Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Француз Полинезиясындағы атолл
Atoll in French Polynesia
the atoll itself
Ранироа (Туамоту тілінде «үлкен аспан» деген мағынаны береді) немесе Те Кокота (Кук аралдары маори тілінде «Гиада жұлдыз шоғыры») – Туамоту аралдарындағы ең үлкен атолл және әлемдегі ірі атоллдардың бірі (Маршалл аралдарындағы Кваджалейн мен Мальдив аралдарындағы Хуваду атоллдарынан кіші). Ол Француз Полинезиясында орналасқан және Паллизер тобының бір бөлігі болып табылады. Ең жақын атолл – батыстағы Тикехау. Таитидің солтүстік-шығысынан шамамен орналасқан. Ранироада шамамен 2500 адам тұрады. Атоллдың солтүстік-батысында Аватору қаласы орналасқан, ол бас қала болып табылады.
Rangiroa (Tuamotuan for 'vast sky') or Te Kokōta (Cook Islands Māori for 'the Hyades star cluster') is the largest atoll in the Tuamotus and one of the largest in the world (smaller than Kwajalein in the Marshall Islands and Huvadhu in the Maldives). It is in French Polynesia and is part of the Palliser group. The nearest atoll is Tikehau, to the west. It is about northeast of Tahiti. Rangiroa is home to about 2,500 people on almost The chief town is Avatoru, in the atoll's northwest.
География және қоршаған орта
Атолл шамамен 415 мотус, аралшықтар мен құмды тілімдерден тұрады, олардың жалпы ауданы шамамен 100 км² құрайды. Атоллдың пішіні жалпақ эллипс тәрізді, ұзындығы және ені аралығында өзгереді. Жердің ені дейін жетеді, ал айналысы шамамен 2 км-ге дейін созылады. Лагунаның максималды тереңдігі ал, беткі ауданы өте кең, сондықтан оның жеке көкжиегі бар. Төменгі тереңдігіне байланысты, асулар арқылы кіретін және шығатын ағындар, желмен бірге, кейде ішкі дауылдар тудыруы мүмкін. Олардың үлкен өлшемділігіне және тек екі асудың болуына байланысты, әрбір толқын жоғары ағыс екі асудың ішінде күшті кіріс ағысын, ал әрбір төменгі толқын – күшті шығыс ағысын құрайды. Типута асуынан ішке қарай ағып келе жатқанда, асудың кіреберісінде шамамен 200 акула жиналады, тереңдігі дейін. Күшті ағынмен жетелеу арқылы акулалар қозғалмай тұра алады. Суға түсушілер оларды қиындықсыз байқай алады. Үлкен манта-шаяндар, жасыл теңіз тасбақалары және дөңгелек бас балықтары да кездеседі. Жаз айларында (желтоқсан-наурыз) жолбарыс акулалары мен балғалы акулалар кездеседі. Қаңтар айында Типута асуына көптеген шағатайлар жиналады, сондай-ақ олармен қоректенетін балғалы акулалар да келеді.
The atoll consists of about 415 motus, islets and sandbars comprising a total land area of about There are approximately one hundred narrow passages (straits or passes), called hoa, in the fringing reef. The atoll has a flattened elliptic shape, with in length and a width ranging from The width of land reaches wide and its circumference totals up to The lagoon has a maximum depth of and its surface is It is so large that it has its own horizon. Due to its shallow depth, the currents that come in and out through the passes, together with the winds, can sometimes create interior storms. Because of their large size, and the existence of only two passes, each high tide creates a strong incoming current, while each low tide creates a strong outgoing current within the two passes. While flowing inward through Tiputa Pass, nearly 200 individual sharks will gather at the entrance to the pass, at a depth of Led by the strong current, sharks can remain motionless. Divers are able to observe them without difficulty. Large manta ray, green sea turtle, and humphead wrasse are also seen. During summer (December March), tiger and hammerhead shark are present. In January, large numbers of stingray gather in the Tiputa Pass, as do the hammerheads that feed on them.
Су және экологиялық мәселелер
Көптеген атоллдар сияқты, Рангироада тұрақты тұщы су көздері жоқ, сондықтан орталық су тарату жүйесі де жоқ. Әр шаңырақта жаңбыр суын жинап, цистерналарда сақтау қажет. Суды тым көп сорғандықтан, коралл рифтерінде қалыптасқан тұщы су линзаларының көп бөлігі қазір тұзды суға айналған, нәтижесінде теңіз суының енуіне әкеліп соқты. Ал кейбіреулері қоқыс полигондарынан қосымша ластануға ұшырайды. Атоллдар мұхит бетінде пайда болғандықтан, тұщы су қоры қалдықтарды жерлеу арқылы ластанады, көбінесе реттелмеген қоқыс жиналатын жерлерде немесе бірнеше метр тереңдікте көміледі. Мұндай сумен жабдықтау және қалдықтарды басқару мәселелері заманауи тұрмыс жағдайларын қабылдаған атоллдарда кең таралған, сондықтан Рангироадағыдай, бұл құрылымдық проблема болып табылады. Бұл мәселеге қоса, жаһандық жылынудың қарқыны және оның салдарынан теңіз деңгейінің көтерілуі аралға қауіп төндіреді. Басқа атоллдар сияқты, Рангироаның экологиясы және адамдар үшін тұрақты мекен ету мүмкіндігі өте нәзік және тепе-теңдікте сақталатын осал экожүйеге негізделген, сондықтан ресурстарды сақтап басқару қажет.
Like many atolls, Rangiroa has no permanent fresh waterbodies, and therefore no central water distribution system. Each household must collect and store rainwater in cisterns. As a result of excessive pumping, the freshwater lenses that form on the coral reefs are now mostly brackish water, leading to saltwater intrusion. Some are additionally polluted by landfill. As atolls form on the surface of the ocean, freshwater supplies are contaminated by the burial of waste, often accumulated in unregulated dumps or buried only a few meters deep. Such problems of water supply and waste management are common on atolls with the adoption of contemporary living conditions, and are therefore structural, as in the case of Rangiroa. In addition to this inherent problem, the progress of global warming and the consequent rise in sea levels threaten the island. In common with other atolls, Rangiroa's ecology and its viability as a permanent habitation for humans are based on a highly vulnerable ecosystem that is delicately balanced, so requiring careful resource management.
Тарих
Алғашқы қоныстанушылар Рангироаға шамамен 10-шы ғасырда келген деп саналады. Отеппидегі (Chapelle de Sainte Anne) Әйелі Анна шіркеуі және Типутадағы (Église de Notre Dame de Paix) Тынышшылық Анамыз шіркеуі, барлығы Таити аралындағы Папеете архиепископтығының қарауында.
It is believed the first settlers arrived on Rangiroa around the 10th century AD. the Chapel of St. Anne in Otepipi (Chapelle de Sainte Anne), and the Church of Our Lady of Peace in Tiputa (Église de Notre Dame de Paix), all under the Archdiocese of Papeete based on the Island of Tahiti.
Мүсіндер
Лагунадағы інжу жемшөптерін өсіру қара інжуды береді. Қара інжу (қара еріншелі інжу острицасының қабығынан алынатын, теңізде өсірілген інжу) Француз Полинезиясының атолдарында көптеп кездеседі. Ақтан қараға дейін және сұр түстердің барлық тонбағындағы кең табиғи түстер спектрін қамтитын бұл інжулер, әйгілі жасыл-қызғылт пауна сияқты көптеген әртүрлі табиғи түстерге ие әлемдегі жалғыз өсірілген інжу болып табылады. Теңізде өсірілген інжу өндіру технологиясы Жапонияда жасалған, және Француз Полинезиясында да осы технологияға ұқсас тәсіл қолданылады, тек кейбір егжей-тегжейлерде ғана айырмашылық бар. Жемшөптің ішіне басқа бір інжу острицасынан алынған тіндердің (жаппаның) бір бөлігімен бірге інжудің бастамасы салынды. Алынған тіндер трансплантат ретінде жылдам өсіп, бастаманың айналасында қабықша құрайды, содан кейін бастаманың бетінде інжу қабаты жиналады. Бастаманы қабылдамау маңызды мәселе, және тұқымданған қабықшалардың шамамен 30 пайызында орын алады, себебі трансплантат тіні бастамаға жеткілікті жақын болмайды. Тіпті толық дөңгелек бастамалар қолданылса да, егілгеннен кейін екі жыл өткен соң, өндірілген інжулердің тек 20 пайызы ғана толық дөңгелек болады. Инжу шаруашылығы Француз Полинезиясының 30-дан астам атолдарында жүргізіледі және Туамоту архипелагындағы көптеген отбасылардың негізгі табыс көзі болып табылады. Рангироада бірнеше шаруашылық Таити үкіметінен жалға алынған лагунаның су бетінің шамамен 80 пайызын пайдаланды. Ең ірі шаруашылық, Гогеннің Інжуы, 50-ден астам жергілікті жұмыскерді жұмысқа алып, 2000 тұрғыны бар осы атолдың экономикасына елеулі әсер етті. Рангироа атоллында инжу шаруашылығы технологияларын оқытатын мектеп және инжу острицаларын зерттейтін ғылыми орталық та орналасқан, бұл оны осы индустрияның инжу орталығына айналдырады.
The breeding of pearl oysters in the lagoon can produce black pearls. Black pearls (meaning the marine cultured pearls produced from the black lip pearl oyster shell, Pinctada margaritifera) are abundant in the atolls of French Polynesia. These pearls, which have a wide range of natural colours, from white to dark and all shades of grey, are the only cultured pearls in the world with so many different natural colours as the famous green rose peacock. The technique to produce marine cultured pearls was developed in Japan and, except some minor details, is similar in French Polynesia. A mother of pearl bead is inserted in the animal together with a piece of tissue (mantle) taken from another pearl oyster. The piece of tissue, as a graft tissue, will develop quickly and will form a skin around the bead and then will deposit mother of pearl on the surface of the bead. Bead rejection is important and concern about 30 percent of the seeded shells, mainly because the graft tissue is not close enough to the bead. Even with perfectly round beads, only 20 percent of the pearls will be perfectly round at the harvest, about two years after the seeding. Pearl farming is done in more than 30 atolls of French Polynesia and is the main activity for numerous families in the Tuamotu archipelago. In Rangiroa, a few farms exploited about of water surface in the lagoon loaned by the Tahitian government. The biggest farm, Gauguin's Pearl employed more than 50 local workers, with a strong impact on the economy of this 2,000 person atoll. A school dedicated to the pearl farming techniques and a research centre on pearl oysters are also implanted on the atoll of Rangiroa, which make it a kind of pearl centre for this industry.
Балық аулау
Негізінен тамақ өндірісінің бір бөлігі болғанымен, ол сонымен қатар Таити аралына экспортталады.
Essentially a part of food production, however, it is also exported to the island of Tahiti.
Туризм
Туризм – аралдың маңызды экономикалық қызметі: Таитимен күнделікті қатынайтын рейстер, ерекше лагуна және дайвингке қолайлы жағдайлар тұрақты түрде көптеген туристерді тартады. Олар қонақ үйлерде және отбасылық қонақ үйлерде орналасады, аралда мұндай қонақ үйлердің саны шектеулі.
Tourism is a major economic activity of the island: daily connections with Tahiti, an exceptional lagoon and passes which are good sites for scuba diving attract a steady number of tourists. These are accommodated in hotels and family run guesthouses, a small number of which exist on the island.
Суға түсу
Рангироа лагунасының мөлдір суы мен әртүрлі теңіз фаунасының болуы себепті су астына сүңгу үшін маңызды бағыт болып табылады. Әсіресе Типута асуында және оның маңында, сондай-ақ Аватору асуына дейін созылатын аймақта, бірнеше жоғары бағаланған және танымал сүңгу орындары бар. Тұрақты қарапайым дельфиндер (Tursiops truncatus) асуда топтап ойнағанда көрінеді. Атолл суларында көптеген теңіз жануарлары мекендейді, бұл сүңгіштер мен шноркельдеушілерге оларды бақылауға мүмкіндік береді. Көк лагуна, Аватору асуы, Типута асуы және Лес Сабель Роз ("қызғылт құмдар") – танымал сүңгу орындары. Атоллдағы ерекше орындардың бірі – Рангироаның оңтүстік-батыс жағасында орналасқан Көк лагуна. Оның шалшық суы судың жарқын көк түсін күшейтеді. Лес Сабель Роз – Рангироаның оңтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан қызғылт құмды тілшелер.
Rangiroa is a major underwater diving destination because of the lagoon's clear waters and diverse marine fauna. There are several highly regarded and popular diving sites, particularly in and around the Tiputa Pass, which runs to the Avatoru Pass. Sedentary common bottlenose dolphins (Tursiops truncatus) are regularly seen at group play in the pass. Many forms of marine life are present in the atoll's waters, providing opportunities for observation to divers and snorkellers. Popular diving sites are the Blue Lagoon, Avatoru Pass, Tiputa Pass, and Les Sables Roses ('the pink sands'). A notable site in the atoll is the Blue Lagoon, which is a smaller lagoon formed on the southwestern edge of Rangiroa. Its shallow waters accentuate the bright blue color of the water. Les Sables Roses are sandbars of pink sand located on the southeastern portion of Rangiroa.
Көлік
Аватору аралында орналасқан Рангироа әуежайынан және Рангироа әуежайына әуе тасымалы қызметі бар. Таитиге және Француз Полинезиясының басқа атолдарына рейстер бар. Аватору аралын асфальт және маржан сынықтарынан жасалған кішкентай жол айналып өтеді.
Air transportation is available from and to Rangiroa Airport, located on the Avatoru Island. There are flights to Tahiti and other atolls of the French Polynesia. A small road made of tarmac and coral chips circles the island of Avatoru.