Бүркина Фасо журналисі Норбер Зонгоның өмірі мен қызметі
Norbert Zongo
Буркина-Фасо журналисі Норбер Зонго өмірі мен қызметі. Сыбайлас жемқорлықты әшкерелеген "L'Indépendant" газеті және оның қанымен төленген бағасы туралы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Буркина-Фасоның тергеуші журналисі Норберт Зонго (31 шілде 1949 – 13 желтоқсан 1998), сонымен қатар Анри Сегбо немесе Х.С. аттарымен де белгілі, Буркина-Фасоның Уагадугу қаласындағы «L'Indépendant» газетін басқарған тергеуші журналист болған. Зонго басшылығымен «L'Indépendant» газеті Буркина-Фасо президенті Блез Компаоре үкіметіндегі қорқыту мен жазасыздыққа жол берушілікті әшкереледі. Ол газеті Компаоренің інісіне жүргізуші болып жұмыс істеген адамның қанына батқан істі тергеп-тексеруді бастағаннан кейін қанымен суаралды.
Burkinabé investigative journalist
Norbert Zongo (31 July 1949 – 13 December 1998), also known under the pen name of Henri Segbo or H. S., was a Burkinabé investigative journalist who managed the newspaper L'Indépendant in Ouagadougou, Burkina Faso. Under Zongo's supervision, L'Indépendant exposed extortion and impunity within the government of Burkina Faso President Blaise Compaoré. He was assassinated after his newspaper began investigating the murder of a driver who had worked for the brother of Compaoré.
Ерте өмір және білім
Норберт Зонго 1949 жылғы 31 шілдеде Француз Жоғарғы Вольтасының Кудугу аймағында, Мосси халқының белгілі бір тобы – Гнугнусси отбасында дүниеге келді. 1964 жылы орта мектепте оқып жүрген кезінде ол "La Voix du Cours Normal" газетін шығарды, онда таңертеңгі хабарлардан алынған ақпаратты – Radio France Internationale, BBC World Service және басқа халықаралық радиостанциялардан – жаттығу дәптеріне жазып, бюллетеньдер дайындады. Мектеп әкімшілігі саяси тақырыптарды талқылағандықтан оның басылымын тоқтатып қойды. Жоғары мектепті бітірген соң Зонго Кот-д'Ивуардағы Абиджан университетінде құқық, ал Тогодағы Бенин университетінде журналистиканы оқыды. Соңғы университет оны шығарып жіберді, ал "Le Parachutage" атты саяси романын жариялағаннан кейін Буркина-Фасода тұтқынға алынды. Ол Камерунның Яунде университетінде журналистика білімін аяқтауға үлкерді. Зонго адам құқықтарын қолдады және Буркина-Фасодағы Адам және халықтар құқықтары қозғалысын құруға көмектесті. Норберт Зонгоның денесі Уагадугу қаласының шығысында орналасқан Гунгхин әскери бейіштесіне жерленген.
Norbert Zongo was born in the Koudougou region, French Upper Volta on 31 July 1949 into the Gnougnoossi family, a prominent subset of the Mossi people. While in secondary school in 1964, he created a newspaper, La Voix du Cours Normal, writing bulletins on his exercise sheets with information gleaned from morning broadcasts from Radio France Internationale, BBC World Service, and other international radio stations. School officials eventually banned his publication after it discussed political topics. After high school, Zongo pursued legal studies at University of Abidjan in Côte d'Ivoire and journalism at the University of Benin in Togo. The latter university expelled him and he was imprisoned in Burkina Faso after he published his political novel Le Parachutage. He was able to finish his education in journalism at the University of Yaoundé in Cameroon. Zongo was a supporter of human rights and also helped found the Movement for Human and Peoples' Rights, an organization in Burkina Faso. Norbert Zongo's remains are buried in Gounghin Military Cemetery located just east of Ouagadougou.
Мансап
1971 жылы Норберт Зонго Кадиого провинциясының Уагадугу қаласында мұғалім болып жұмыс істеумен айналысты. Зонго қатар жазушы да болды. Оның алғашқы романы «Le Parachutage» Того президенті Гнассингбе Эядемаға бағытталған, отарлық дәуірден кейінгі кезеңдегі саяси сын еді. 1988 жылы романның алғы сөзінде Зонго оны жазғаны үшін тұтқындалып, сақадалынғанын айтады. Осы романнан кейін екі жыл өткен соң «Ружбейнга» романын жазды, ол да басшылыққа саяси сатира болды. 1991 жылы Зонго ұлттық «Сидвайа» газетінде жұмыс істегеннен кейін Сатурнин Кимен бірге «La Clef» газетін құрды. Бұл Буркина-Фасодағы үкіметке ашық сын айтқан алғашқы газет болды, Зонго Анри Себго (немесе Х. С.) псевдонімімен мақалалар жазды. Газет 1993 жылы жабылды. Сол маусымда Зонго «L'Indépendant» апталық газетін құрды, ол негізінен үкіметтік жемқорлықты жариялады. 1996 жылы ол жоғары саяси лауазымды тұлғалармен және президент Блез Компаоренің отбасымен байланысы бар бірнеше тау-кен және өндіріс компанияларындағы алаяқтық пен парақорлықтың бірнеше ісін тергеуді бастады. Оның бұл жұмысы үкіметке үлкен ұят келтірді. Келесі жылы Зонго Парламенттің Конституцияға түзетулер енгізу туралы шешімін, Компаореге үшінші мерзімге кандидат болуға мүмкіндік беретін шешімді тікелей сынады.
In 1971, Norbert Zongo began his career as a teacher in Ouagadougou, Kadiogo Province. Zongo was also a writer. His first novel Le Parachutage was a thinly disguised political critique of Togo's President Gnassingbé Eyadema set in the post colonial era. In the preface of the novel in 1988, Zongo mentions being arrested and beaten for writing it. He followed this novel with the colonial setting for Rougebeinga two years later, which was also political satire of leadership. In 1991, Zongo, after working for the national daily paper Sidwaya, founded La Clef with Saturnin Ki. It was the first newspaper in Burkina Faso to openly criticism the government, with Zongo contributing under the pseudonym Henri Sebgo (or H. S.). The paper folded in 1993. That June, Zongo founded the weekly L'Indépendant, which primarily covered government corruption. In 1996, he began investigating a series of fraud and graft cases involving several mining and manufacturing companies with ties to top political officials and President Blaise Compaoré's family. His resulting work severely embarrassed the government. The following year, Zongo directly criticized the Parliament's decision to amend the Constitution to allow Compaoré to seek a third term.
Өлім
1997 жылдың желтоқсанында Франсуа Кампаоренің (президент Блез Кампаоренің ағасы) жүргізушісі Дэвид Уэдраогоның күдікті жоғалуы және мүмкін кісі өлтіруі Зонгоны тергеуге түрткі болды. Уэдраого ірі сомада ақша ұрлаған деген айыппен азаптап өлтірілді. Зонго осы оқиға туралы хабарлап, газетінде апта сайын шағын үзінділер жариялап отырды. Оған өлім туралы қорқытулар келіп түсті, бірақ үкімет оларға немқұрайлы қарады. Оның әйелі Женевив Зонго 1997 жылдан бастап 1998 жылы қайтыс болғанға дейін оған өлім қаупі төнгенін растады. Ол Норберттің мотоциклмен жүрген кезде көлікпен ұсталып қудаланғанын білген. Зонгоға да тергеуді тоқтатуға көндіруге тырысты, бірақ ол өліміне дейін тергеуді жалғастырды. 1998 жылдың 13 желтоқсанында Сапуй қаласының жанындағы жол бойында Toyota Land Cruiser көлігінде төрт адамның денелері атылып, өртелген күйде табылған. Денелер Норберт Зонго, Зонгоның інісі Емби Эрнест Зонго, әріптесі Блез Ильбудо және Зонгоның жүргізушісі Абдуле Аблассе Никиема екені анықталды. 1999 жылдың қаңтар айында Франсуа Кампаоре Уэдраогоның өліміне қатысты кісі өлтіргені және денесін жасырғаны үшін айыпталды. Бірақ, Франсуа Кампаоренің шағымынан кейін әскери сот айыптауды алып тастады. Алты президенттік күзетші күдікпен қарастырылды. 2000 жылдың тамызында президенттік қауіпсіздік қызметінің бес қызметкері Уэдраогоны өлтіргені үшін айыпталды. Норберт Зонго ісі бойынша да күдікпен қарастырылып жатқан Марсель Кафандо, Эдмонд Коама және Оусейни Яро сотталып, ұзақ мерзімге бас бостандығынан айырылды. Эдмонд Коама 2001 жылдың 4 қаңтарында қайтыс болды. Марсель Кафандо қылмысқа кінәлі деп танылған жалғыз адам болды, бірақ 2006 жылдың 19 шілдесінде айыптаулар қайтадан алынып тасталды. Марсель Кафандо үш жылдан кейін, 2009 жылы қайтыс болды. "Шекарасыз репортерлер" бұл үкімді "осы заманғы құбылыс" деп атады. "Шекарасыз репортерлер" ұйымы ұсынған құжаттарға қатысы бар бизнесмен 2011 жылдың қазан айында қайтыс болды. 2013 жылы отбасы Буркина-Фасоның бақылауында емес сот жүйесі арқылы жоғалғандары үшін әділдік іздеді. Африкалық Адам және Халықтар құқықтары жөніндегі сот Буркина-Фасо үкіметі істі жасырып, Батыс Африка мемлекеттерінің экономикалық қауымдастығының (ЭКОУАС) қайта қарастырылған шартын бұзғанын, ол сөз бостандығы мен журналистиканы қамтамасыз ететінін мәлімдеді. ААХС істі қайта қарап, құрбандардың отбасыларына зиянды өтеу беру керектігін шешті.
In December 1997, a suspicious disappearance and possible murder of David Ouedraogo, the driver of François Compaoré (President Blaise Campaoré's brother), prompted Zongo to investigate. Ouedrago was tortured and killed for allegedly stealing large sums of money. Zongo reported the case and wrote small excerpts every week for his newspaper. He began getting death threats and the government ignored them. His wife, Genevieve Zongo, confirmed that he was receiving death threats from 1997 to his death in 1998. She was told that Norbert would often be followed by a car while on his motorbike. Zongo was also approached to convince him to drop his investigation, but he continued until his death. On December 13, 1998, four bodies were found shot and burned in a Toyota Land cruiser on the side of the road in Sapouy, Ziro Province. The remains were identified as Norbert Zongo; Zongo's brother Yembi Ernest Zongo; Blaise Ilboudo, a colleague; and Abdouleye Ablassé Nikiema, who was Zongo's driver. In January 1999, François Compaoré was charged with murder and harboring the body of the victim in connection with the death of Ouedraogo. The charges were later dropped by a military tribunal after François Compaoré appealed against them. Six presidential body guards were identified as suspects in the murder. In August 2000, five members of the presidential security were charged for the murder of Ouedraogo. Marcel Kafando, Edmond Koama and Ousseini Yaro, who are also suspects in the Norbert Zongo case, were convicted and sentenced to lengthy prison terms. Edmond Koama died on January 4, 2001. Marcel Kafando was the only one who was charged for the crime, but the charges were later dropped on July 19, 2006. Marcel Kafando died three years later, in 2009. The judgment was called "scandalous" by Reporters Without Borders. Businessman fr, who had also been implicated in documents brought forward by Reporters Without Borders, died in October 2011. In 2013, the case was appealed for the family to have justice for their loss under a court system that was not under control of Burkina Faso. It was believed by the African Court on Human and Peoples' Rights that Burkina Faso's government covered up the case and violated the revised treaty of the Economic Community of West African States (ECOWAS) which allows freedom of expression and journalism. The ACHPR determined that the case should be reopened in order for the victim's families to be compensated for their losses.
Әсері
Оның жерлеу рәсімі кезінде шамамен 20 мың адам мәйітханадан зиратқа дейін қадам басқалымен оның есімін ардақтап, оның күресімен ынтымақтастығын білдірді. Норберт Зонгоның жесірі Женевьева күйеуі қайтыс болғаннан кейін де оның "L'Indépendant" газетін жандандырып, оны жариялауды жалғастырды. Ол қайтыс болған күйеуінің құрметіне қазірге дейін газеттің негізгі баспагері және редакторы болып табылады. 2020 жылдың наурыз айында Францияның министрлік жарлығы Компаоренің экстрадициясына рұқсат берді. Бірақ, 2021 жылы Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық сот экстрадицияны тоқтатты. Содан кейін, 2022 жылғы төңкерістен соң, 2023 жылдың 13 желтоқсанында Франция 2020 жылғы министрлік жарлықты күшін жойды.
During his funeral, about 20,000 people walked from the mortuary to the cemetery to pay tribute to him and solidarity with his cause. Norbert Zongo's widowed wife, Genevieve continued to keep his newspaper, the L'Indépendant, alive after his death. She remains the primary publisher and editor in memory of her late husband. A French ministerial decree authorized the extradition of Compaoré in March 2020. However, the extradition was suspended in 2021 by the European Court of Human Rights. Subsequently, in the aftermath of the 2022 coup, on December 13, 2023, France made the 2020 ministerial decree obsolete.
Реакциялар
Журналистерді қорғау комитетінің Африка бағдарламасын үйлестіруші Сью Валентайн: "Біз Буркина Фасо билігін Зонгоның өліміне қатысы бар үш президенттік сарбазды қамауға алғаны үшін құттықтаймыз және осы өлімнің артындағы бас ұйымдастырушы анықталып, сотқа берілуін қамтамасыз етуге шақырамыз. 17 ұзақ жылдан кейін Норберт Зонгоның отбасы, достары мен әріптестері толық әділдікке жеткізетін мұқият және ашық тергеуге лайық." "Шекарасыз тілшілер" ұйымының Африка бюросының жетекшісі Клеа Кан Шрибер: "Бұл шешім Зонго ісіндегі маңызды бетбұрыс болып табылады, ол Буркина Фасоның сот жүйесінің осы жылдар бойы кешірген жазасыздығынан қатты зардап шекті." Тәуелсіз сарапшылар комиссиясы төмендегі мәлімдеме жасады: "Норберт Зонго таза саяси себептермен өлтірілді, өйткені ол зерттеуші журналистикамен айналысты. Ол демократиялық идеалды қорғады және өз газеті арқылы адам құқықтары мен әділеттілікті құрметтеу үшін, сондай-ақ мемлекеттік сектордың нашар басқарылуы мен жазасыздыққа қарсы күреске қатысуды таңдады."
The Committee to Protect Journalists' Africa program coordinator, Sue Valentine, stated "We praise Burkinabe authorities for taking this step (arresting three presidential soldiers involved in Zongo's murder) and call on them to ensure that the mastermind of this murder is identified and prosecuted. After 17 long years, the family, friends, and colleagues of Norbert Zongo deserve a thorough and transparent investigation leading to full justice." Reporters Without Borders' head of its Africa desk, Cléa Kahn Sriber, said, "This ruling constitutes a major turning point in the Zongo case, which has suffered appallingly from the impunity tolerated for all these years by Burkina Faso's justice system." The Independent Commission of Inquiry released the following statement: "Norbert Zongo was assassinated for purely political motives because he practiced investigative journalism. He defended a democratic ideal and had chosen to become involved, with his newspaper, in the struggle for the respect of human rights and justice, and against the poor management of the public sector and impunity."