Кіріспе
Иван, Арыстан рыцары – француз ақыны Кристиан де Труаның артурлық романы. Ол шамамен 1180 жылы «Арба рыцары» Ланселотпен бірдей уақытта жазылған және осы поэманың сюжетіне бірнеше сілтемелер енгізілген. Бұл – рыцарлық ерлік туралы әңгіме, онда басты кейіпкер Иван өте маңызды уәдесін бұзғаны үшін сүйіктісінен бас тартылады, содан кейін оның құрметін қайтару үшін бірқатар батырлық істерге қолданады. Поэма негізінде Ивейн және Овейн, немесе Су бұлағының ханымы сияқты ортағасырлық басқа да шығармаларға бейімделді.
Yvain, the Knight of the Lion is an Arthurian romance by French poet Chrétien de Troyes. It was written c. 1180 simultaneously with Lancelot, the Knight of the Cart, and includes several references to the narrative of that poem. It is a story of knight errantry, in which the protagonist Yvain is first rejected by his lady for breaking a very important promise, and subsequently performs a number of heroic deeds in order to regain her favour. The poem has been adapted into several other medieval works, including Iwein and Owain, or the Lady of the Fountain.
Қысқаша мазмұны
Баяндамада, Ивен өзінің туысы Калогренанттың кек алуын іздейді, оны Брокэлианде орманүндө тас жасайтын сиқырлы дауылмен бірге басқа әлемнің рыцары Эскладос жеңген еді. Ивен Эскладосты жеңіп, оның жесірі Лаудинаға ғашық болады. Лаудиннің қызметшісі Лунеттің көмегімен Ивен әйелін жеңіп, оған үйленеді, бірақ Гауэйн оны Лаудинді тастап, рыцарлық саяхатқа шығуға көндіреді. Лаудин келіседі, бірақ бір жыл ішінде қайта оралуын талап етеді. Ивен рыцарлық ерліктеріне соншалықты беріліп кетеді, оның үстіне белгіленген мерзімде әйеліне оралуды ұмытып қалады, сондықтан ол оны қабылдамайды. Ивен қайғыдан ақылдан аясы, бір асыл әйелдің көмегімен емделеді және өзін қайта тануға, Лаудинді қайтарып алудың жолын табуға шешім қабылдайды. Ол айдаһардан құтқартқан арыстаны адал серігі және рыцарлық мінездің символы болып табылады, сондай-ақ оған алыпты, үш қатыгез рыцарды және екі демонды жеңуге көмектеседі. Ивен Лунетті өртеуден құтқарып алғаннан кейін, ол Ивенге әйеліне оралуға көмектеседі, ол оған арыстанымен бірге оралуға рұқсат береді.
Тарих және байланыстар
"Арыстанның салт аттысы Ивен" Критиен де Тройе ескі француз тілінде 1177 және 1181 жылдар аралығында "Арбаның салт аттысы Ланселот" атты шығармасымен бірге жазылған. Оның сегіз қолжазбасы мен екі фрагменті сақталған. Ол рифмаланған жұптардағы 6 808 октасилладан тұрады. Екі қолжазба суреттелген: Париж Ұлттық кітапханасы MS fr. 1433 және Принстон университеті кітапханасы Гаррет MS 125 (шамамен 1295 жыл), біріншісі жеті қалған миниатюрамен, екіншісі он миниатюрамен толық емес. Хиндман (1994) бұл суреттерді жоғарғы ортағасырлық кезеңнен кейінгі ортағасырлық кезеңге ауысу кезеңіндегі рыцарьдың, немесе жас ерлік іздеушінің рөлінің дамуын көрсететінін талқылайды. Бірінші заманауи басылымын 1887 жылы Венделин Фёрстер жариялаған. Критиеннің поэмасының бастауы белгісіз, бірақ оқиғаның көптеген ұқсастықтары Сент Мунгоның (сонымен қатар Сент Кентигерн деп те аталады) өміріне, онда Оуэйн маб Уриен Дэнвтің, Лот Лотянның қызының ұлы ретінде көрсетіледі. Бұл өмірді Джоселин Фурнесс шамамен 1185 жылы жазған, ол Критиеннің мәтінінен сәл ертерек, бірақ оған әсер етпеген. Джоселин бұл өмірді бұрынғы Глазго жырлары мен ескі гельдік құжаттардан қайта жазғанын айтады, сондықтан оқиғаның кейбір элементтері британдық дәстүрден бастау алады. Негізгі кейіпкер Ивеннің аты, кем дегенде, 6 ғасырда өмір сүрген тарихи Оуэйн маб Уриенге саяды. Ивендегі басқа да сюжеттік мотивтер ерте кельт халық мұрасына сенімді түрде байланысты. Ивен әдеби әлемге зор әсер еткен. Немец ақыны Хартман фон Ауэ оны өзінің шедеврі Ивейннің негізі ретінде пайдаланған, ал "Оуэйн немесе фонтан ханым" авторы, Мабиногионға енген уэльс романдарының бірі, осы туындыны уэльс ортасына қайта жаратқан. Поэма көптеген тілдерге аударылған, соның ішінде ортаңғы ағылшын тіліндегі "Ивейн және Гавейн", ескі норвег тіліндегі "Ívens saga" және ескі швед тіліндегі "Herr Ivan". Шамамен 1200 жылғы Исландиядағы Валшёфстадур есігінде Ивен оқиғасының бір нұсқасы бейнеленген, онда арыстанға қауіп төндіретін айдаһарды өлтіретін рыцарь бейнеленген. Кейін арыстан бай мойындық киіп, рыцарьдың артынан ілесіп келеді, ал соңында рыцарьдың қабірінде жатқандай көрінеді.