Кіріспе

Француз сәулетшісі және жазушысы (1619–1695)

Андре Фелибиен (1619 жылдың 11 мамырында туған, 1695 жылдың 11 маусымында қайтыс болған), Аво мен Жаверси сиері, француз өнерінің шежірешісі және Франция королі Людовик XIV-нің ресми сарай тарихшысы болған.

Өмірбаян

Фелибиен Шартр қаласында дүниеге келген. Он төрт жасында оқуын жалғастыру үшін Парижге барды. 1647 жылдың мамыр айында ол Фонтен-Мареуил марквізінің елшілігінде хатшы ретінде Римге жіберілді. Римде тұрып, ол Римнің ежелгі ескерткіштерін мұқият зерттеді, кітапханаларының әдеби қазыналарын қарастырды және әдебиет пен өнердегі көрнекті тұлғалармен танысты. Ол Франческо кардинал Барберинидің «Пий V өмірі» атты еңбегін аудару арқылы олармен байланысқа түсті. Оның достарының арасында Никола Пуссен болды, оның кеңестері оған қымбатқа бағаланды, және оның басшылығымен ол тіпті сурет салуға тырысты, ал оның өмірбаянын Фелибиен жазды, ол Пуссеннің өмірі мен туындыларына «ең сенімді нұсқаулық» болып табылады, қазіргі редактор Клэр Пейс атап өткендей. Францияға оралғаннан кейін ол бірден «Entretiens» еңбегінің сегіз томдық жазбаларын дайындауға кірісті, оны кейін жариялады. Ол үйленді және жұмысқа орналасу мен құрметке ие болу үмітімен Парижге қоныстанды. Фуке де, Колбер де оның қабілеттерін мойындады; ол Жазулар академиясының алғашқы мүшелерінің бірі болды (1663). Үш жылдан кейін Колбер оған патша сарайының тарихшысы қызметін берді, оның міндеттерінің бірі патшаның мәдени үгітінің маңызды бөлігі болған сарай мерекелерінің егжей-тегжейлі сипаттамаларын жасау болды. 1671 жылы ол жаңадан құрылған Корольдік сәулет академиясының хатшысы болып тағайындалды, онда ол дәрістер оқыды, ал 1673 жылы Брион сарайындағы антикалық заттар кабинетінің сақтаушысы болып тағайындалды. Оның «Жалпы сипаттамасы» (1674) Версальге ресми нұсқаулық болды. Бұл лауазымдарға кейіннен Лувуа жолдар мен көпірлер бас бақылаушысының орынбасары лауазымын қосты. Бұл жұмыс тікелей Джорджо Вазаридің «Ең көрнекті суретшілер, мүсіншілер және сәулетшілердің өмірі» (бірінші басылымы, 1550; екінші басылымы, 1568) еңбегінен шабыттанды. «Entretiens» өнер сын тәжірибесін берік логикалық негізге қойды, оны Фелибиен «Архитектура, мүсіншілік, суретшілік және т.б. принциптері» (1676–1690) еңбегінде ең айқын түсіндірді. Фелибиен сондай-ақ «Сурет өнерінің пайда болуы» (1660) еңбегін жазды, сонымен қатар Версаль, Ла-Трапп аббаттығы және патшалық резиденциялардың суреттері мен мүсіндерінің сипаттамаларын жасады. Ол 1676 жылы Парижде «Архитектура, мүсіншілік, суретшілік принциптері және терминдер сөздігі» атты ақпараттық жұмысты жариялады; онда Х.В. ван Хельсинген оның Шарль Альфонс дю Фреснуаның сындық ескертулерінің жарияланбаған еңбегін пайдаланғанын анықтады. Басқа әдеби еңбектерінің ішінде ол Корольдік суретшілік және мүсіншілік академиясының конференцияларын баспадан шығарды және Святая Терезаның испан тілінен «Жанның сарайы» еңбегін аударды. Оның жеке мінезі жоғары бағаланды, ол «Жақсылық жаса және шындықты айт» деген ұранымен үйлесімді болды, бұл оның ең ұзаққа созылған мұрасы болар. Андре Фелибиен мен Роджер де Пиль, «Түстер туралы әңгіме» (Париж, 1673) авторы «он жетінші ғасырдағы Франциядағы көркем өнер туралы ең танымал жазушылар болды және болып табылады». Ол 1695 жылы Парижде қайтыс болды. Оның ұлы Жан Франсуа Фелибиен (шамамен 1658–1733) сонымен қатар өз саласында бірқатар еңбектер қалдырған сәулетші болды; ал кіші ұлы Мишель Фелибиен (шамамен 1666–1719) Сен-Жермен-де-Предегі бенедиктин монахы болды, оның даңқы Сен-Дени аббаттығының тарихымен және 5 томдық «Париж мектебінің тарихымен» байланысты, бұл Парижді зерттеуші студент үшін қажетті еңбек. «Көлеңкелі пейзаждарды суретке түсіретін адам жемістерді, гүлдерді немесе теңіз қабықтарын суретке түсіретін адамнан жоғары. Тірі жануарларды суретке түсіруші өлі және қозғалмайтын заттарды ғана суретке түсіретіндерге қарағанда бағалауға лайық. Адамның бейнесі Құдайдың жер бетіндегі ең кемелді туындысы болғандықтан, оның бейнесі арқылы Құдайға еліктеген адамның басқалардан әлдеқайда жоғары екені анық. Алайда, тіпті бұл кішкентай емес нәрсе, адам фигурасын көрінеді, егер тірі, және қозғалыс сыртқы көрінісін беру, ол жоқ, дегенмен, суретші, ол тек портреттер жасады, ең білімдіге берілген құрметке талап ете алмайды. Ол үшін бір тұлғадан бірнеше тұлғаны бейнелеуге, тарих пен аңыздарды, ұлы адамдардың ізгілігін және ең жоғары құпияларды бейнелеуге көшу қажет».