Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Хема халқы немесе Бахема (көпше түрі) – Конго Демократиялық Республикасының шығысындағы Итури провинциясының белгілі бір аймақтарында қоныстанған банту тілінде сөйлейтін этностық топ.
The Hema people or Bahema (plural) are a Bantu ethnic group who are concentrated in parts of Ituri Province in the eastern Democratic Republic of the Congo.
Этностық топ
Хема – банту этносы, баноро, баторо, бакига, басогора, бахороро, барули және банянкоре тайпаларымен туыс. Олар тарихи түрде мал өсірушілер болған және 19-ғасырдың басында қазіргі Угандадан Итури аймағына көшіп келген, осылайша аймақта қоныстанған соңғы топтардың біріне айналды. Хемалар көбінесе екі бөлек этникалық топқа бөлінеді:
The Hema are a Bantu ethnic group, related to the Banyoro, Batooro, Bakiga, Basongora, Bahororo, Baruuli and Banyankore. They were historically pastoralists and migrated into Ituri from modern day Uganda in the early 19th century, making them one of the last groups to settle in the region. The Hema are usually considered to fall into two distinct ethnic sub groups:
Солтүстік Хема (Гегере) киленду немесе бата тілдерінде сөйлейді және Джугу ауданында шоғырланған. Олар тарихи тұрғыдан ленду халқымен некелесіп, араласып өмір сүрген. Оңтүстік Хема (Ньоро) кихема немесе киньоро тілдерінде сөйлейді және көбінесе Ируму ауданында тұрады. Олар тарихи тұрғыдан лендулардан бөлек тұрған. Өздерін хема деп санайтын шамамен 160 000 адам бар, олардың көпшілігі Конго Демократиялық Республикасының Итури провинциясында шоғырланған. Жалпы алғанда, хема және ленду халықтары Итури халқының шамамен 40 пайызын құрайды. Олар азшылық этностық топ және осы провинцияда өмір сүретін 18 тайпаның бірі. Хемалардың көпшілігі христиан дінін ұстанады.
The Northern Hema (Gegere) speak the Kilendu or Batha languages and are concentrated in Djugu Territory. They historically intermarried with the Lendu majority population. The Southern Hema (Nyoro) speak Kihema or Kinyoro languages and live mostly in Irumu Territory. They historically remained segregated from the Lendu. There are generally thought to be 160,000 people who consider themselves Hema, mostly concentrated in Ituri Province in the Democratic Republic of the Congo. Collectively, the Hema and Lendu people account for around 40 percent of the population in Ituri. They are a minority ethnic group, and one of 18 present in the same province. Most Hema are Christians.
Хема-Ленду этностық шиеленістер
Жалпы алғанда, Хема этносы Бельгияның отаршылдық үкімдігі кезінде, Итуридегі басқа халықтарға қарағанда көбірек өркениетті деп есептелгенде, этникалық тұрғыдан ерекшеленді. Көршілес Уганда, Руанда және Бурундидегі тутси, хима және сонгора сияқты мифтік «хамит» халықтарының бір бөлігі саналған кейбір Хемалар, аталған этникалық топтармен бірігіп, Хима патшалығын құруды жоспарлады. 1960 жылы Конго тәуелсіздік алғаннан кейін Итуриде Хеманың саяси үстемдігі сақталды. Хема этникалық тобы жергілікті саяси тағайындаулар мен бизнес саласында басымдық алып, Ленду халқының мүдделері ескерілмеді. 1973 жылы Мобуту Сесе Секо режимі енгізген жер реформалары Хемаға Ленду шаруаларының жерлерін ішінара тартып алуға мүмкіндік берді. Ленду мен Хема арасындағы этникалық шиеленіс Итури қақтығысының (1999-2003) басты себебі болды, бұл аймақтағы мемлекеттік биліктің әлсіреуіне және геноцидтік зорлық-зомбылыққа әкеп соқты. Бұл, Мобуту режимінің демократиялануымен байланысты болды, ол Бірінші Конго соғысында (1996-1997) толық құлағанға дейін Ленду элитасының қалыптасуына жағдай жасады. Дегенмен, Руандадағы геноцид те маңызды рөл атқарды, өйткені екі тарап та тутси мен хуту арасындағы ажырасты Хема мен Лендуға қатысты көрсете бастады. Екінші Конго соғысы кезінде Хемалар Уганда басқыншыларымен ынтымақтасқан деп кеңінен айтылды. Итури қақтығысы Уганда әскерінің Итуриде Хема облыстық әкімшілігін тағайындауынан басталды. Этникалық қарулы топтар құрылды және Біріккен Ұлттар Ұйымы мен Еуропалық Одақтың бейбітшілік сақтаушы күштері жөнелтілді. Соңынан туындаған қақтығыста Хема қолдаған Конго патриоттарының одағы (Union des Patriotes congolais, UPC) Ленду қолдаған Ұлттық және интеграциялық фронтқа (Front des Nationalistes et Intégrationnistes, FNI) және түрлі шағын топтарға қарсы күресті. 1999 жылдан бері үзірлі соғыс жүріп келеді. Уганда да қақтығысқа араласты, оған Итуридегі маңызды алтын кен орындарының болуы қосымша шиеленіс тудырды.
It is generally considered that the Hema became more ethnically distinct under Belgian colonial rule when they were seen as more civilised than other populations in Ituri. Considered part of the mythical "Hamitic" people like the Tutsi, Hima and Songora in neighboring Uganda, Rwanda and Burundi, some Hema imagined joining with the aforementioned ethnic groups to form a Hima Kingdom. Hema political pre eminence continued in Ituri after Congolese independence in 1960. Ethnic Hema continued to dominate local political appointments and business, at the expense of the Lendu who were largely excluded. Land reforms introduced by the regime of Mobutu Sese Seko in 1973 allowed Hema to partly dispossess land held by Lendu peasants. The ethnic tensions between Lendu and Hema was the primary cause of the Ituri conflict (1999 2003) which led to a collapse of state control in the region and genocidal violence. This was partly caused by the democratisation of Mobutu's regime which allowed the emergence of a Lendu elite before it collapsed entirely in the First Congo War (1996–97). However, the Rwandan Genocide was also important because the divide between Tutsi and Hutu was commonly projected over the Hema and Lendu respectively by both sides. During the Second Congo War, the Hema were widely believed to have collaborated with the Ugandan occupiers and the Ituri conflict was sparked by the installation of a Hema provincial governor by the Ugandan military in Ituri. Ethnic militias were formed and United Nations and European Union peacekeepers were deployed. In the ensuing conflict the Hema backed Union of Congolese Patriots (Union des Patriotes congolais, UPC) fought the Lendu backed Nationalist and Integrationist Front (Front des Nationalistes et Intégrationnistes, FNI) and various smaller groups. Sporadic fighting has continued since 1999. Uganda also became involved in the fighting which was aggravated by the presence of significant gold deposits in Ituri.