі жылы (1960 ж.) қайтыс болғанда, Ричард студияны мұраға алды және бірнеше жұмысты аяқтауға міндетті болды. Ол Ливерпуль соборын салуды жалғастырды, бірақ навқа екі бөлік қосып (арзан материалдарды: бетон мен шыны талшықты пайдаланып), әкесінің жобасын күрт өзгерту ұсынылғанда, қызметтен кетті. Собордың батыс жағы ақырында оның әкесінің бұрынғы көмекшісі Роджер Пинкни жасаған, қарапайым және кішірейтілген нұсқада аяқталды." Ғимараттың аяқталуы 1978 жылғы қазан айында патшайым Елизавета II қатысқан алғыс айту және қасиеттеу рәсімімен белгіленді. Ливерпульде қалыптасқан экуменизм рухымен, Ливерпульдің Рим-католик архиепископы, ең Rev. Дерек Ворлок салтанатты шарада маңызды рөл атқарды.

Қаржыландыру

2021 жылдың қазан айында бұл ғимарат Англия бойынша 142 нысанның бірі ретінде үкіметтің Мәдениетті қайта жаңғырту қорына бөлінген 35 миллион фунт стерлингтен қаржы алды.

Қызметтер және басқа да пайдаланулар

Собор жыл бойы күн сайын сағат 8:00-ден 18:00-ге дейін ашық (Рождество күнінен басқа, ол күні сағат 15:00-де жабылады), және аптаның әр күні сағат 8:30-да тұрақты қызметтер өтеді: Таңертеңгі дұға (жексенбі күндері Қасиетті Тамақтаныс). Дүйсенбі-сенбі күндері сағат 12:05-те (Тамақтаныс), ал дүйсенбі-жұма күндері сағат 17:30-да (Кешкі ән немесе жыл мезгіліне қарай кешкі дұға). Демалыс күндері сенбі және жексенбі күндері сағат 15:00-де Кешкі ән қызметі, ал 10:30-да негізгі Кафедралық Тамақтаныс өтеді, ол әр апта сайын көптеген адамдарды тартады. Сондай-ақ, жексенбі күндері сағат 16:00-де жақын тұратын қауым үшін Тамақтаныс қызметі бар. 2011 жылдың басынан бері собор "Зона 2" деп аталатын, кафе стиліндегі бейресми ғибадат түрін ұсынады, ол әр апта сайын негізгі жексенбілік Тамақтаныспен қатар өтеді және Джайлс Гилберт Скотт Функционалдық кешенінің төменгі бөлмелерінде (бұрынғы Батыс бөлмелері) өткізіледі. Дүйсенбі, сейсенбі, бейсенбі және жұма күндері сағат 17:30-да, жексенбіде сағат 10:30-да және сенбі және жексенбіде сағат 15:00-де өтетін негізгі қызметтерді собор хоры қолдайды. 1975 жылы Родни-стриттегі ғимарат жабылып, Ливерпульдің Шотландия шіркеуінің Сент-Эндрю қауымы жексенбілік қызмет үшін собордың Радклиф бөлмесін пайдаланды. Қауым 2016 жылдың қараша айында таратылды. Соборға кіру тегін, бірақ 5 фунт стерлинг көмектесу ретінде ұсынылады. Ақы төлеу арқылы тұрақ орындары бар. Барлық қызметтерге қатысу үшін тұрақ тегін. Қызметтер кезінде және ірі шаралардың кейбірінде собордың басты қабатына кіру шектеулі. Ғимарат концерттер, жергілікті мектептермен академиялық шаралар, бітіру салтанаты, көрмелер, отбасылық шаралар, семинарлар, конференциялар, корпоративтік шаралар, естелік шаралар, мерейтойлық қызметтер және тағы да көптеген шаралар мен арнайы қызметтерге де үй иесі болып табылады. Кез келген ірі шара үшін, соның ішінде арнайы қызметтер үшін ең көп сыйымдылығы – 3500 адам тұрған кезде, немесе шамамен 2300 адам толық отырғанда. Собордың бірінші қабатына толық қол жеткізуге болады. Ливерпуль соборында жыл бойы тәулік бойы күзетпен айналысатын арнайы полиция бөлімі бар. Ливерпуль соборының констебльдері, Йорк соборының полициясымен және басқа бірнеше соборлардың констебльдік бөлімшелерімен бірге Собор констебльдері қауымдастығының мүшелері болып табылады. Ливерпуль соборы британдық паспорттың соңғы дизайнында да бейнеленген.

Қоңыраулар

Ливерпуль соборының қоңыраулары еден деңгейінен жоғары орналасқан, және олар әлемдегі ең биік әрі ең ауыр қоңыраулар болып табылады. Қоңырау шалушылар мен басқа да мұнараға келушілер үшін екі лифт қарастырылған. Нақты қоңыраулар жиынтығы (толық айналмалы өзгерту үшін ілінген) жалпы салмағы , және олар Томас Бартлетт (4 қыркүйек 1912 жылы қайтыс болған), Ливерпульдің тумасы және қаржыны мұра еткен адамның құрметіне Бартлетт қоңыраулары деп аталады. Қоңыраулардың мөлшері мен дыбысы салыстырмалы түрде жеңіл үштен тенорға дейін әртүрлі. 13-ші қоңырау (күйлі екінші) негізгі 12 қоңырау жиынтығына қосымша, және оның мақсаты жеңіл қоңырауларда дұрыс октавада қоңырау шалуға мүмкіндік беру болып табылады. Барлық он үш қоңырау Лондондағы Уайтчапелдегі Mears & Stainbank компаниясымен құйылған. Он үш қоңыраудың жазуларындағы әріптердің бас әріптері "Томас Бартлетт" есімін құрайды (тенордан үшке дейін). Бартлетт қоңыраулары "Ұлы Джордж" қоңырауының айналасында шеңбер бойынша ілінген. , салмағы бар Ұлы Джордж Британ аралдарындағы үшінші ең ауыр қоңырау болып табылады; тек Лондондағы Сент-Пол соборындағы "Ұлы Пауыл" және 2012 жылғы Олимпиада қоңырауы (22,91 тонна) одан ауыр. Алайда, Олимпиада қоңырауы ешқашан соқпайтындықтан, Ұлы Джордж қазіргі уақытта Британ аралдарындағы екінші ең ірі жұмыс істейтін қоңырау болып табылады. Лоубороу қаласындағы Тейлорс компаниясы құйған және Георг V-нің құрметіне аталған Ұлы Джордж, салтанатты түрде ілінген және тепе-теңдікпен соғылатын шапшаңмен дыбысталады.

Суретшілер мен мүсіншілер

1931 жылы Скотт Эдвард Картер Престоннан Ливерпуль соборы үшін бірнеше мүсін жасауды сұрады. Бұл жоба әртісті келесі отыз жыл бойы толықтай айналыстырған зор еңбек болды. Соборға жасалған жұмыстардың ішінде елу мүсін, он ескерткіш және бірнеше рельефтер бар. Собордағы көптеген жазуларды Дин Двелли мен мүсінші бірлесіп жазған, кейін мүсінші оларды өрнектеп жасаған. 1993 жылы Елизавета Фринктың "Құшақ жайған Мәсіх" атты үлкен қола мүсіні собордың батыс есігінің сыртына орнатылды. Бұл оның қайтыс болған күндерінің алдында аяқталған соңғы туындыларының бірі еді. 2003 жылы Ливерпуль суретшісі Дон МакКинлей, Картер Престонды жастығынан таныған, соборға 15 ғасырлық Джованни делла Роббия Мадоннасының қазіргі Әйелдер капелласында орналасқан Мадоннасына қосымша сәби Мәсіхтің мүсінін жасауға шақырылды. 2008 жылы Трейси Эминнің "Сен үшін" атты туындысы собордың батыс жағындағы Бенедикт терезесінің астына орнатылды. Ақылды қызғылт неон жазуда "Мен сені сезіндім және сен мені жақсы көретініңді білдім" деп жазылған, ол Ливерпуль Еуропаның мәдениет астанасы аталған кезде орнатылды. Бұл жұмыстың бастапқыда Мәдениет астанасы бағдарламасы аясында бір айға уақытша орнату ретінде жоспарланғанымен, қазір ол тұрақты түрде орналасқан. 2008 жылы қарға (екі рет) ұрланған, бірақ екі жағдайда да қайтарылып, жаңасымен ауыстырылды.

Боялған шыны

Лондондық Джеймс Пауэлл және ұлдары (Уайтфрайрс) компаниясы боялған шынылардың көп бөлігін жасады. Джон Уильям Браун (1842–1928) собордың шығыс жағындағы «Те-Диум» терезесін, сондай-ақ 1940 жылы неміс бомбалау кезінде ауыр зақымдалған Әйелдер капелласының бастапқы терезелерін жобалаған. Әйелдер капелласындағы шынылар Джеймс Хамфрис Хоган (1883–1948) жасаған түпнұсқаға негізделген эскиздермен ауыстырылды. Ол Пауэлл және ұлдары компаниясының ең өнімді дизайнерлерінің бірі болды; оның эскиздерін собордың орталық бөлігіндегі үлкен солтүстік және оңтүстік терезелерде де көруге болады (әрқайсысының биіктігі 100 фут). Кейінгі суретшілердің қатарында Уильям Уилсон (1905–1972) бар, ол Хоган қайтыс болғаннан кейін Ливерпуль соборында жұмысын бастады, Герберт Хендри (1887–1946) және Карл Эдвардс (1914–1985) – батыс жақтағы «Бенедиктин» терезесін жасаған суретшілер. Соборда шамамен 1700 м² боялған шыны бар.

Жерлеу

Епископ Чавассе мен сэр Джайлс Гилберт Скотт собор аумағында жерленген, біріншісі – негізін қалаушылардың учаскесінде, ал екіншісі – қалыптасу орнының батыс жағында. Собор ішінде жерленген дін қызметкерлерінің арасында епископтар Альберт Дэвид және Дэвид Шепард бар. Соборға қызмет еткендердің қатарында 1-барон Вести және оның інісі сэр Эдмунд Вести, сондай-ақ Фредерик Рэдклифф жатыр. Собордың қоңырауларын сыйлаған Томас Бартлетттің күлі қоңырау бөлмесіндегі табытқа қойылған. Виктория кресімен марапатталған сержант Артур Герберт Линдсей Ричардсон осы жерде жерленген, ол бұрыннан Сен-Джеймс зиратынан қайта жерленді.