Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мазауалар – Мексиканың түпкілікті халқы, негізінен Мексика штатының солтүстік-батыс бөлігінде, сондай-ақ Мичоакан және Керетаро штаттарының шағын аудандарында қоныстанған. Мазауа халқының ең көп шоғырланған жері – Мексика штатының Сан-Фелипе-дель-Прогресо және Сан-Хосе-дель-Ринкон муниципалитеттері. Жақындағы көші-қондардың нәтижесінде Мексика қаласында, Толукада және Гвадалахара аймағында да олардың көптеп табылуына куә болады. 2010 жылғы Мексика халық санауы мәліметтері бойынша, Мексика штатында бұл тілде сөйлейтін 116 240 адам бар, бұл штаттың барлық түпкілікті тілде сөйлейтін халқының 53% құрайды.
The Mazahuas are an Indigenous people of Mexico, primarily inhabiting the northwestern portion of the State of Mexico and small parts of Michoacán and Querétaro. The largest concentration of Mazahua is found in the municipalities of San Felipe del Progreso and San José del Rincón of the State of Mexico. There is also a significant presence in Mexico City, Toluca and the Guadalajara area owing to recent migration. According to the 2010 Mexican census, there are 116,240 speakers of the language in the State of Mexico, accounting for 53% of all indigenous language speakers in the state.
Мәдениет
Мексика қаласына жақын орналасқандықтарына қарамастан, мазауа мәдениеті көптеген мексикалықтарға және тіпті көптеген антропологтарға да жақсы белгісіз.
Despite their proximity to Mexico City, Mazahua culture is relatively unknown to most Mexicans and even to many anthropologists.
Әйелдер киімдері
Мазауа халқының өз мәдениетін сақтап қалудың бір жолы – әйелдердің киімдері. Киімдердің әр элементі нақты мағынаға және белгілі бір құндылықтарға ие. Киімге блуза, чинкуете деп аталатын юбка, іш юбка, алжапқыш, ребозо, кезкеметль және белбеу кіреді. Әйелдердің дәстүрлі киімі, әсіресе жүннен қолмен тоқылған нұсқасы, оны сақтау үшін қажетті дағдылар мен дәстүрлерді сақтауға жасалған күш-жігерге қарамастан, жоғалып кету қаупі бар. Атаудың тағы бір түсіндірмесі – алғашқы басшы Мазатли Текутлидің атынан шыққан. Тіл, Oto Manguean тілдерінің Oto Pamean тармағына жатады, ол Otomi, Pame, Matlatzinca және басқа тілдермен байланысты. 2010 жылғы Мексика халық санағы бойынша, Мексика штатында осы тілде сөйлейтін 116 240 адам бар, бұл штаттың барлық жергілікті тілде сөйлейтіндерінің 53% құрайды, олардың көпшілігі испан тілінде еркін сөйлейді. Көші-қонның нәтижесінде мазауа тілі Мексика қаласында ең көп қолданылатын тілдердің алтыншы орнында тұр. Жаңа от тойы 19 наурызда өтеді, ол көктемде отты баталау рәсімі болып табылады және Мазауа халқының басшысымен үйлестіріледі. Рәсім шеңбер пішінде өтеді, мұндағы нүктелер әр түрлі құдайларды құрметтейтін тараптармен сәйкес келеді. Ортадағы ағаш баталанып, жағылады. Содан кейін от шамдар арқылы таратылады.
One way that the Mazahuas have maintained their culture is by women's dress, the elements of which have concrete meanings and specific values. The garments include a blouse, a skirt called a chincuete, an underskirt, apron, rebozo, quezquémetl, and a sash. The traditional women's outfit, especially the version handwoven in wool, is in danger of disappearing despite efforts to save the skills and traditions needed to keep it. Another interpretation of the name is from the name of the first chief, Mazatlí Tecutli. The language belongs to the Oto Pamean languages branch of the Oto Manguean languages, which is related to Otomi, Pame, Matlatzinca, and others. According to the 2010 Mexican census, there are 116,240 speakers of the language in the State of Mexico, which is 53% of all indigenous language speakers in the state, most of whom are bilingual in Spanish. Migration has caused Mazahua to be the sixth most commonly spoken language in Mexico City. The New Fire ceremony occurs on March 19, which is a blessing of fire in springtime, co ordinated by the head of the Mazahua people. The ceremony is done in a circle, with points aligned with the cardinal directions, each honoring a different deity. The wood in the center is blessed and lit. The fire is then distributed by candles.
Қолөнер бұйымдары
Негізгі қолөнер өнімдерін өндіретін аймақтар – Сан-Фелипе-дель-Прогрессо, Темаскальсинго, Икслахуака және Атлакомулько. Қолөнерге жүннен жасалған жамылғылар, белдіктер, кілемдер, жастықтар, үстел жамылғылары, жүк көтеруге арналған сөмкелер және квизкеметльдер кіреді. Сан-Фелипе-дель-Прогрессо және Вилла-Викторияда сыпырғыштар мен щеткалар жасалатын шеберханалар бар. Темаскальсингода қызыл саз бұйымдары басым, әсіресе, қазандықтар, гүлдандықтар және тостағандар. Икслахуакада қолғаптар, шарфтар және свитерлер жасау басым. Атлакомулькода сабаннан тоқылған шляпалар жасалады. Сан-Фелипе-дель-Прогрессода күміс бұйымдары жасалады. Дәстүрлі қолөнер Мазауа мәдениетінің маңызды бөлігі болғанымен, жас ұрпақ арасында оларды жасау дәстүрі жойылып барады.
The main handcraft producing areas are San Felipe del Progreso, Temascalcingo, Ixtlahuaca and Atlacomulco. Handcrafts include textiles such as blankets, sashes, rugs, cushions, tablecloths, carrying bags and quezquémetls made of wool. In San Felipe del Progreso and Villa Victoria, there are workshops which made brooms and brushes. In Temascalcingo, red clay pottery is dominant especially cooking pots, flowerpots and crucibles. The making of gloves, scarves and sweaters is dominant in Ixtlahuaca. Straw hats are made in Atlacomulco. Silversmithing is done in San Felipe del Progreso. While traditional handcrafts have been an important part of Mazahua culture, the tradition of making them is disappearing in the younger generations.
Диета
Мазауа халқы үшін денсаулық физикалық та, рухани да маңызды. Олар сондай-ақ «жақсы» және «жаман» ауруларға сенеді. «Жақсы» ауруларға іш өтпесі, пневмония, бронхит және ішек паразиттері жатады. Ал «жаман» ауруларға «жаман көз», «қорқу» және «жаман ауа» кіреді. Бұл жіктеу емнің түрін анықтайды, ол дәрілік шөптер, массаж, рәсімдер немесе кәсіби медицинаны қамтуы мүмкін. Тәтті күріш соусында пісірілген түйеқұс және зенде және пульке сияқты сусындар, әсіресе жергілікті әулиенің мерекесінде дастарханның негізгі тағамдары болып табылады. Түйеқұс әдетте әулие күні мен тойларда дайындалады. Зенде – бұл қайнатылған және біраз мөлшерде ащы бұрышпен боялған, өндірілген жүгеріден жасалған жергілікті сусын. Ашыту процесін бастау үшін аздап пульке қосылады. Шамамен төрт күннен кейін дайын болатын сусынның дәмi тұщы-қышқыл келеді. Ерлер отбасы үшін ақша табу үшін дәстүрлі түрде егіншілікпен айналысып, көмір жасайды. Бұрын мазауа қауымдары өзін-өзі қамтамасыз ететін, бірақ қазір бұл жағдай өзгерді. Көптеген мазауа отбасыларының экономикасы егіншіліктен Мексика экономикасына интеграциялануға қарай жылжуда. Мысалы, Атлакомулько маңындағы Пастехе деген бұрынғы ранчода мазауалар жұмыс істейді. Зауыт электр құралдарын, су есептегіштерін, сымдарды, шам ұстағыштарды және т.б. құрастыру үшін, көбінесе әйелдерді жұмысқа алды. 1964 жылдың желтоқсанында тағы бір зауыт ашылып, 700-ге жуық жас әйел жұмысқа орналасты. Зауыттағы жұмыс мәдениетке елеулі әсер етті. Бір өзгеріс – мазауа әйелдері жылу үшін киетін көйлектің фабрика еденінде сүйреліп қалуына байланысты одан бас тарту болды, себебі жас әйелдер қалалық әйелдерге ұқсағысы келді. Бұл үйлердің балшықтан емес, бетоннан салынуы сияқты өмір салтына да өзгерістер әкелді. Мазауа халқы үшін тағы бір маңызды өзгеріс – Мексиканың басқа аймақтарына және тіпті АҚШ-қа маусымдық немесе тұрақты түрде көшіп кету. Қалалардағы жұмыс дәстүрлі егіншілікпен салыстырғанда оңай және жақсы төленеді. Бұл 1945 жылы Атлакомулько-Толука тас жолының салынуымен басталды, бұл аймақтан, әсіресе Толука мен Мехико қаласына саяхаттауды жеңілдетті. Ерлер Мехико қаласына көшіп, көбінесе құрылыс саласында жұмыс істеді. Олар әйелдерін де алып келіп, көшеде жеміс-жидек, көкөніс, кейіннен қуыршақтар сата бастады, көбінесе күйеулерінен көбірек ақша тапты. Олардың сатудағы табысы басқа сатушыларды олардың ерекше киімдерін үлгі етіп алуға итерді. Дәстүрлі киімдегі мазауа әйелдері 1970 жылдардағы танымал телешоудағы Ла Индия Мария кейіпкерінен кейін «мариялар» деп аталды, өйткені Ла Индия Мария мазауа әйелдері киетін киімге ұқсас костюм киген. Алайда, Ла Индия Мария мен мазауа әйелдерінің арасындағы жалғыз ұқсастық – костюм. Көптеген мазауа отбасылары Гвадалахара аймағына көшіп, көбінесе Запопан муниципалитетіне қоныстанды. Мазауалардың көпшілігі экономикалық себептермен өздерінің дәстүрлі аймақтарын тастап кеткен, ал кейбіреулері протестантизмге, әсіресе Ехоба куәгерлеріне ауысқандықтан кетіп қалды. Көші-қон Сан-Фелипе-Сантьяго сияқты мазауа қауымдастықтарын әйелдер мен балалармен толықтырды. Ерлер тек қана қаланың әулиесінің мерекесі сияқты маңызды мерекелерге ғана оралады.
Health for the Mazahuas is both physical and spiritual. They also believe in "good" and "bad" ailments, the former sent by God and the latter provoked by some evil on someone's part or supernatural causes. "Good" ailments include diarrhea, pneumonia, bronchitis, and intestinal parasites. "Bad" ones include "the evil eye", "fright," and "bad air." The classification indicates the kind of treatment, which can include herbal remedies, massages, ceremonies, or professional medicine. Common feast foods are turkey in mole sauce and drinks called zende and pulque, especially on the locality's patron saint's feast day. Turkey in mole sauce is usually reserved for the patron saint day and weddings. Zende is a local drink made with sprouted corn, which is brewed and colored with a little bit of chili pepper. A small amount of pulque is then added to start the fermentation process. Ready about four days later, it has a sweet and sour taste. Men traditionally earned money for the family by agriculture and making charcoal. In the past, Mazahua communities were self sufficient, but that is no longer the case. The economy of most Mazahua families has been shifting away from agriculture to integration into the wider Mexican economy. One major example is the employment of Mazahuas at a former ranch called Pastejé, near Atlacomulco, now known for its electrical appliance factory. The plant began employing Mazahuas, primarily women, to do assembly work to produce electricity, water meters, conductors, bulb holders, and more. In December 1964, another plant opened and hired about 700 young women. The work at the factory had significant effects on the culture. One change was the ditching of a petticoat garment that Mazahua women wore for warmth as it kept sweeping along the factory floor, and the young women wanted to be more like city women. That has also led to other changes in lifestyles such as houses of cinderblock and cement instead of adobe. Another major change for the Mazahua people has been migration to other areas of Mexico and even to the United States, either seasonally or permanently. Work in the cities is easier and pays better than traditional agriculture. That began in 1945, when the Atlacomulco Toluca highway was built, making it easy to travel out of the area, primarily to Toluca and Mexico City. Men began to migrate to Mexico City, generally to do construction. They brought their wives, who began to sell fruits, vegetables, and later rag dolls in the street, often making more money than their husbands. They were so successful at selling that other vendors began imitating their distinctive dress. Mazahua women in their traditional garb began to be called "marías" from a famous television character from the 1970s called La India María, who wore a costume similar to that worn by Mazahua women. However, the only similarity between La India María and Mazahua women is the costume. Many Mazahua families have moved to the Guadalajara area, settling mostly in the municipality of Zapopan. While most Mazahuas have left their traditional territory for economic reasons, some have also left because they had converted to Protestantism, especially to the Jehovah's Witnesses faith. The mass migration has left a number of Mazahua communities, such as San Felipe Santiago, populated mostly by women and children. The men return only for certain important festivals, such as the one for the town's patron saint.
Аумағы
Мазауа аймағы Мексиканың орталық бөлігінде, Мексика қаласының солтүстік-батысында орналасқан. Оның ауданы 6,068 км²-ды құрайды және негізінен Мексика штатының солтүстік және батыс бөліктерін қамтиды, сондай-ақ Мичоакан және Керетаро штаттарының шағын аумақтарына да таралады. Мексика штатында мазауа халқы Алмолоя-де-Хуарес, Атлакомулько, Донато Гера, Эль-Оро-де-Идальго, Икстлахуака, Жокотитлан, Сан-Фелипе-дель-Прогресо, Темаскальцинго, Вилла-де-Альенде және Вилла-Виктория муниципалитеттерінде қоныстанған. Мичоакан штатында олар Зитакуаро және Сусупуато муниципалитеттерінде кездеседі. Аймақ солтүстік және шығыста отоми, оңтүстікте матлатзинка, ал батыста пурепеча тайпаларының аумақтарымен шектеседі. Мазауа халқы Мексика штатындағы ең ірі және Сан-Фелипе-дель-Прогресо, Сан-Хосе-дель-Ринкон, Вилла-Виктория және Вилла-де-Альенде муниципалитеттерінде ең көп таралған үнді тайпасы болып табылады. Аумақ таулы, кішігірім тау тізбектері Сиерра-Мадре-Оксидентальдың бөлігі немесе Транс-Мексикалық жанартау белдеуінің құрамына кіреді. Сан-Андрес таулары Жокотитлан, Сан-Фелипе-дель-Прогресо, Атлакомулько және Эль-Оро қалаларынан өтеді. Биіктігіне байланысты климат қоңыржайдан суыққа дейін өзгереді. Жазық жерлер егіс шаруашылығы үшін маңызды. Басты су арналары – Лерма өзені, сондай-ақ Ла-Гавия, Лас-Лахас, Малакотепек және Ла-Сиенега өзендері. Мексика қаласына жақын орналасқандықтан, аймақта жақсы дамыған жол инфрақұрылымы бар. Вилла-Виктория, Брокман, Эль-Сальто және Тепетитлан сияқты бірнеше маңызды тоғандар да бар. Аумақтың көп бөлігі орманды, ал қалған бөлігі жартылай шөлді жерлерді құрайды, бірақ екеуі де ауыр зардап шеккен. Орман шаруашылығы және аң аулау көптеген түрлердің жоғалу қаупіне ұшырауына себеп болды. Мазауа аймағының бір бөлігі Монарх көбелегінің биосфералық қорығының құрамына кіреді.
Mazahua territory is in central Mexico, northwest of Mexico City. It extends over 6,068 km2 centered on northern and western State of Mexico, extending into small parts of Michoacán and Querétaro. In the State of Mexico, the Mazahua are found in the municipalities of Almoloya de Juárez, Atlacomulco, Donato Guerra, El Oro de Hidalgo, Ixtlahuaca, Jocotitlán, San Felipe del Progreso, Temascalcingo, Villa de Allende and Villa Victoria. In Michoacan, they are found in the municipality of Zitácuaro and Susupuato. Their territory is bordered by that of the Otomi, to the north and the east; the Matlatzincas, to the south; and the Purépecha, to the west. The Mazahua are the largest indigenous group in the State of Mexico and the most dominant in the municipalities of San Felipe del Progreso, San José del Rincón, Villa Victoria and Villa de Allende. The territory is mountainous, with small mountain ranges part of either the Sierra Madre Occidental or the result of the Trans Mexican Volcanic Belt. The ranges include the San Andrés which runs through Jocotitlán, San Felipe del Progreso, Atlacomulco, and El Oro. The climate is temperate to cold because of the altitude. Flat areas are important for agriculture. The main drainage is the Lerma River, along with the La Gavia, Las Lajas, Malacotepec and La Ciénega Rivers. Because of the proximity to Mexico City, the area has good road infrastructure. There are also a number of important dams such as Villa Victoria, Browkman, El Salto and Tepetitlán. Most of the territory is forest, with some semi desert areas, but both are seriously degraded. Both logging and hunting have put a number of species in danger of extinction. Part of Mazahua territory is in the Monarch Butterfly Biosphere Reserve.
Әлеуметтік-экономикалық
Халықтың шамамен 40%-ы ауыл шаруашылығында жұмыс істейді, олар жүгері, бұршақ, бидай, арпа, сұлы және картоп өндіреді, ал кейбір муниципалитеттерде бұршақ, көкөніс және гүл шаруашылығы дамыған. Өндірістің көп бөлігі жеке тұтынуға бағытталған. Ауыл шаруашылығының басым бөлігі ежидо жерлерінде, отбасылармен дәстүрлі әдістер мен құралдарды пайдалана отырып жүзеге асырылады. Мал шаруашылығында негізінен қой мен сиыр өсіріледі. Сонымен қатар балық шаруашылығы да дамыған. Орманнан ағаш, отын және көмір алынады. Сан-Фелипе-дель-Прогрессо сияқты жерлерде жүннен жамылғылар, белдіктер, кілемдер, сөмкелер, үстел жамылғылары, кекскемиттл, жилеттер және басқа да киімдер жасау – тағы бір дәстүрлі табыс көзі болып табылады. Сонымен қатар, қайта өңделген пластиктен жасалған сөмкелер, щеткалар, сыпырғыштар және керамика да кең таралған қолөнер өнімдері. Мазауа аймағындағы муниципалитеттердің көпшілігінде әлеуметтік-экономикалық тұрғыдан жоғары деңгейдегі шеттетілу байқалады. Эль-Оро және Джокотитлан муниципалитеттері орташа деңгейде, ал Атлакомулько және Валье-де-Браво муниципалитеттері төмен деңгейде саналады. Көптеген Мазауа ерлер мен әйелдер жұмыс табу үшін уақытша немесе тұрақты түрде Толука және Мехико қалаларына көшіп барады, себебі ауыл шаруашылығы қажеттіліктерді толыққанды қанағаттандыра алмайды. Кейбір Мазауалар Веракрус, Сонора, Керетаро және Халискоға дейін барады. Әдетте, ерлер құрылыс және сауда саласында, ал әйелдер үй шаруасында немесе саудада жұмыс істейді. Мазауа және отоми қауымдастықтары әдетте жақын орналасқан және экономикалық байланыстарды сақтайды, өңірлерінен өнім алмасады. Мазауа мен метиздер арасындағы қарым-қатынас күрделі, бірақ Мазауалар әдетте метиздерге қарағанда әлеуметтік жағынан төмен тұрады, метиздердің қолында көптеген әлеуметтік және экономикалық ресурстар бар. Әлеуметтік және экономикалық факторларға байланысты білім деңгейі төмен, көпшілігі бастауыш мектепті ғана бітіреді. Жыл сайын ASF мектебі тиангис (ашық базар) ұйымдастырып, қоғамға көмектесу үшін ақша жинайды. 6-сынып оқушылары өнімдер жасап сатады және түскен барлық ақшаны қоғамға сыйлайды. Ең жақсы өнім – бал арасынан жасалған ванна бомбалары, олар ең көп көмек көрсетеді.
About 40% of the population works in agriculture, producing corn, beans, wheat, barley, oats and potatoes, with peas, vegetables and flowers grown in some municipalities. Most production is for subsistence. Most agriculture is done on ejido land in families by traditional methods and tools. Livestock is mostly sheep and cows. Some fish farming is also done. Forest products include wood, firewood and charcoal. Another traditional source of income, especially in San Felipe del Progreso, is handcrafts, making blankets, sashes, rugs, carrying bags, tablecloths, quexquemitls, vests, and other garments from wool. Other common crafts are making carrying bags from recycled plastic strips, brushes and brooms and pottery. Most of the municipalities in Mazahua territory have a high degree of socioeconomic all marginalization. Two, El Oro and Jocotitlán, are considered to have a medium level and another two, Atlacomulco and Valle de Bravo, have a low level. Many Mazahua men and women migrate temporarily or permanently to the cities of Toluca and Mexico City to obtain work, as agriculture is generally not sufficient to meet needs. Some Mazahuas migrate as far as Veracruz, Sonora, Querétaro and Jalisco. Men generally work in construction and commerce, and women usually work in domestic service or in commerce. Mazahua communities generally are near Otomi ones. Both people maintain mostly economic ties and exchange products from their respective regions. Mazahua relations with the mestizo population are complicated, but the Mazahua are generally socially inferior to the mestizos, who have most of the social and economic power. Education levels are low because of social and economic factors, with most finishing only primary school. Every year a school, ASF, holds a tianguis (outdoor market) to raise money to donate it to the community. Grade 6 students make products and sells them and donate all the money to the community. The best product made are the honeybee bath bombs, which help the most.