Кіріспе

Мазауалар – Мексиканың түпкілікті халқы, негізінен Мексика штатының солтүстік-батыс бөлігінде, сондай-ақ Мичоакан және Керетаро штаттарының шағын аудандарында қоныстанған. Мазауа халқының ең көп шоғырланған жері – Мексика штатының Сан-Фелипе-дель-Прогресо және Сан-Хосе-дель-Ринкон муниципалитеттері. Жақындағы көші-қондардың нәтижесінде Мексика қаласында, Толукада және Гвадалахара аймағында да олардың көптеп табылуына куә болады. 2010 жылғы Мексика халық санауы мәліметтері бойынша, Мексика штатында бұл тілде сөйлейтін 116 240 адам бар, бұл штаттың барлық түпкілікті тілде сөйлейтін халқының 53% құрайды.

Мәдениет

Мексика қаласына жақын орналасқандықтарына қарамастан, мазауа мәдениеті көптеген мексикалықтарға және тіпті көптеген антропологтарға да жақсы белгісіз.

Әйелдер киімдері

Мазауа халқының өз мәдениетін сақтап қалудың бір жолы – әйелдердің киімдері. Киімдердің әр элементі нақты мағынаға және белгілі бір құндылықтарға ие. Киімге блуза, чинкуете деп аталатын юбка, іш юбка, алжапқыш, ребозо, кезкеметль және белбеу кіреді. Әйелдердің дәстүрлі киімі, әсіресе жүннен қолмен тоқылған нұсқасы, оны сақтау үшін қажетті дағдылар мен дәстүрлерді сақтауға жасалған күш-жігерге қарамастан, жоғалып кету қаупі бар. Атаудың тағы бір түсіндірмесі – алғашқы басшы Мазатли Текутлидің атынан шыққан. Тіл, Oto Manguean тілдерінің Oto Pamean тармағына жатады, ол Otomi, Pame, Matlatzinca және басқа тілдермен байланысты. 2010 жылғы Мексика халық санағы бойынша, Мексика штатында осы тілде сөйлейтін 116 240 адам бар, бұл штаттың барлық жергілікті тілде сөйлейтіндерінің 53% құрайды, олардың көпшілігі испан тілінде еркін сөйлейді. Көші-қонның нәтижесінде мазауа тілі Мексика қаласында ең көп қолданылатын тілдердің алтыншы орнында тұр. Жаңа от тойы 19 наурызда өтеді, ол көктемде отты баталау рәсімі болып табылады және Мазауа халқының басшысымен үйлестіріледі. Рәсім шеңбер пішінде өтеді, мұндағы нүктелер әр түрлі құдайларды құрметтейтін тараптармен сәйкес келеді. Ортадағы ағаш баталанып, жағылады. Содан кейін от шамдар арқылы таратылады.

Қолөнер бұйымдары

Негізгі қолөнер өнімдерін өндіретін аймақтар – Сан-Фелипе-дель-Прогрессо, Темаскальсинго, Икслахуака және Атлакомулько. Қолөнерге жүннен жасалған жамылғылар, белдіктер, кілемдер, жастықтар, үстел жамылғылары, жүк көтеруге арналған сөмкелер және квизкеметльдер кіреді. Сан-Фелипе-дель-Прогрессо және Вилла-Викторияда сыпырғыштар мен щеткалар жасалатын шеберханалар бар. Темаскальсингода қызыл саз бұйымдары басым, әсіресе, қазандықтар, гүлдандықтар және тостағандар. Икслахуакада қолғаптар, шарфтар және свитерлер жасау басым. Атлакомулькода сабаннан тоқылған шляпалар жасалады. Сан-Фелипе-дель-Прогрессода күміс бұйымдары жасалады. Дәстүрлі қолөнер Мазауа мәдениетінің маңызды бөлігі болғанымен, жас ұрпақ арасында оларды жасау дәстүрі жойылып барады.

Диета

Мазауа халқы үшін денсаулық физикалық та, рухани да маңызды. Олар сондай-ақ «жақсы» және «жаман» ауруларға сенеді. «Жақсы» ауруларға іш өтпесі, пневмония, бронхит және ішек паразиттері жатады. Ал «жаман» ауруларға «жаман көз», «қорқу» және «жаман ауа» кіреді. Бұл жіктеу емнің түрін анықтайды, ол дәрілік шөптер, массаж, рәсімдер немесе кәсіби медицинаны қамтуы мүмкін. Тәтті күріш соусында пісірілген түйеқұс және зенде және пульке сияқты сусындар, әсіресе жергілікті әулиенің мерекесінде дастарханның негізгі тағамдары болып табылады. Түйеқұс әдетте әулие күні мен тойларда дайындалады. Зенде – бұл қайнатылған және біраз мөлшерде ащы бұрышпен боялған, өндірілген жүгеріден жасалған жергілікті сусын. Ашыту процесін бастау үшін аздап пульке қосылады. Шамамен төрт күннен кейін дайын болатын сусынның дәмi тұщы-қышқыл келеді. Ерлер отбасы үшін ақша табу үшін дәстүрлі түрде егіншілікпен айналысып, көмір жасайды. Бұрын мазауа қауымдары өзін-өзі қамтамасыз ететін, бірақ қазір бұл жағдай өзгерді. Көптеген мазауа отбасыларының экономикасы егіншіліктен Мексика экономикасына интеграциялануға қарай жылжуда. Мысалы, Атлакомулько маңындағы Пастехе деген бұрынғы ранчода мазауалар жұмыс істейді. Зауыт электр құралдарын, су есептегіштерін, сымдарды, шам ұстағыштарды және т.б. құрастыру үшін, көбінесе әйелдерді жұмысқа алды. 1964 жылдың желтоқсанында тағы бір зауыт ашылып, 700-ге жуық жас әйел жұмысқа орналасты. Зауыттағы жұмыс мәдениетке елеулі әсер етті. Бір өзгеріс – мазауа әйелдері жылу үшін киетін көйлектің фабрика еденінде сүйреліп қалуына байланысты одан бас тарту болды, себебі жас әйелдер қалалық әйелдерге ұқсағысы келді. Бұл үйлердің балшықтан емес, бетоннан салынуы сияқты өмір салтына да өзгерістер әкелді. Мазауа халқы үшін тағы бір маңызды өзгеріс – Мексиканың басқа аймақтарына және тіпті АҚШ-қа маусымдық немесе тұрақты түрде көшіп кету. Қалалардағы жұмыс дәстүрлі егіншілікпен салыстырғанда оңай және жақсы төленеді. Бұл 1945 жылы Атлакомулько-Толука тас жолының салынуымен басталды, бұл аймақтан, әсіресе Толука мен Мехико қаласына саяхаттауды жеңілдетті. Ерлер Мехико қаласына көшіп, көбінесе құрылыс саласында жұмыс істеді. Олар әйелдерін де алып келіп, көшеде жеміс-жидек, көкөніс, кейіннен қуыршақтар сата бастады, көбінесе күйеулерінен көбірек ақша тапты. Олардың сатудағы табысы басқа сатушыларды олардың ерекше киімдерін үлгі етіп алуға итерді. Дәстүрлі киімдегі мазауа әйелдері 1970 жылдардағы танымал телешоудағы Ла Индия Мария кейіпкерінен кейін «мариялар» деп аталды, өйткені Ла Индия Мария мазауа әйелдері киетін киімге ұқсас костюм киген. Алайда, Ла Индия Мария мен мазауа әйелдерінің арасындағы жалғыз ұқсастық – костюм. Көптеген мазауа отбасылары Гвадалахара аймағына көшіп, көбінесе Запопан муниципалитетіне қоныстанды. Мазауалардың көпшілігі экономикалық себептермен өздерінің дәстүрлі аймақтарын тастап кеткен, ал кейбіреулері протестантизмге, әсіресе Ехоба куәгерлеріне ауысқандықтан кетіп қалды. Көші-қон Сан-Фелипе-Сантьяго сияқты мазауа қауымдастықтарын әйелдер мен балалармен толықтырды. Ерлер тек қана қаланың әулиесінің мерекесі сияқты маңызды мерекелерге ғана оралады.

Аумағы

Мазауа аймағы Мексиканың орталық бөлігінде, Мексика қаласының солтүстік-батысында орналасқан. Оның ауданы 6,068 км²-ды құрайды және негізінен Мексика штатының солтүстік және батыс бөліктерін қамтиды, сондай-ақ Мичоакан және Керетаро штаттарының шағын аумақтарына да таралады. Мексика штатында мазауа халқы Алмолоя-де-Хуарес, Атлакомулько, Донато Гера, Эль-Оро-де-Идальго, Икстлахуака, Жокотитлан, Сан-Фелипе-дель-Прогресо, Темаскальцинго, Вилла-де-Альенде және Вилла-Виктория муниципалитеттерінде қоныстанған. Мичоакан штатында олар Зитакуаро және Сусупуато муниципалитеттерінде кездеседі. Аймақ солтүстік және шығыста отоми, оңтүстікте матлатзинка, ал батыста пурепеча тайпаларының аумақтарымен шектеседі. Мазауа халқы Мексика штатындағы ең ірі және Сан-Фелипе-дель-Прогресо, Сан-Хосе-дель-Ринкон, Вилла-Виктория және Вилла-де-Альенде муниципалитеттерінде ең көп таралған үнді тайпасы болып табылады. Аумақ таулы, кішігірім тау тізбектері Сиерра-Мадре-Оксидентальдың бөлігі немесе Транс-Мексикалық жанартау белдеуінің құрамына кіреді. Сан-Андрес таулары Жокотитлан, Сан-Фелипе-дель-Прогресо, Атлакомулько және Эль-Оро қалаларынан өтеді. Биіктігіне байланысты климат қоңыржайдан суыққа дейін өзгереді. Жазық жерлер егіс шаруашылығы үшін маңызды. Басты су арналары – Лерма өзені, сондай-ақ Ла-Гавия, Лас-Лахас, Малакотепек және Ла-Сиенега өзендері. Мексика қаласына жақын орналасқандықтан, аймақта жақсы дамыған жол инфрақұрылымы бар. Вилла-Виктория, Брокман, Эль-Сальто және Тепетитлан сияқты бірнеше маңызды тоғандар да бар. Аумақтың көп бөлігі орманды, ал қалған бөлігі жартылай шөлді жерлерді құрайды, бірақ екеуі де ауыр зардап шеккен. Орман шаруашылығы және аң аулау көптеген түрлердің жоғалу қаупіне ұшырауына себеп болды. Мазауа аймағының бір бөлігі Монарх көбелегінің биосфералық қорығының құрамына кіреді.

Әлеуметтік-экономикалық

Халықтың шамамен 40%-ы ауыл шаруашылығында жұмыс істейді, олар жүгері, бұршақ, бидай, арпа, сұлы және картоп өндіреді, ал кейбір муниципалитеттерде бұршақ, көкөніс және гүл шаруашылығы дамыған. Өндірістің көп бөлігі жеке тұтынуға бағытталған. Ауыл шаруашылығының басым бөлігі ежидо жерлерінде, отбасылармен дәстүрлі әдістер мен құралдарды пайдалана отырып жүзеге асырылады. Мал шаруашылығында негізінен қой мен сиыр өсіріледі. Сонымен қатар балық шаруашылығы да дамыған. Орманнан ағаш, отын және көмір алынады. Сан-Фелипе-дель-Прогрессо сияқты жерлерде жүннен жамылғылар, белдіктер, кілемдер, сөмкелер, үстел жамылғылары, кекскемиттл, жилеттер және басқа да киімдер жасау – тағы бір дәстүрлі табыс көзі болып табылады. Сонымен қатар, қайта өңделген пластиктен жасалған сөмкелер, щеткалар, сыпырғыштар және керамика да кең таралған қолөнер өнімдері. Мазауа аймағындағы муниципалитеттердің көпшілігінде әлеуметтік-экономикалық тұрғыдан жоғары деңгейдегі шеттетілу байқалады. Эль-Оро және Джокотитлан муниципалитеттері орташа деңгейде, ал Атлакомулько және Валье-де-Браво муниципалитеттері төмен деңгейде саналады. Көптеген Мазауа ерлер мен әйелдер жұмыс табу үшін уақытша немесе тұрақты түрде Толука және Мехико қалаларына көшіп барады, себебі ауыл шаруашылығы қажеттіліктерді толыққанды қанағаттандыра алмайды. Кейбір Мазауалар Веракрус, Сонора, Керетаро және Халискоға дейін барады. Әдетте, ерлер құрылыс және сауда саласында, ал әйелдер үй шаруасында немесе саудада жұмыс істейді. Мазауа және отоми қауымдастықтары әдетте жақын орналасқан және экономикалық байланыстарды сақтайды, өңірлерінен өнім алмасады. Мазауа мен метиздер арасындағы қарым-қатынас күрделі, бірақ Мазауалар әдетте метиздерге қарағанда әлеуметтік жағынан төмен тұрады, метиздердің қолында көптеген әлеуметтік және экономикалық ресурстар бар. Әлеуметтік және экономикалық факторларға байланысты білім деңгейі төмен, көпшілігі бастауыш мектепті ғана бітіреді. Жыл сайын ASF мектебі тиангис (ашық базар) ұйымдастырып, қоғамға көмектесу үшін ақша жинайды. 6-сынып оқушылары өнімдер жасап сатады және түскен барлық ақшаны қоғамға сыйлайды. Ең жақсы өнім – бал арасынан жасалған ванна бомбалары, олар ең көп көмек көрсетеді.