Оссип Бернштейн: Шахмат шеберінің өмірі мен тағдыры

Кіріспе

Орыс-француз шахматшысы (1882–1962)

Осип Самойлович Бернштейн (20 қыркүйек 1882 – 30 қараша 1962) – француз шахматшысы және кәсіпкер. Ол 1950 жылы ФИДЕ-ден Халықаралық гроссмейстер атағын алған тұңғыш шахматшылардың бірі болды.

Өмірбаян

Ресей империясының Житомир қаласында бай еврей отбасында дүниеге келген. Бернштейн Ресей империясында өсті. 1906 жылы Гейдельберг университетінде заң докторы дәрежесін алып, қаржы заңгері болды. Бернштейн большевик революциясынан бұрын мол байлық жинаған сәтті кәсіпкер еді. Ол екінші байлығын Ұлы депрессия кезінде жоғалтты, ал үшіншісі 1940 жылы Франция нацистік Германияның шабуылына ұшырағанда жоғалды. Оның еврей тегінен соң, нацистік оккупациядағы Францияда қалу мүмкін болмады, сондықтан ол Испанияға қашуға мәжбүр болды және Барселонада қоныстанды. Эдвард Ласкердің Арнольд Денкерге айтуынша, 1918 жылы 36 жастағы Бернштейн Одессада большевиктердің құпия полициясымен тұтқындалды. Ол банктік салаға заң кеңесшісі болғандықтан, атылуға үкім шығарылды. Атылу күні Бернштейн өзіне қарсы тұрған атыс отрядының қатарын қарады. Соңғы сәтте, офицер тұтқындар тізімін қарауды сұрады және Бернштейннің есімін танып, шахматқа құмар екенін білді. Бернштейнмен сөйлесіп, оның кім екенін анықтағаннан кейін, офицер оған қабылдай алмайтын ұсыныс жасады. Олар шахмат ойнайтын. Егер Бернштейн жеңіске жетсе, өмірі мен бостандығын сақтайтын. Ал тең ойнаса немесе жеңілсе, қалған тұтқындармен бірге атылатын. Бернштейн көп кешікпей жеңіске жетіп, босатылды. Британдық кемемен Парижге қашып, қоныстанды. Бернштейн 1962 жылы француз Пиреней тауларындағы санаторияда қайтыс болды.

Шахматтық мансабы

1902 жылдың маусымында Бернштейн Берлинде жеңіске жетті. 1902 жылдың шілде-тамызында ол Ханноверде (ДСБ-ның 13-ші конгресі, Hauptturnier A) Вальтер Джоннан кейін 2-орын алды. 1902/1903 жылдары ол Берлинде жеңімпаз атанды. 1903 жылдың қыркүйегінде ол Киевтегі 1903 жылғы шахмат турнирінде (Барлық ресейлік шеберлер турнирі) Михаил Чигориннан кейін 2-орынды иеленді. 1903/1904 жылдары ол Берлинде Хорацио Кародан кейін Рудольф Спильманмен 2-3-орындарды бөлісті. 1904 жылдың шілде-тамызында Кобургте (ДСБ-ның 14-ші конгресі) 4-5-орындарды бөлісті. 1905 жылдың тамызында Барменде (Masters A) 4-5-орындарды бөлісті. 1906 жылы Стокгольмде Карл Шлехтермен тең бірінші орынды иеленді. 1906 жылы Остендеде 4-орынды бөлісті. 1907 жылы Остендеде (Masters A) Акиба Рубинштейнмен тең бірінші орынды иеленді. 1909 жылы Санкт-Петербургте 5-орын алды. 1911 жылы Мәскеу қалалық чемпионатында жеңімпаз атанды. 1911 жылдың ақпан-наурызында Сан-Себастьян шахмат турнирінде 8-9-орындарды бөлісті. Бұл турнирде Жозе Рауль Капабланкаға жеңілгені естерінде, себебі Бернштейн бұрын белгісіз Капабланкаға қатысуға рұқсат берілгеніне шағымданыпты. Капабланка осы ойын үшін "Жарқындық" сыйлығын алды. 1912 жылы Бернштейн Вильнада (Барлық ресейлік чемпионат) Рубинштейннен кейін 2-орынды иеленді. 1914 жылдың қаңтарында ол Мәскеуде Капабланкаға қарсы шағын жекпе-жекте жеңілді (+0−1=1). 1914 жылдың сәуір-мамырында ол Санкт-Петербургтегі шахмат турнирінің іріктеу кезеңінде Рубинштейнмен 6-7-орындарды бөлісті. 1922 жылы Парижде Александр Алекхинге қарсы мини-матчта жеңіліске ұшырады (+0−1=1). 1930 жылы Ле-Понтта Ханс Джоннерден кейін 2-орынды иеленді. 1932 жылдың шілдесінде ол Бернде Ефим Боголюбовпен 5-6-орындарды бөлісті. 1932 жылы Цюрихте Оскар Нагелиді (+3−1=0) жеңді. 1933 жылы Парижде әлем чемпионы Александр Алекхинге қарсы жаттығу матчын теңестірді (+1−1=2). Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде 1940 жылдың көктемінде Парижде Алекхин және басқалармен достық ойындар ойнады. Соғыстан кейін Бернштейн шахматқа қайта оралды. 1946 жылы Лондонда Герман Штайнерден кейін 2-орынды иеленді. 1946 жылы Гронингенде 15-16-орындарды бөлісті. 1946 жылдың маусымында Австралия мен Франция арасындағы матчта Лайос Штайнерге қарсы жеңіске жетті. 1948 жылдың желтоқсанында Нью-Йорк пен Париж арасындағы кабельдік матчта Рубен Файнмен тең ойнады. 1954 жылдың сәуірінде ол Дэвид Бронштейнге қарсы Франция-КСРО матчында екі ойыннан жеңіліске ұшырады. 1954 жылы 72 жасында Монтевидеода Рене Летельеден кейін Мигель Найдорфпен 2-3-орындарды бөлісті. Найддорф мұндай қарт қарсыласты ойнаудың әділетсіздігіне наразылық білдірді, содан кейін жеңіске сенімді болды және турнир ұйымдастырушыларын төменгі жүлделердің төлемін азайту есебінен бірінші жүлде ақшасын екі есеге көбейтуге көндірді. Бұл қадам кері кетіп, жетідеген Бернштейн оны 37-ші қадамда жеңіп, "Жарқындық" сыйлығын жеңіп алды. Бернштейн 1954 жылы Амстердамда өткен 11-ші шахмат олимпиадасында Франция құрамасының бірінші тақтасында ойнады (+5−5=5). Ол 1956 жылы Мәскеуде өткен 12-ші Олимпиадада Франция құрамасының мүшесі болды, бірақ ауруына байланысты ойнамады. 1950 жылы ФИДЕ ресми атақтарды енгізген кезде Бернштейнге Халықаралық гроссмейстер атағы берілді. Ол екінші әлем чемпионы Эммануэль Ласкерге (+2−3=1), Акиба Рубинштейнге (+1−1=7), Арон Нимзовичке (+1−2=4), Михаил Чигоринге (+2−1=0) және Сало Флорға (+0−0=3) қарсы өмір бойы тең немесе жақын нәтижелерге қол жеткізді. Алайда, ол үшінші әлем чемпионы Хосе Рауль Капабланкаға (+0−3=1) және төртінші әлем чемпионы Александр Алекхинге (+1−8=5) қарсы нашар нәтижелер көрсетті.

In June 1902, Bernstein won at Berlin. In July–August 1902, he took 2nd, behind Walter John, at Hannover (the 13th DSB Congress, Hauptturnier A). In 1902/03, he won at Berlin. In September 1903, he took 2nd, behind Mikhail Chigorin, in the Kiev 1903 chess tournament (the 3rd All Russian Masters' Tournament). In 1903/04, he tied for 2nd–3rd with Rudolf Spielmann, behind Horatio Caro, at Berlin. In July–August 1904, he tied for 4th–5th at Coburg (14th DSB Congress). In August 1905, he tied for 4th–5th at Barmen (Masters A). In 1906, he tied for 1st with Carl Schlechter at Stockholm. In 1906, he tied for 4th–6th at Ostend. In 1907, he tied for 1st with Akiba Rubinstein at Ostend (Masters A). In 1909, he took 5th at Sankt Petersburg. In 1911, he won the Moscow City Championship. In February–March 1911, he tied for 8th–9th in the San Sebastián chess tournament. His loss to José Raúl Capablanca in this tournament is remembered because Bernstein had complained that the unknown Capablanca had been allowed to participate. Capablanca was awarded the Brilliancy Prize for this game. In 1912, Bernstein took 2nd, behind Rubinstein, at Vilna (All Russian ch.). In January 1914, he lost an exhibition mini match against Capablanca at Moscow (+0−1=1). In April–May 1914, he tied for 6th–7th with Rubinstein in the St. Petersburg 1914 chess tournament (Preliminaries). In 1922, he lost a mini match against Alexander Alekhine in Paris (+0−1=1). In 1930, he took 2nd, behind Hans Johner, at Le Pont. In July 1932, he tied for 5th–6th with Efim Bogoljubov in Bern. In 1932, he beat Oskar Naegeli (+3−1=0) in Zurich. In 1933, he drew a training match against reigning World Chess Champion Alexander Alekhine in Paris (+1−1=2). During World War II, he played friendly games with Alekhine and others in Paris in Spring 1940. After WWII, Bernstein came back to chess. In 1946, he took 2nd, behind Herman Steiner, at London. In 1946, he tied for 15th–16th at Groningen. In June 1946, he won a game against Lajos Steiner at a match Australia vs. France in Australia. In December 1948, he drew a game against Reuben Fine at a cable match New York vs. Paris. In April 1954, he lost two games against David Bronstein at a match France vs. The Soviet Union at Paris. In 1954, he tied for 2nd–3rd with Miguel Najdorf, behind René Letelier, at Montevideo at age 72. Najdorf protested that it was unfair to play such an aged opponent, and then became so confident of victory that he convinced the tournament organizers to double the First Prize money at the expense of reducing the payouts for the lesser prizes, a gamble that backfired in spectacular fashion as the septuagenarian Bernstein routed him in a 37 move Old Indian Defense that won Bernstein the Brilliancy Prize. Bernstein played at first board for France at the 11th Chess Olympiad in Amsterdam 1954 (+5−5=5). He was a member of the French team, at the 12th Olympiad in Moscow 1956, but he did not play because of illness. When FIDE introduced official titles in 1950, Bernstein was awarded the International Grandmaster title. He had level or nearly level lifetime scores against such outstanding players as the second World Champion Emanuel Lasker (+2−3=1), Akiba Rubinstein (+1−1=7), Aron Nimzowitsch (+1−2=4), Mikhail Chigorin (+2−1=0) and Salo Flohr (+0−0=3). He had poor records, however, against the third World Champion José Raúl Capablanca (+0−3=1); and the fourth World Champion Alexander Alekhine (+1−8=5).

Ерекше ойындар

Бернштейн Мигель Найдорфқа қарсы, Монтевидео 1954, Ескі үнді қорғанысы, A55, 1–0. Ұлы ойын сыйлығы.