Кіріспе

Саид Захари (1928–2016) – Сингапурлық газет редакторы, жазушы және журналист. Ол малай тіліндегі «Utusan Melayu» газетінің бұрынғы бас редакторы және бейтарап баспасөз бостандығын жақтаған адам болды. Ол отбасымен Малайзияда тұрса да, Сингапур азаматтығын сақтап қалуға талап етті.

Ерте өмір

Саид Сингапурда явандық ата-аналардан дүниеге келді. Ол газетті Біріккен малай ұлттық ұйымының (БМҰҰ) басып алуына қарсы журналистердің ереуілін басқарды. Сол кезде Юсуф Исхақ құрған Utusan Melayu үкіметтік үгіт құралы емес, прогрессивті газет болды. «Пак Саид» деп те аталатын ол 1963 жылғы 2 ақпанда таңғы сағат 4:30-да Сингапур үкіметімен тұтқындалды және содан кейін 17 жыл бойы сотсыз ұсталды. Оған тағылған айыптардың бірі – «коммунист» болуы. Қазір ол Сингапурдағы Чиа Тье Похтан кейін саяси тұтқын ретінде екінші орында тұр. Ол Малайзия мен Сингапурдың бірлескен операциясы – «Operation Coldstore» кезінде тұтқындалды, бұл операция Ішкі қауіпсіздік заңы бойынша 117 оппозициялық және кәсіби одақ жетекшілерін үнсіздендіруге бағытталған. Фильмші Мартын Си түсірген, оның Сингапурдағы саяси тұтқын ретінде өткен 17 жылына арналған деректі фильмке Фильмдер заңына сәйкес, оны иелену мен таратуға тыйым салды. Деректі фильмде Захари «Operation Coldstore» операциясынан бір күн бұрын Сингапур Халық партиясының төрағасы болып сайланғаннан кейін болған оқиғаларды баяндайды. Ол кейін қамауға алынуын, онда ұзақ уақыт бойы жалғыздықта, нашар жағдайда ұсталып, егер қылмыстарын мойындамаса және билікпен ынтымақтаспаса, өліммен қорқытқанын айтады. Фильмнің бір бөлігінде Захари сұхбаттасушымен ағымдағы мәндірин тілінде сөйлесіп жатқаны көрсетіледі, оны сотсыз қамауда ұстаған кезде оған қытай тілінде білім алған басқа тұтқындар үйреткен, олар көптікті құрады. Сингапур үкіметі бұл тыйым туралы мәлімдеме жасап, деректі фильм «Саид Захаридің 1963 жылы Ішкі қауіпсіздік заңы бойынша тұтқындалуы мен қамауда ұсталуы туралы бұрмаланған және қате ақпарат береді» деді. Ол өзінің тәжірибесі туралы екі кітапта жазды: «Таң атқандағы қара бұлттар: Саяси естеліктер» (2001) және «Ұзақ кошмар: Саяси тұтқын ретінде менің 17 жылым» (2007). Amnesty International Захариді бұрынғы «сенімді тұтқын» деп таниды.

Жеке өмір

Саид Захари 1955 жылы Салама Адул Уәхабқа үйленді. Оның 2 ұлы мен 2 қызы болды. Саид Захари 2016 жылдың 12 сәуірінде сағат 12:30-да (UTC+08:00) Малайзияда қайтыс болды, ал оның өлімі ұлы Норман Саидтың Facebook желісіндегі жазбасы арқылы хабарланды.

Мұра

2019 жылы Pusat Sejarah Rakyat Саид Захари Жас Журналист сыйлығын іске қосты, ол әлеуметтік әділдік және адам құқықтары мәселелеріне ерекше назар аударатын жас журналистерді қолдау мақсатында құрылды. Жеңімпаздардың ішінде Чуй Хуии «Бұрын теңіз көшпелілері, қазір елсіз» (2019), Заим Айман Ибрагим «Песуах өзінің егін тұқымын жасап, күріш картеліне қарсы күреседі» (2020), Ло Яо Хуа «Қырылған, оюланған және тазартылған, үлкен ормандар жоғалғанда» (2021) және Лиани МК «Туризмді дамытуға бағытталған күш-жігерге қарамастан, Малайзия екі елдік отбасыларды бөліп ұстайды» (2022) туындылары үшін жеңіс одіс қалды.