Кіріспе

Қоснотәрізділер тұқымдасына жататын қылқан жапырақты ағаштар түрі.

Түрлер жәшігі
| аты = Еуропалық ларикс (Larix decidua)
| суреті = L'A de Bran, (1798 m) Val d'Anniviers. Europese larix (Larix decidua) 01. JPG
| суреттің сипаттамасы = Еуропалық ларикс, (1798 м) Валь д'Аннивьерде.
| күйі = LC
| күй жүйесі = IUCN3.1
| күй дереккөзі =
| туысы = Larix
| түрі = decidua
| авторы = Mill.
| таралу картасы = Larix decidua range.svg
| таралу картасының сипаттамасы = Таралуы: Larix decidua subsp. decidua
Larix decidua subsp. carpatica
Larix decidua subsp. polonica
| синонимдер дереккөзі = (2000 жылға дейін деген мәлімдемелер бар) бірақ көбінесе 200 жыл шамасында болады. 1738 жылы Дункельдте Атоллдың екінші герцогы отырғызған ларикс ағаштарының бірі әлі де тұр деген мәлімдеме бар.

Сипаттама

Larix decidua – биіктігі 25–45 м, діңінің диаметрі 1 м-ге дейін жететін (көбінесе 53,8 м биіктікке және 3,5 м диаметрге жетеді) орташа және ірі жапырақты қылқан жапырақты ағаш. Жасы кезінде конус тәрізді, жасы ұлғайған сайын кеңейеді; негізгі бұтақтары көлденең немесе жоғары қарай иілген, ал бүйір бұтақтары көбінесе салбырап тұрады. Жаңа өскіндері екі түрлі болады: ұзын өскіндер (әдетте 10–50 см ұзындығы) бірнеше бүршіктерді және 1–2 мм ғана ұзындығы бар, бір ғана бүршігі бар қысқа өскіндерге бөлінеді. Жапырақтары ине тәрізді, ашық жасыл, 2–4 см ұзындығында, күзде сарғайып түсіп қалады, ал келесі көктемге дейін ашық сары түсті өскіндері жалаңаш қалады. Шишанкалары тік, жұмыртқа тәрізді конус пішіндес, 2–6 см ұзындығында, 10–90 тік немесе сәл иілген (кері иілмеген) тұқымдық қабыршақтары бар; олар жасыл, піспеген кезде әртүрлі қызыл түспен боялған, піскенде қоңыр түске айналып, 4–6 айдан кейін тұқымдарды шығару үшін ашылады. Ескі шишанкалар ағашта көп жылдар бойы сақталып, күңгірт сұр-қара түске айналады. Өте суыққа төзімді, кем дегенде -50°C температураға дейін шыдай алады және Альп тауларындағы ағаштардың арасында, 2400 м биіктікке дейін өседі, бірақ көбінесе 1000–2000 м биіктікте кездеседі. Жақсы дренаждалған топырақта ғана өседі, су толып жатқан жерлерден аулақ болады және көлеңкеге төзімді емес.

Өсіру

Алғаш рет 1629 жылы Ұлыбританияда өсірілген деп саналады. Джон Эвелин оны кеңінен отырғызуға және қолдануға ынталандырды. Атоллдың үш сәулеті оны кеңінен отырғызды, ал төртінші сәулет 1807 жылы «Шырша туралы байқаулар» деген мақала жазып, оны одан әрі өсіруге шақырды, және ол осыны үлкен ауқымда іске асырды. Еуропалық шырша Канаданың оңтүстігінде және АҚШ-тың солтүстік-шығысында кеңінен өсіріледі. Ол Мэн, Мичиган, Нью-Йорк, Коннектикут, Нью-Гэмпшир, Вермонт және Род-Айленд штаттарында табиғи түрде тараған. Солтүстік Аппалачи тауларында ол көбінесе ашық карьерлерді қайта ормандыру үшін қолданылады. Еуропалық шырша құрғақ топырақта өсе алады және туған жергілікті тамарактан жылырақ климатқа төзімді, себебі ол бұрыштық емес климатқа жақсы бейімделген.

Бонсай

Еуропалық қарығай - танымал бонсай түрі, Еуропа шеңберінде көптеген ерекше мысалдар бар, және бонсай ормандары топтарында жиі қолданылады.

Экология

Тұқымдар кейбір құстар үшін маңызды тағам болып табылады, әсіресе сискин, кіші қызылқұс және цитрил финк, ал бүршіктері мен жас конустары каперцайли жейді. Еуропалық лаврдың жапырақтары – Coleophora sibiricella көбелегінің қапшықты құрылыстың күйреушінің жалғыз белгілі тағамы; оның конус қабыршақтары Cydia illutana тортрикс көбелегінің күйреушілері үшін тамақ ретінде қолданылады.

Инвазивті түрлер

Larix decidua жабайы қылқан жапырақты ағаш, ол Жаңа Зеландияның таулы аймақтарына таралған, жабайы өсетін және кеңейіп бара жатқан инвазивті түр. Оны Жаңа Зеландия Орман шаруашылығы қызметі топырақ эрозиясын тоқтату мақсатымен отырғызған.