Кіріспе

Рафаэль Маркус де Морейс (1971 жылы туған), Анголадағы қақтығыс алмастары және үкіметтік сыбайлас жемқорлық туралы хабарлауы үшін бірнеше халықаралық сыйлықтар алды. Қазіргі уақытта ол "Мака Ангола" жемқорлыққа қарсы бақылау ұйымының жетекшісі.

Ерте өмір

Маркустың өскен кезінде елдің нашарлап бара жатқан жағдайы оны алаңдата бастады: «Мен ешқашан заңгер туралы естімегенмін, адам құқықтарының не екенін, жемқорлыққа қарсы күрес қалай жүргізілетінін білмедім», – деп еске алды ол кейін. «Мен маған маза бермейтін мәселелерді журналист ретінде шешуге болатынын түсіндім».

Ол Лондон университетінің Голдсмитс колледжінен антропология және медиа мамандығы бойынша бакалавр, ал Оксфорд университетінің Сент-Энтони колледжінен Африка тану магистрі дәрежесін алды. Ол қырық күн бойы ешқандай айып тағылмастан ұсталды және отбасымен немесе адвокатпен байланысуға рұқсат берілмеді. Түнде «полиция кіріп, оны оятып, кейін оған қарсы қолдануға болатын бос қағаздарға қол қоюға мәжбүрлеуге тырысты». Ол бас тартқанда, оған тамақ пен су берілмейді. Маркес аштық жариялады. Соның салдарынан ол басқа түрмеге ауыстырылды, онда оған тамақ берілді, бірақ камерасы соншалықты толық болды, «тұтқындар құрттармен қапталған қабырғаларға сүйеніп ұйықтады». 15 желтоқсанда Луанда облыстық соты ешқандай түсіндірме бермей оның ісін Анголаның Жоғарғы сотына жіберді. Журналистерді қорғау комитетінің мәліметінше, Дос Сантустың үкіметі Маркеске қарсы ауызша шабуыл науқанын бастады, 2000 жылдың 19 қаңтарындағы баспасөз бостандығы жөніндегі парламенттік пікірсайыста заң шығарушы Мендес де Карвальоның «Егер Маркес Дос Сантусты сынауын тоқтатпаса, ол 40 жасқа дейін өмір сүре алмайды» деген мәлімдемесіне сілтеме жасады. Оған 17 000 АҚШ доллары айыппұл салынды. АҚШ Мемлекеттік департаменті Маркеске әділ сот болмағанына алаңдаушылық білдірді. 27 қазанда халықаралық қысыммен Жоғарғы сот Маркестің жазасын шартты жазаға ауыстырды, бірақ ол келесі бес жыл ішінде үкімет туралы жала жазбауы керек. Ол Президентке өтемақы төлеуге және 2001 жылдың ақпан айының соңына дейін паспорты тәркіленді. 2001 жылдың 14 шілдесінде ол Луандадан тыс жердегі қоныс аудару лагерінде BBC тілшісі Джастин Пирспен бірге қоныс аударған адамдарды көріп келгеннен кейін қайтадан ұсталды. Лагердегі адамдар қаланың ішіндегі, көшбасшылыққа байланысты коммерциялық даму үшін қайта жоспарланған ауданнан күштеп шығарылған. 1999 және 2002 жылдар аралығында Маркес Луанда облысындағы қақтығыс алмаздары саудасы және ірі мұнай орталығы Кабинда облысындағы жемқорлық туралы бірқатар мақалалар жазды. «Азаматтық батылдық» сыйлығының мақтау қағазында айтылғандай, «Ангола әскерінің қатыгездігіне және үкімет пен шетелдік мұнай компанияларының заңсыздықтарына қатысты оның ашық сыны оны аса қауіпті жағдайға түсірді».

Тану

Маркес 2000 жылы АҚШ-тың қара нәсілді журналистер ұлттық қауымдастығының Перси Кобоза сыйлығын алды. 2006 жылы ол "әскери ерлік емес, жеке өміріне қауіп төніп тұрған жағдайда зұлымдыққа табандылықпен қарсы тұруды" мойындаған Норткотт Паркинсон қорының Азаматтық батылдық сыйлығымен марапатталды. 2015 жылы Маркес цензурадан сөз бостандығы сыйлығын алды. 2015 жылдың 1 қазанында Рафаэль Маркес де Морайс Халықаралық адалдық үшін 2015 жылғы Аллард сыйлығының иегері атанды, ол 100 000 CDN$ сыйлықты Джон Гитонгомен бөлісті. Осы тұста Маркес: "Бұл менің жұмысымды жаңа деңгейге көтереді және менің оқшалануым мен үнемі қысымға ұшырауыма үзіліс әкеледі. Бұл сондай-ақ жемқорлықты қылмыстық құқық бұзушылық және қоғамның басты жаласы деп санайтын анголалықтарға үміт сыйлайды", – деді.

Маркес 2014 жылы "The Shortest Route to Riches" баптамасы үшін халықаралық бизнес журналистикасы бойынша Жеральд Лоэб сыйлығын бөлісті. 2018 жылдың мамыр айында Халықаралық баспасөз институты Маркеске "кез келген құнмен шындықты іздеуге берілгендігі" үшін Дүниежүзілік баспасөз бостандығы батыры сыйлығын табыс етті.